Guadeloupelu yazar Maryse Condé, sömürgecilik, kölelik, kimlik, diaspora ve kültürel aidiyet temalarını işlediği eserleriyle Karayip edebiyatının en önemli isimlerinden biridir. Segu, dört ciltlik büyük bir tarihsel roman serisinin ilk kitabıdır. Türkçede ilk cilt Segu Toprak Surları adıyla yayımlanmıştır. Roman, 18. yüzyılın sonları ile 19. yüzyılın başlarında, günümüz Mali sınırları içinde yer alan Bambara Krallığı’nın başkenti Segu’da yaşayan Bambara soylusu Dousika Traoré ve onun ailesinin üç kuşak boyunca erkek üyelerinin yaşamlarını anlatır. Erkeklerin hayatları anlatılırken eşlere, annelere ve zaman zaman kız çocuklarına da yer verilse de romanın odağında erkeklerin bu dönemdeki yaşantıları ve hayata, dine, köleliğe, farklı inançlara ve kadınlara bakışları yer alır. Bu yaşamlar aracılığıyla bölgenin dini, kültürü, doğası, insan yaşamı ve tarihiyle birlikte dönemin kölelik sistemi, siyasi yapısı ve toplumsal dönüşümleri hakkında da bilgi ediniriz.
Romanın ilk kısmında Dousika Traoré ile tanışırken aynı zamanda çocuklarının seçimleriyle ilgili ipuçları da almaya başlarız. Çok tanrılı bir dine inanan Dousika Traoré’nin ilk oğlu Tiékoro’nun İslamiyet’e ilgisi, Siga’nın Tiékoro’ya karşı içinde büyüttüğü öfke, Naba’nın Tiékoro ile ilişkisi ve kardeşinin gidişinden sonra değişen hayatı ile Malobali’nin doğumu gibi olaylar sayesinde kardeşlerin aile içindeki yerlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini öğreniriz.
Çocukların her biri farklı hayat yolculuklarına çıkar. Tiékoro, İslamiyeti öğrenmek için Siga ile birlikte bir yolculuğa çıkar. Bir süre sonra yolları ayrılır ve Tiékoro eğitim alacağı yerde yaşamını sürdürür. Onun geçmiş yaşamı ile yeni kabul ettiği ve öğrenmeye çalıştığı din arasındaki ikilemlerine, farklı bir etnik kökene sahip olması nedeniyle bulunduğu çevrede dışlanmasına tanık olurken, aynı zamanda Siga’nın hayata tutunma çabasına da eşlik ederiz. Abisi için çıktığı yolda yalnız bırakılması ve ilk oğul uğruna feda edilen kişi olması, Siga’nın çocukluğundan beri taşıdığı öfkenin temelini oluşturur. İlerleyen süreçte Tiékoro ve Siga’nın yolları yeniden kesişir ve hayat, yaşadıkları tüm zorlukların ardından onlara Segu’ya, doğdukları topraklara dönme fırsatı verir.
Tiékoro’nun evden ayrılmasıyla birlikte evde yalnızlaşan Naba, abisinin yerini amcasının oğlu Tiéfolo ile doldurur ve onunla ava gitmeye başlar. Ancak çıktığı bir av, hayatını tamamen değiştirir. Segu’da saygın bir ailenin oğlu olarak yaşayan Naba, kölelikle tanışır ve köleliğin tüm acımasız yönlerini deneyimler. Sakin, olgun ve bilge kişiliği sayesinde bu yaşam içinde bile kendine bir alan açmayı başarır. Bilgi edinmek ve öğrenmek en büyük amacı iken küçük bir kız ve ardından aşk ile karşılaşır; böylece hayatında yeni bir dönem başlar. Naba belki doğduğu topraklara dönemez ancak çocukları babalarının doğduğu topraklara geri dönebilir. Yaşadığı ağır travmaların ardından hayatındaki olumsuzlukları büyük ölçüde kabullenerek yaşamını sürdürür. Naba ve Malobali birbirlerini bir daha göremeseler de hayatları aynı kadın aracılığıyla yeniden kesişir.
Malobali ise annesinin kız kardeşini yanına alıp kendisini baba evinde bırakmasının yarattığı kırgınlıkla öfkeli bir genç adama dönüşür ve hayatına asker olarak devam eder. Bu süreçte karıştığı bir istismar olayı nedeniyle hayatı farklı bir yöne savrulur. Kendini bir anda askerlikten kaçan ve aranan bir suçlu konumunda bulur. Naba gibi o da baba toprağına dönemese de oğlu atalarının topraklarına geri döner.
Çocuklardan sonra torunların, yani üçüncü neslin hayatlarını okuruz. Tiékoro’nun oğlu Mohammed dışında diğer torunların hikâyeleri çok ayrıntılı işlenmese de ata topraklarına dönen oğul ve torunlar aracılığıyla hem onların yaşam amaçlarını hem de bulundukları dinleri, Segu’yu ve çevresindeki devletleri tanıma fırsatı buluruz.
539 sayfa olması başta biraz göz korkutucu olsa da olayların sürükleyici olması kitabın hızlı ilerlemesini sağlıyor. Romanın dili oldukça sade ve akıcı. Anlatılan dönem, coğrafya ve karakter sayısı düşünüldüğünde karmaşık bir yapıya sahip olması beklenebilirken, Condé olayları anlaşılır bir şekilde aktarmayı başarıyor. Yazar, tarihsel bilgileri uzun açıklamalar halinde vermek yerine karakterlerin yaşamları ve deneyimleri aracılığıyla sunuyor. Bu sayede roman hem öğretici hem de sürükleyici bir nitelik kazanıyor.
Bununla beraber, çok hâkim olmadığım bir coğrafya olduğu için haritalardan yararlanarak okumanın daha verimli olduğunu düşündüm. Kitabın sonunda yer alan aile ağacı, her ne kadar sürekli başvurmasam da ilerleyen bölümlerde oldukça yardımcı oldu. Ayrıca Tarihi ve Etnografik Notlar bölümü de benim için çok faydalıydı. Çünkü kitapta daha önce hiç duymadığım birçok halk, devlet ve tarikat yer alıyordu. Bu bölüm romanın tarihsel ve kültürel arka planını anlamamı kolaylaştırdı.
Çok katmanlı bir romandı. Farklı halkların, inançların ve kültürlerin bir arada bulunduğu Batı Afrika coğrafyasında yaşanan dönüşümleri okumak oldukça etkileyiciydi. Köle ticaretinin toplum üzerindeki etkileri, İslamiyet’in yayılışı ve bu yayılış sırasında ortaya çıkan siyasi ve dini iktidar mücadeleleri romanın önemli yapı taşlarını oluşturuyor. Condé, bu büyük tarihsel olayları sıradan insanların hayatları üzerinden anlatarak okuyucunun dönemin ruhunu daha yakından hissetmesini sağlıyor. Roman boyunca hiçbir karakter ya da topluluk tamamen iyi ya da kötü olarak sunulmuyor; herkes kendi koşulları, inançları ve çıkarları doğrultusunda hareket ediyor. Bu da esere gerçekçi ve düşündürücü bir derinlik katıyor.
Segu Toprak Surları yalnızca bir aile hikayesi değil, aynı zamanda değişen bir dünyanın hikayesi. Kimlik, aidiyet, inanç ve güç gibi temalar etrafında şekillenen roman, Batı Afrika tarihine ilgi duyan okurlar için hem öğretici hem de sürükleyici bir okuma deneyimi sunuyor. Serinin devam kitaplarını merak ettiren, güçlü bir ilk cilt olduğunu düşünüyorum.
·
50 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.