Aydınlanma Düşüncesi
Yazar, Aydınlanma’nın hem dolaylı ekonomik ve toplumsal sonuçlarıyla hem de "akılsal devrim" sürecine zemin hazırlayarak modern toplumun entelektüel temellerini oluşturduğunu belirtir. Yazara göre bir kalkınma olacaksa bu, hayatın bütün müsveddelerinde mürekkep olmalıdır; ancak bunu hem bilimsel hem de ekonomik açıdan eş zamanlı yürütmek oldukça zordur.
Nitekim dönemin İngiltere’si sanayide bir öncü (ekol) hâline gelmiş, Rusya dâhil birçok Avrupa ülkesi bu kalkınma modelini örnek almıştır.
Toplumsal alanda ortaya çıkan yapısal farklılıklara rağmen eğitim, bireyin doğuştan gelen eşitsizliklerini ortadan kaldırmaya yönelik en önemli araçtır. Condorcet’nin de vurguladığı gibi bilgi, ampirik (deneysel) içeriğine sadık kalındığı sürece bireyden başlayarak tüm insanlığın gelişimini ve yetkinleşmesini sağlayacak bir güçtür. Bu yönüyle insanlığın ilerleme tarihi, bilginin gelişimiyle neredeyse eş değerdir. Aydınlanma'nın bu evrensel ilkeleri, Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’nde yer alan "tüm insanların eşit yaratıldığı, kendilerine Yaratıcı tarafından yaşama, hürriyet ve mutluluğu arama gibi devredilemez haklar bahşedildiği" vurgusuyla pratik bir siyasi reforma dönüşmüştür.
Yazarın üzerinde durduğu bir diğer önemli konu ise insanın "doğa durumu" (tabii hal) içerisindeki konumudur. İnsanların doğuştan eşit olduğunu ve bireylerin rızasına dayanmayan hiçbir gücün meşru bir otorite kuramayacağını savunur. Buna rağmen, toplumsal ilişkilerde bir tahakküm aracı olarak beliren otorite biçimleri, temelde belirli bir toplumsal işlevi yerine getirmek üzere varlık gösterir. Yazar, bu noktada Thomas Hobbes’un karamsar doğa durumu fikrine karşı çıkarak, devlet öncesi bu ilk evrede insanların eşit ve adil bir biçimde yaşadığını ileri sürer. Bu tezi emek ve mülkiyet ilişkisi üzerinden temellendirir: Doğa durumunda insan, harcadığı emek oranında mülkiyet ve dolayısıyla bir güç unsuru olan sermayeyi elde eder. Bu bağlamda, daha fazla emek harcayanın mülkiyeti ve sermayesi de aynı oranda artar.
Zamanla David Hume’un felsefesinin tüm Avrupa’da kabul görmesiyle birlikte, doğal hukuk teorisi nihayet rasyonel bir zeminde temellendirilme imkânı bulmuştur. Yazar; İngiltere, Fransa ve Almanya gibi Aydınlanma düşüncesinin geliştiği tüm ülkeleri titizlikle inceleyerek Immanuel Kant, Voltaire ve David Hume gibi öncü düşünürlerin ekseninde felsefi ve akademik bir karşılaştırma sunar. Batı dünyasındaki bu entelektüel kırılmaları ele aldıktan sonra Türk Aydınlanma tarihine de değinen yazar, İbrahim Şinasi’nin üstlendiği yenilikçi rolü Voltaire’e benzeterek Türk modernleşme sürecini bu paralellik üzerinden açıklar.
·
22 Gösterim
Yorumlar
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.