Bu inceleme kitaptan alıntılar içerecek yazarın bahsettiği önemli bulunan konular aktarılacaktır. Daha faydalı olması için bölümlere ayırdım:
1)Kısaca nedir? Neden okunmalı?
2)Sunuşa Dair
3)Hikayeye Dair
4)Çevirmene Dair
1) Bu eserin özünde İbn Tufeyl, insan sadece akılla hakikate ulaşabilir mi? Sorusunu cevaplamaya çalışmıştır. Bu çabasında felsefî soyut kavramların daha kolay anlaşılabilmesi için uygulanan hikayeleştirme metodunu kullandığını görürüz. İslam felsefesi literatüründe bu metodu İbn Sina başlatmıştır.(DİA) İbn Tufeyl, İbn Sîna’nın bir sembolik hikayesinin kahramanlarının isimlerini almış fakat farklı bir hikaye bize sunmuştur. Özellikle felsefî yoğunlukta olan kısımlar(hakkıyla anlamak isteniyorsa) zihninizi yorabilir. Fakat bu yorgunluğa ve ayırdığınız zamana kesinlikle değecektir. Pek de uzun olmayan yaşamımızda neyin değerli neyin değersiz olduğunun ayırdına vardırabilecek, mütemadiyen dış uyarıcılara maruz kalan bizlere kendi özümüzün, aklımızın ve sezgilerimizin değerini fark ettirebilecek hatta bizi harekete geçirebilecek bir eser olduğu kanaatindeyim.
2) Eserin 25 sayfalık bir sunuş bölümü bulunmaktadır. Çok faydalı bulduğum bu bölümde İbn Tufeyl'in yakın ilişkiler kurduğu Muvahhidler devletinden, devletin temel dini politikasından bahsedilmiştir. Muvahhid düşünceye göre avam saf bilgiyi idrak etmekten acizdi bu sebeple onlara sadece Kur’an’ın zâhirî manaları öğretilmeliydi. Felsefeyle yani hakikatin bâtınî tarafıyla yalnızca aydınlanmış küçük bir zümre ilgilenmeliydi. Çevirmenimiz Onur ÖZATAĞ İbn Tufeyl’in de bu düşünceden beslendiğini ifade etmektedir. Nitekim eserin muhtelif bölümlerinde İbn Tufeyl’in bu görüşü savunduğu görülür. Yine sunuş bölümünde Hayy bin Yakzan hikayesinin felsefî alt yapısı kurulmaya çalışılmıştır. Platon ve Aristoteles’in ilgili teorilerinden, yeni eflatunculuktan, islam filozoflarından, ışık kozmolojisinden, epistemolojiden, etikten dahası film ve kitap önerilerinden ve nihayet Hayy’ın da en sonunda yüzleşeceği din-felsefe ilişkisinden bahsedilmiştir. Bu bölümü, anlama açısından biraz yorucu fakat oldukça doyurucu bulduğumu belirtmeliyim.
3) Allah’ın yüce sıfatlarını sayarak ve peygamberine methiyeler düzerek sözlerine başlar İbn Tufeyl. Kardeşim dediği bir kişinin ondan İbn Sina’nın anlattığı “aydınlanma felsefesi”nin sırlarını açmasını istediğini belirtir. Ve aydınlanma felsefesini (Felsefetu Meşrıkiyye) açıklamaya çalışır. Aydınlanma Felsefesi hakikati bulmak noktasında rasyonel akli çıkarımların ötesine geçmek, sezgi ve ilham yoluyla hakikati müşahade etmek olarak ifade edilebilir. Kişi bunu yoğun bir riyâzet haliyle elde edebilir. Zahiren dünya cismani bir yerdir. Bu sebeple geçicidir ki felsefede oluş ve bozuluş alemi olarak ifade edilir (bknz. ay altı âlem). İnsan bu cismani alemden vazgeçebildiği ölçüde hakikate yaklaşacaktır. Sufiler bunu gönül aynasını parlatmak olarak ifade ederler. İnsan sürekli Allah’ı (celle celâluhu) düşündükçe kalbinde ondan gayrısı bulunmamaya başlar. Bu sebeple İbn Tufeyl’e göre bambaşka bir hâle geçmiş olur. Bu hâl öyle bir haldir ki “ne avamın kullandığı günlük dilde ne de havasın ıstılahında böylesi bir şahit olma durumunu anlatabilecek kelimeler mevcut değildir.” Hayy Bin Yakzan hikayesi insanın sadece akıl yürütmelerle bu aşamaya gelebileceğini kanıtlar mahiyettedir.
