Bir karakterin gerçekten değiştiği an, çoğu zaman büyük savaşı kazandığı an değildir; kendine söylediği yalanın artık işe yaramadığını fark ettiği andır. Joseph Campbell’ın Kahramanın Sonsuz Yolculuğu’nu benim için değerli kılan şey de tam burada başlıyor. Çünkü bu kitap, kahramanı sadece yola çıkan, canavarlarla savaşan, sınavlardan geçen biri olarak değil; kendi eski benliğini geride bırakmak zorunda kalan insan olarak okumaya çağırıyor.
Campbell’ın temel meselesi aslında çok eski ama hâlâ diri bir soruya dayanıyor: Neden farklı coğrafyalarda, farklı inançlarda, farklı çağlarda anlatılan hikâyeler birbirine bu kadar benziyor? Neden bir kahraman sürekli bir çağrı alıyor, eşiği geçiyor, bilinmeyene giriyor, sınanıyor, parçalanıyor ve bir şekilde değişerek geri dönüyor? Kahramanın Sonsuz Yolculuğu, bu ortak anlatı iskeletine “monomit” diyor. Yani insanlığın binlerce yıldır farklı yüzlerle anlattığı tek ve derin hikâye.
Ama bu kitabı sadece hikâye yazma formülü gibi okumak bence Campbell’a yapılacak en büyük haksızlık olur. Çünkü mesele önce çağrı gelsin, sonra mentor çıksın, sonra kahraman sınavlardan geçsin kadar basit değil. Asıl mesele, insanın değişim karşısında verdiği mücadele. Bir eşik bazen gerçekten bir kapı değildir; insanın kendine ilk kez dürüstçe bakmak zorunda kaldığı andır. Bir canavar bazen dışarıda beklemez; suçluluk, korku, utanç, arzu ya da bastırılmış bir hakikat olarak içeride yaşar.
Kitabın beni en çok düşündüren tarafı da bu oldu. Campbell mitleri sadece eski insanların anlattığı fantastik hikâyeler gibi ele almıyor; onları insan ruhunun sembolik dili olarak okuyor. Mağara, yol, ölüm, yeniden doğuş, baba, anne, mentor, gölge… Bunların hepsi anlatının içinde birer olay gibi görünse de aslında insanın büyüme, kopma, yüzleşme ve dönüşme hâllerine karşılık geliyor. Yani kahramanın yolculuğu dışarıda ilerleyen bir macera olduğu kadar, insanın bilinçdışına yaptığı karanlık bir iniş de olabilir.
Bu yüzden kitabı okurken sık sık edebiyatla bağ kurdum. Dostoyevski’de kahraman çoğu zaman dış dünyayı değil, kendi vicdanını yenmeye çalışır. Kafka’da insan bir eşiği geçer ama oradan özgürleşerek çıkamaz. Pessoa’da yolculuk bazen bir odadan bile çıkmadan başlar ve yine de insan kendi içinde kaybolabilir. Campbell’ın anlattığı yapı, bu metinleri birebir açıklamaz belki ama onların altında dolaşan dönüşüm arzusunu daha görünür hâle getirir.
Yine de kitabın zor tarafları yok değil. Yer yer ağır ilerliyor, bazı bölümlerde tekrar hissi oluşuyor ve Campbell bazen farklı mitleri aynı büyük yapının içine yerleştirmek isterken fazla genelleyici davranıyor gibi hissettirebiliyor. Bu yüzden kitabı kutsal bir anahtar gibi değil, tartışmaya açık güçlü bir harita gibi okumak daha doğru. Çünkü her hikâye aynı kalıba sığmaz; zaten iyi edebiyat çoğu zaman kalıbı kırdığı yerde başlar.
Benim için Kahramanın Sonsuz Yolculuğu, yalnızca mitoloji üzerine yazılmış bir kitap değil. Romanı, sinemayı, insanın değişme arzusunu ve kendi karanlığıyla karşılaşma biçimini anlamak için önemli bir düşünme alanı. Okurken her sayfasında büyülenmedim; bazı yerlerde yoruldum, bazı yerlerde Campbell’ın fazla kesin konuştuğunu düşündüm. Ama kitabın temel fikri zihne bir kere yerleşince, artık hikâyelere eskisi gibi bakmak pek mümkün olmuyor.
Çünkü her büyük yolculuk dışarıya doğru başlamaz.
Bazen insan, en uzak yere kendi içinde gider.
Ve belki de gerçek kahramanlık, dünyayı değiştirmekten önce insanın kendine söylediği yalanı terk edebilmesidir.
·
36 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.