"Mari Rocerin sirri" dedikdə, əksər insan "Morq küçəsindəki qətl"in davamı kimi düşünür, amma mənim üçün bu, tamam fərqli bir təcrübədir.
Əvvəla, Po bu hekayədə detektivi kreslosundan qaldırmır. Bəli, Düpen otağında oturub qəzet qırıntılarını oxuyur, hadisə yerinə getmir, dəlilləri öz gözü ilə görmür. İlk baxışda bu, zəiflik kimidir. Amma məhz burada Po mənə ən maraqlı sualı verir: həqiqəti tapmaq üçün fiziki olaraq orada olmaq şərtdirmi? Düpenin dediyi kimi, "Parisin mərkəzində oturub dünyanın işlərini həll etmək olar".
İkinci məqam: bu hekayə əslində real bir cinayət üzərində qurulub – Meri Sesiliya Rocersin Nyu-Yorkda öldürülməsi. Po hadisələri Parisə köçürüb, adları dəyişib, amma mahiyyəti saxlayıb. Mən bunu oxuyanda bir az narahat oldum, çünki Po real qadının ölümünü bir növ "laborator işi"nə çevirir. Bəli, ədəbiyyat belə işləyir, amma yenə də... burada etik bir sərhəd var. O dövrdə heç kim buna fikir vermirdi, amma mən verirəm. Düpenin soyuqqanlı təhlilləri ilə real faciə arasında gərginlik hiss edirəm.
Üçüncüsü, ən vurucu tərəf: Po bu hekayədə qəzetləri ifşa edir. Düpen deyir ki, mətbuat həqiqəti axtarmır, sensasiya yaradır. Hər kəs öz nəzəriyyəsini qurur, faktlar isə əyilir. Bu gün də eyni şey baş verir – sosial şəbəkələrdən tutmuş "investigativ" kanallara qədər. Po 1842-ci ildə bunu yazıb, amma sanki dünən yazılıb. Məhz buna görə "Mari Rocerin sirri" mənim üçün adi bir detektiv hekayədən daha çox, fəlsəfi bir manifestdir.
Amma real deyim: bəzi yerlərdə kitab çox uzun çəkir. Düpenin qəzet məqalələrini sətrivər sətir təhlili bəzən yorur. Həm də sonu... redaktor qeydi ilə bitir: "Düpen haqlı imiş, polis qatili tutub". Bu, bir az asançılıqdır. Sanki Po özü də hekayəni necə bitirəcəyini bilmir. Bəlkə də ona görə ki, real hadisənin qatili heç vaxt tapılmamışdı – və Po qatili uydurmalı oldu.
Bu kitabı sevmək olar, ya sevməmək – amma laqeyd qalmaq olmur. O, detektiv janrını dəyişdirdi, "kreslo detektivi" anlayışını yaratdı, real cinayəti ədəbiyyata qazandırdı. Mənim üçün bu, Po-nun ən cəsarətli təcrübəsidir: bəzən uğurlu, bəzən çatışmayan, amma həmişə düşündürən.
·
11 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.