Geçmiş Zaman Olur ki...
İnsanı zaman dehlizinde seyahate çıkaran, meşhur şair, hikâyeci ve romancıların evlerine konuk eden, gülümseten, hüzünlendiren, şaşırtan ve bir döneme tüm canlılığı, nahifliği, sadeliği ve sıcaklığıyla ayna tutan bir kitap "Eşlerine Göre Ediplerimiz".
Kimler kimler yok ki bu kitapta: Reşat Nuri Güntekin, Refik Halid Karay, Peyami Safa, Faruk Nafiz Çamlıbel, Ercüment Ekrem Talu, Nurullah Ataç, Falih Rıfkı Atay, Yusuf Ziya Ortaç, Ahmet Kutsi Tecer, Orhan Kemal (Öğütçü), Oktay Rıfat, Şükûfe Nihal Başar, Halide Nusret Zorlutuna, Hüseyin Siret Özsever, Hasan Âli Yücel, Aka Gündüz, Ahmet Muhip D(ı)ranas, Ziya Osman Saba, Cevdet Kudret Solok, Bekir Sıtkı Kunt, Reşat Enis Aygen, Bedri Rahmi Eyüpoğlu, Nurettin Artam, Ruşen Eşref Ünaydın, Yaşar Nabi Nayır, Peride Celâl, Mükerrem Kâmil Su ve Halide Edip Adıvar.
Listeden de anlaşılacağı üzere kitap âdeta bir şairler, hikâyeciler, romancılar... resmi geçit töreni gibi. Fakat tüm bu deve dişi gibi isimleri gâyet insani ve gündelik hayatın içindeki halleriyle ve hepsinden önemlisi onları en iyi tanıyan, yanıbaşlarında bulunan eşlerinin gözüyle anlattığı, aktardığı için daha bir sahici ve kıymetli. Yapılan ropörtajlarda hem hanımlar/beyler hem de ediplerimiz birbirinden söz alıp birbirine söz verdikleri için bu tatlı sohbetlere şahit olmak da okuyucuda farklı farklı duygu ve düşünce dalgalanmaları meydana getiriyor.
Kitabı okurken dönemin ruhunu iliklerinizde hissediyorsunuz. Hepsi birbirinden nahif, kibar, edep erkân sahibi, kültürlü ve görgülü ediplerimiz ve eşleri ile zamanımız arasındaki fark insanı hem ürkütüyor hem de hüzünlendiriyor. Bu kadar incelmiş, âdeta şairin "Haddeden geçmiş, nâzaket, yâl ü bâl olmuş sana / Mey süzülmüş şişeden, ruhsâr-ı al olmuş sana" beytini hatırlatan bu güzel insanlar "güzel atlara binip giderken" yanlarında pek çok güzelliği alıp götürdükleri gibi kendilerinden sonraya bıraktıkları da maalesef sahipsiz, kimsesiz ve garip kalmış. İnsan bu hali görünce ister istemez üzülüyor. Keşke o ruh, edep ve inceliğe dair daha çok şeye sahip olabilseydik.
Kitaptan bazı ilginç bilgiler aktararak sözlerime son vereyim.
Bunları biliyor musunuz?
* Reşat Nuri'nin lisede hocalık yaptığı yıllarda Neşvet adındaki sınıfının en güzel kızına karşı derin yürek çarpıntıları duyup bu hislerini açtığında hiç de ummadığı "Dünyada en çok sevdiğim, en çok hayranı olduğum 'hocam", 'kocam' olamaz." cevabını aldığını; işin daha da ilginci ünlü romancının daha sonra hayatını yine aynı sınıftan çok güzel bir kız olan eşi Hadiye Hanım'la birleştirdiğini ve bu minval evliliklerin döneminde hiç de yadırganmayıp son derece yaygın olduğunu; çok sigara içen yazarın kansere yakalanıp tedavi için gittiği Fransa'da gözlerini bu dünyaya yumduğunu...
* Peyami Safa'nın biricik oğlunun adının "Merve" olup kendisi yedek subaylığı sırasında ani ve bilinmeyen bir rahatsızlık geçirip vefat edince bu hâlin büyük romancımıza çok ağır geldiğini ve kalan ömründe bir daha kendini pek toparlayamadığını...
* Döneminin en velut (üretken) ediplerinden olup geriye onlarca kitap bırakan Refik Halid Karay'ın, eşinin evine girip çıktığı dönemlerde ona "Kız, az daha büyü seni alacağım." diye takıldığını, aradan geçen yıllardan sonra kendisine kaçan eşinin evlendiklerine 15, kendisinin 39 yaşında olduğunu, bu evliliğin bir ömür boyu sürdüğünü, dönemin kalemiyle geçimini sağlayan nadir yazarlarından olmasına, yazdığı kitaplar çok satıp filmlere aktarılmasına rağmen kiralık bir evde ömür sürüp bir ev sahibi olamadıklarını ve edebiyatın o devirde de istisnaları hariç pek para etmediğini...
* Denizi ve vapur yolculuklarını çok seven Faruk Nafiz Çamlıbel'in son yolculuğuna yine böyle bir vapur yolcuğunda çıktığını...
* Halide Edip Adıvar'ın okulu bitirir bitirmez evlendiğinde 17 yaşında olup ilk eşinin aynı zamanda hocası olan İsmet Zeki olduğunu, kendisine iki evlat verdikten sonra İsmet Zeki'nin üstüne ikinci bir eş getirmesi üzerine evliliğine son verdiğini...
Bu ve buna benzer biraz "magazin soslu" ayrıntıları bir kenara bırakırsak bir devri tüm ruhuyla yansıtması ve tüm insani yanlarıyla ediplerimizin evlerine misafir olmamamızı temin eden bu kitap, kesinlikle edebiyat tarihine ilgi duyanların bigâne kalmaması gereken bir çalışma.
·
76 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.