17-25. sayfalar arasında kahramanımız Hayy’ın 2 farklı doğum hikayesini aktarır filozofumuz. Kimsenin olmadığı bir adada anneliğini bir ceylan yapacaktır. 7 yaşına geldiğinde etrafındaki canlıları müşahade etmeye başlar. Onlardan pek çok şey öğrenir ve kendisi de uygulamaya çalışır. Derken Hayy Ölümle karşılaşacaktır. Bu hikayemiz açısından önemli bir karşılaşmadır. Çünkü Hayy beden ve canlılık yani cisim ve ruh üzerine düşünmeye başlayacaktır.
Araştırmaları sonucunda bedene canlılık veren şeyin ölümle beraber vücuttan çıkıp gittiğini anlar. Bu onda bedenin önemsizliği fikrini doğurur. Cisimler üzerinde yaptığı düşünmelerle beraber nihayetinde “Sonradan olan her şey bir meydana getiriciye muhtaçtır. Gerçek fail cisimlerin üstündeki bir yaratıcı güçtür.” düşüncesine varır. Sonrasında dikkatini yaratıcı fail düşüncesi üzerine yoğunlaştırdığını görürüz. Tüm yaratılanlarda yaratıcı varlığın sanatının izlerini görür. Ve zamanla yaratılanlardan uzaklaşıp sadece yaratıcı düşüncesine odaklanmaya başlar.
Mutluluğunun bu zorunlu varlığı bilfiil müşahade etmekle olacağını anlar. Fakat dünyevi şeylerle bu müşahadesi bölünür. Nitekim Hayy artık sadece mecbur olduğu kadar ihtiyaçlarını görecektir.
Eserin son bölümünde İbn Tufeyl, Hayy ile Ebsâl’in kıssasını anlatır. Bu kıssada şimdiye kadar toplum hayatından tamamen uzak olan ve kendi akıl yürütmeleriyle Hakk’ı müşahade edebilen Hayy, toplumsal yaşamın içinden gelen Ebsâl ile tanışır. Ebsâl Hayy’ın hakikate dair vardığı sonuçları dinleyince kendi dini ile karşılaştırır ve akılla naklin örtüştüğünü anlar.
Hayy ise Ebsâl’in anlattığı dini gerekleri dinler ve aklına iki soru takılır. Birincisi gönderilen resul ilahi aleme dair bilgileri neden açıkça anlatmamıştı da mesellerle anlatmıştı? İkincisi neden sadece farz ibadetlerle yetinilmiş, insanların mal-mülk biriktirmesine ve alabildiğine yemesine izin verilmişti? İbn Tufeyl Hayy’ın aklına bu soruların takılma sebebini şöyle açıklar:”Hayy’ı bu zanna yönlendiren tüm insanların yüksek fıtrat, keskin zeka ve basiretli nefislere sahip olduklarını düşünmesiydi. Onların ne denli ahmak, eksik, basiretsiz ve azimde zayıf olduklarını bilmiyordu.” Bu ifadeyle İbn Tufeyl, avamın hakikatin sadece zahirî tarafıyla ilgilenmesi gerektiği şeklindeki Muvahhid düşüncenin sebebini açıklamış olur. Bu son mesele bizi ilahiyat alanında vahiy ve muhatap kitle, vahyin niteliği gibi oldukça önemli konulara götürmektedir.
4) Gerek sunuş bölümünü gerekse de dipnotları oldukça yeterli buldum. Kitabı okurken Onur ÖZATAĞ’ın ciddi bir felsefî birikime sahip olduğunu düşündüm. Çeviriyi de başarılı bulduğumu belirtmeliyim.
·
49 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.