İkinci adam
İkinci Adam: İsmet İnönü
Türkiye siyasi tarihinde gerek kendi döneminde ve gerek günümüzde belki de en az anlaşılmış siyasi figürüdür. Aynı zamanda en çok haksızlığa uğrayan kişidir. Hakaretlere uğramış, linç edilmeye çalışılmış, yolları kesilmiş, taşlanmış, başı kırılmış, yerlere serilmiş, partisinin mallarına el konulmuş, partisi kapatılmaya çalışılmış, suikaste uğramış, hatta ömrü savaş alanlarında geçtiği halde asker kaçağı olduğu bile söylenmiş... Kısacası gerek savaş meydanlarında gerek iktidardayken özellikle de muhalefetteyken baya mihnetler çekmiştir.
Oysa ülkenin kurtarılmasında, kuruluşunda, modernleşmesinde ve ekonomisinde belki de en fazla harcı olan kişidir. Elbette ki kurtuluşta ve kuruluşta bir çok kişinin inkar edilemez payı vardır. Büyük emekleri vardır. Hele Mustafa Kemal Atatürk bu işin başlatıcısı, öncüsü ve lideridir. Ama kuruluştan sonra Atatürk artık liderdir. Fikirler üretir ve talimatlar verir. Ama İsmet İnönü ise bizzat icracı ve uygulayıcıdır. Sahanın ortasındadır. İnkılapların uygulanması ekonomi ve sanayinin oluşturulmasında büyük emekleri vardır. Hele demir yollarındadaki başarılarda en büyük pay onundur. Zaten kitapta da altı çizilmiştir. Üstelik Atatürk'ü eleştiremeyenler bütün okları ona yöneltmiştir. Hele Atatürk'ün ölümünden sonra bütün yük onun omuzlarındadır.
O bir tarihi ve siyasi karakterdir. Ama her şeyden önce elbette ki o bir insandır. Ve bir insan olarak doğru ve yanlışları olmuştur. Başarıları ve başarısızlıkları olmuştur. Bu doğru ve yanlışlar teraziye konulur ve değerlendirilir. Ki bence terazinin doğrular ve başarılar kefesi yanlışlar ve hatalar kefesine büyük farkla ağır basar. Bizde ise tarihi ve siyasi kişiler ya göklere çıkarılır ya da yerin dibine batırılır. Ortası yoktur. Çünkü mantık ile değil, duygu ile hareket ediyoruz. Takım tutar gibi parti tutarız. Hatta tarihi figürler ve padişahlar arasında kıyas bile yaparız. Oysa herkes ve her olay kendi şartlarına göre değerlendirilir.
Kurtuluş Savaşı'nda cephe kumandanlığı, düzenli ordunun kurulması, Mudanya, Lozan, Köy Enstitüleri, Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı'na sokulmaması, Çok Partili Hayata Geçiş gibi inkar edilemez başarıların yanında elbette ki Köy kalkınması ve tarım, Köy Enstitülerinin sonradan yozlaştırılması ve desteksiz bırakılması, Hasan Ali Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç gibi muazzam insanlara sonradan sahip çıkılmaması, sanayileşmenin yeteri kadar kurulamaması, Yazarın değimiyle "Doğu Sorunu", ekonomi ve siyaset alanındaki bazı hatalar ve yetersizlikler gibi balarısızlıklar da vardır. Ama eğer kurtuluşta ve kuruluşta Mustafa Kemal Atatürk "Tek Adam" ise İsmet İnönü gerçekten "İkinci Adam" dır.
Gelelim kitaba,
Bu kitap bir İsmet İnönü biyografisidir. Tabi onun biyografisi Türkiye'nin de yakın tarih hikayesidir. II. Abdülhamit devrinden 27 Mayıs Darbesine ve 1960ların ortalarına kadar uzanmaktadır. Kitap üç ciltten oluşuyor. Birnci cilt İsmet İnönü'nün doğumundan Atatürk'ün ölümüne kadar olan kısmı, ikinci cilt İnönü'nün cumhurbașkanı seçilmesinden 1950 seçimlerine kadar olan kısmı, üçüncü cilt ise Demokrat Parti'nin iktidar oluşundan 1960lardaki ikinci başbakanlığına kadar olan kısmı anlatmaktadır. Kitabın konu kapsamı çok geniştir. I. Ciltte Sultan II. Abdülhamit devri, II. Meşrutiyet, 31 Mart Vakası, Yemen İsyanları, Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı, Mütareke Yılları, Milli Mücadele, Mudanya, Lozan İnkılaplar ve Atatürk'ün ölümü gibi geniş bir çerçeveyi içerir. II. Cilt Köy Enstitüleri, II. Dünya Savaşı, Varlık Vergisi, Toprak Reformu, 4'lü Tahrir ve Demokrat Parti'nin kurulması, çok partili hayata geçiş süreci, seçim kanunu 1946 ve 1950 seçimleri gibi yine geniş bir yelpazeyi içerir. III. Cilt ise Dp'nin iktidar oluşu, NATO'nun kuruluşu ve üyelik, Kore Savaşı, 6, 7 Eylül Olayları, Kıbrıs Meselesi, DP ve CHP mücadeleleri, 1960 Darbesi, Yassıada Mahkemeleri yeni anayasa ve yeniden seçimler, İnönü'nün ikinci iktidar devresi, Talat Aydemir'in darbe teşebbüsleri, İnönü'ye Sukikast gibi konuları barındırır.
İkinci Adam, İsmet İnönü ve Türkiye'nin yakın tarihi konusunda muazzam bir kaynaktır. Son zamanlarda okuduğum en faydalı kitap oldu. Tabi bundan önce de "Tek Adam" kitabını okumak daha faydalı ve kapsayıcı olacaktır. Ama tek başına da okunabilir.
Şevket Süreyya Aydemir'in dili ve edebiyatı çok iyidir. Kalemi çok sağlam ve ustadır. Bu biyografiler tıpkı roman gibidir. Yazarın tarzını ve konularını çok seviyorum. Yazarın entelektüelliği ve araştırmacılığı çok iyi. Anlattığı her şeyi kaynaklara dayandırır ve bu kaynakları dip notta verir. Yazar tarafsız olmaya çalışmıştır ve bence büyük oranda da başarmıştır.
Yazarın 3 kitap, 6 cildini okudum ve daha 3 kitap, 5 cilt beni beklemektedir.
·
57 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.