Üç Büyük Usta, Üç Büyük Dünya
Stefan Zweig'ın güçlü ve etkileyici üslubuyla kaleme aldığı Üç Büyük Usta adlı eserinde; Balzac, Dickens ve Dostoyevski'nin yalnızca edebî kişiliklerini değil, onların ruh dünyalarını, hayat mücadelelerini ve edebiyat tarihindeki yerlerini de okuyoruz. Zweig, bu üç büyük yazarı kuru bir biyografi anlayışıyla anlatmıyor; eserleriyle hayatları arasındaki bağı ortaya koyarak onları adeta yeniden inşa ediyor.
Bir yanda Napolyon hayranlığıyla şekillenmiş, yarattığı karakterler aracılığıyla dünyayı fethetmeye çalışan toplumcu yazar Balzac vardır. Zweig, Balzac'ın romanlarını oluştururken benimsediği hayat anlayışını şu sözlerle özetler:
"Onun yaşantısı yarattığı kişilerin zevklerine tutkuyla katılmaktan ibarettir." (s. 27)
Balzac'ı ilgilendiren insanlar; tutkulu, ihtiraslı ve hayatı bütün şiddetiyle yaşayan insanlardır. Kendisi de tıpkı hayranı olduğu Napolyon gibi, bu kez ordularla değil kalemiyle dünyaya hükmetmek istemiştir.
Dickens ise Viktorya döneminin çocuğudur. Disiplinin, aile değerlerinin, çalışkanlığın ve dindarlığın yüceltildiği; fakat aynı zamanda sınıf eşitsizliklerinin, yoksulluğun ve sosyal adaletsizliklerin de derinden hissedildiği bir çağda yetişmiştir. Bu sebeple eserlerinde toplumsal sorunlara sıkça yer verir. Ancak Dickens bir devrimci değildir. O, sistemi yıkmayı değil, aksayan yönlerini düzeltmeyi amaçlar. Gelenek ile değişim arasında bir denge kurmaya çalışır. Zweig'in dikkat çektiği önemli noktalardan biri de budur: Deha ile geleneğin çoğu zaman birbirine zıt kavramlar olarak görülmesine rağmen Dickens, bu iki unsuru eserlerinde büyük bir ustalıkla bir araya getirebilmiştir.
Kitabın en etkileyici bölümü ise hiç şüphesiz Dostoyevski'ye ayrılan kısımdır. Zweig'in yaklaşık yüz yirmi sayfalık kapsamlı incelemesi, yalnızca bir yazar portresi değil, aynı zamanda insan ruhunun derinliklerine yapılan bir yolculuktur. Dostoyevski'nin hayatını, eserlerini ve iç dünyasını okudukça ona duyulan hayranlık katlanarak artıyor.
Zweig, Dostoyevski'nin hayatını şu çarpıcı cümleyle anlatmaya başlar:
"Fyodor Mihailoviç Dostoyevski bir yoksullar evinde doğar. Daha ilk anda ona hayatının yeri gösterilmiştir; toplumun dışında, hor görülen, hayatın dibine yakın bir yer, ama insani kaderin tam ortasında, acıya, ıstıraba ve ölüme komşu bir yer." (s. 94)
Gerçekten de Dostoyevski'nin bütün eserleri bu kaderin izlerini taşır. O, insanı dış görünüşüyle değil, ruhunun karanlık dehlizlerinde tanımaya çalışır. Stefan Zweig'in ifadesiyle Shakespeare dünyayı bedende keşfetmişse, Dostoyevski zihinde keşfetmiştir. Onun kahramanları dış dünyayla olduğu kadar kendi vicdanlarıyla da mücadele ederler.
Zweig'in Dostoyevski hakkında yaptığı en önemli tespitlerden biri, onun hayatı boyunca inanç ile şüphe arasında yaşadığı büyük mücadeledir. Dostoyevski inanmak ister; fakat sorgulayan zekâsı onu sürekli kuşkuya sürükler. Bu nedenle eserlerinde kesin cevaplardan çok derin sorularla karşılaşırız. Tanrı, özgürlük, suç, vicdan ve insanın kurtuluşu gibi meseleler romanlarının merkezinde yer alır.
Yazarın dikkat çektiği bir başka nokta ise Dostoyevski'nin kişiliğindeki büyük karşıtlıklardır. O hem kendisini küçülten hem de insanlığı kurtaracak fikirler ortaya koyan bir karakterdir. Bir yandan kendi günahkârlığını ve hiçliğini hissederken, diğer yandan Rusya'yı ve insanlığın geleceğini düşünür. Zweig'e göre Dostoyevski'nin büyüklüğü de tam olarak bu çelişkilerden doğmaktadır.
Üç Büyük Usta, yalnızca üç büyük yazarı anlatan bir inceleme kitabı değildir. Aynı zamanda edebiyatın insan ruhunu anlamadaki gücünü gösteren, edebî zevkle harmanlanmış bir düşünce yolculuğudur. Özellikle Balzac, Dickens ve Dostoyevski'yi daha yakından tanımak isteyenler için son derece kıymetli bir eser. Gönül rahatlığıyla tavsiye ederim.
·
51 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.