*Arthur Schnitzler, edebiyat tarihine sadece bir yazar olarak değil, aynı zamanda bir tıp doktoru ve Sigmund Freud’un çağdaşı, ruh ikizi olarak geçmiş bir isimdir. Freud'un teorize ettiği insan psikolojisini, Schnitzler edebiyat kanalıyla ete kemiğe büründürür. 1894 yılında yayımlanan ve yazarın ilk büyük başarılarından biri olan “Ölmek”, insan doğasının en ilkel, en karanlık ve en samimi dürtülerini ölüm teması üzerinden masaya yatırıyor.
*Kitabın Konusu ve Olay Örgüsü
Hikaye, birbirini tutkuyla seven genç bir çift olan Felix ve Marie’nin etrafında şekillenir. Felix, bir doktor muayenesi sonrasında ölümcül bir hastalığa yakalandığını ve yaşamak için sadece bir yılı kaldığını öğrenir. Bu korkunç haber karşısında Marie, aşkının büyüklüğüyle ve o anın getirdiği romantik bir adanmışlıkla Felix’e sarsıcı bir söz verir: "Sen öldüğünde ben de yaşayamam, birlikte öleceğiz."
Ancak Schnitzler, hikayeyi burada romantik bir intihar trajedisine dönüştürmez. Aksine, o bir yıllık sürenin geçişini, Felix’in bedeninin adım adım çöküşünü ve bu süreçte iki karakterin geçirdiği devasa psikolojik dönüşümü anlatır. Zaman daraldıkça, verilen o romantik sözlerin yerini insan doğasının en temel kanunu alır: Yaşama arzusu.
*Tematik Analiz ve Psikolojik Derinlik
1. Romantizmin Çöküşü ve Gerçekçilik:
Kitabın başında Marie’nin verdiği söz, edebiyattaki o bildiğimiz "ölümsüz ve fedakar aşk" klişesine uygundur. Ancak Schnitzler, zamanın ilerlemesiyle bu romantik illüzyonu paramparça eder. Marie, Felix'in fiziksel olarak erimesine, öksürük krizlerine ve ölümün o soğuk nefesine yakından tanık oldukça, içindeki yaşama güdüsünün ne kadar baskın olduğunu fark eder. Ölüm, uzaktan romantik görünse de yakından bakıldığında korkunçtur.
2. Ölümün Getirdiği Bencillik (Felix):
Felix karakteri, edebiyatta eşine az rastlanır bir dürüstlükle çizilmiştir. Ölüm yaklaştıkça Felix olgunlaşmaz veya bilgeleşmez; aksine hırçınlaşır, kıskançlaşır ve zalimleşir. Kendisi bu dünyadan göçüp giderken, Marie’nin arkada kalıp gençliğini, güzelliğini ve hayatı yaşamaya devam edecek olması fikrine katlanamaz. Marie’yi başlangıçta verdiği o "birlikte ölme" sözüne sadık kalmaya zorlar. Burada aşkın, nasıl bir mülkiyet ilişkisine ve bencilce bir yok etme arzusuna dönüşebileceğini görürüz.
3. Yaşama İçgüdüsü (Marie):
Marie ise kitabın vicdanı ve insan doğasının aynasıdır. Felix’i gerçekten sevmektedir ancak bir süre sonra Felix’in yanında olmak, onun için yaşayan bir ölü olmak anlamına gelmeye başlar. Marie’nin pencereden dışarıya, akan hayata, güneşe ve insanlara bakışı, her canlının en temel dürtüsü olan "hayatta kalma" arzusunun sembolüdür. Schnitzler, Marie’yi suçlamaz; okuyucuya da Marie’yi suçlama şansı vermez. Çünkü Marie’nin kaçışı, sadakatsizlikten değil, biyolojik bir zorunluluktan kaynaklanır.
*Üslup ve Anlatım
Schnitzler’in dili son derece duru, dolaysız ve süslemesizdir. Yazar, karakterlerinin iç seslerini ve ruhsal çalkantılarını adeta bir cerrah titizliğiyle neşter altına alır. Kitapta ne Felix mutlak kötüdür ne de Marie mutlak suçlu. Schnitzler bir yargıç değil, gözlemcidir. Karakterlerin çaresizliğini, korkularını ve çelişkilerini o kadar çıplak anlatır ki okuyucu kendisini ister istemez şu soruyu sorarken bulur: “Ben olsaydım ne yapardım?”
“Ölmek”, hacim olarak küçük (bir solukta okunabilecek bir novella) ancak bıraktığı etki bakımından devasa bir eserdir. Aşkın sınırlarını, sadakatin nereye kadar uzanabileceğini ve ölümün kaçınılmazlığı karşısında insanın nasıl acizleştiğini görmek isteyen her okurun mutlaka deneyimlemesi gereken bir modern klasiktir.
~Okuduktan sonra Felix’in çaresiz öfkesi ve Marie’nin nefes alma arzusu uzun süre zihninizde yankılanmaya devam edecektir.
·
34 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.