Bu kitaba, sayfasında uzun süre boyunca büyük bir ısrarla önerdiğini gördüğüm, “mutlaka herkes okumalı” diyerek gerçekten nefis bir inceleme yazan bir hanımefendinin tavsiyesi üzerine başladım. Açıkçası ilk başta beni böylesine sert, karanlık ve rahatsız edici bir metnin beklediğini düşünmemiştim. Fakat kitap ilerledikçe şunu fark ettim: Kedi Gezegeni yalnızca bir distopya değil; insanın konfor karşısındaki çürümesini anlatan oldukça güçlü bir toplum eleştirisi.
Bu yönüyle eser, 1984, Cesur Yeni Dünya, Biz ve hatta Fahrenheit 451 ile aynı damardan besleniyor gibi hissettirdi bana. Hatta dürüst olmam gerekirse, “kara dörtlü” diye anılan bu distopya çizgisinin yanına çok rahat şekilde yerleşebilecek, hatta kara beşlemenin parçası olabilecek kadar güçlü bir metin olduğunu düşünüyorum.
Çünkü Kedi Gezegeni’nin korkutucu tarafı, insanları zincirle yönetmemesi.
Burada insanlar aç bırakılarak değil, rahat ettirilerek etkisiz hale getiriliyor. Gezegenin merkezindeki büyülü yaprak sistemi ayakta tutuyor; insanları besliyor, sakinleştiriyor, hastalıkları hafifletiyor. İlk bakışta kusursuz gibi görünen bu düzen, zamanla insanın içini ürperten bir şeye dönüşüyor. Çünkü acı ortadan kalktığında düşünme ihtiyacı da yavaş yavaş yok oluyor.
Ve kitap tam olarak burada insanın zihnine yerleşiyor:
Bir toplumu yok etmek için ona her zaman şiddet uygulamanız gerekmiyor. Bazen onu sürekli memnun etmeniz yeterli oluyor.
Bu noktada eser özellikle Cesur Yeni Dünya ile güçlü bir bağ kuruyor. Çünkü iki kitapta da insanlar baskıyla değil, konfor aracılığıyla denetim altında tutuluyor. Düşünce yasaklanmıyor; düşünmeye gerek bırakılmıyor.
1984 ile bağlantısı ise tam ters bir yerden kuruluyor aslında. Orwell’ın dünyasında insanlar korkuyla, gözetimle ve baskıyla itaat ettirilirken; Kedi Gezegeni’nde aynı sonuç rahatlık ve uyuşmuşluk üzerinden elde ediliyor. Biri insanı acıyla kırıyor, diğeri ise konforun içinde yavaş yavaş eritiyor. Ama ikisinin vardığı yer aynı: sorgulamayan, düşünmeyen ve kendi iradesini kaybetmiş toplumlar.
Biz ile olan benzerlik ise bireyin silinmesi noktasında ortaya çıkıyor. İnsanların kendi benliklerinden uzaklaşıp sistemin bir uzantısına dönüşmesi, ilişkilerin samimiyet yerine düzenin ihtiyaçlarına göre şekillenmesi ve toplumun giderek tek tipleşmesi, bana sık sık Biz’in o mekanik ve ruhsuz atmosferini hatırlattı.
Fahrenheit 451’de ise kitapların yok edilmesiyle insanların düşünmesi engelleniyordu. Kedi Gezegeni’nde buna bile gerek duyulmuyor. Çünkü insanlar zaten düşünmek istemeyecek kadar uyuşturulmuş durumda. Bu da metni daha da rahatsız edici hale getiriyor.
Kitaptaki eğitim sistemi ayrıca inanılmaz çarpıcıydı. Herkes eğitimli görünüyor ama ortada gerçek anlamda bilgi yok. Okullar birey yetiştirmiyor; sisteme uyum sağlayan insanlar üretiyor. Diplomalar var ama düşünce yok. Sanat var ama anlam yok. Anlaşılmayan her şeyin otomatik olarak “değerli” kabul edilmesi ise toplumun sorgulamayı tamamen bıraktığını gösteriyor.
İlişkilerde bile samimiyet hissedilmiyor. İnsanlar birbirine bağlanmıyor; birbirlerine göre konum alıyor. Güç, ahlaktan daha belirleyici hale geliyor. Ve en korkuncu da şu: Kimse bunu garipsemiyor artık.
Kitap ilerledikçe insan şunu fark ediyor:
Bir toplum bir anda çökmez. Önce düşünmeyi bırakır. Sonra sorgulamayı. En sonunda ise insanlığını.
Devrim fikrinin bile yozlaşmış olması ayrıca etkileyiciydi. İnsanlar eşitlikten söz ediyor ama aslında istedikleri şey özgürlük değil; yalnızca güce daha yakın olabilmek. Bu yüzden değişen şey sistem olmuyor, yalnızca sistemin sahibi değişiyor.
Beni en çok sarsan nokta ise insanın koşullara inanılmaz hızlı adapte olabilmesiydi. Kitap boyunca karakterlerin dönüşümünü izlerken insan ister istemez kendine dönüyor. Çünkü yanlış olan şeyler tekrarlandıkça normalleşiyor. İnsan, alıştığı her şeyi hakikat sanmaya başlıyor.
Ve sanırım kitabın sonunda geriye kalan en ağır düşünce şu oluyor:
Bir toplumun gerçek felaketi, insanların ölmesi değildir.
İnsan kalmayı unutmasıdır.
·
57 Gösterim
Yorumlar
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.