• Sırasiyle, amelde Hanefi, Maliki, Şafii ve Hanbeli, itikatta da Matüridı ve Eş'ari mezhepleri arasında en küçük mikyasta bile esasa bağlı bir fark yoktur: ve bütün fark iki tarafa da çekilmesi mümkün, fakat hangisinin doğru olduğu meçhul 'cüz'iyat-küçük parçalar' üzerindedir.

    Bir misal: Allahın Resulü namazdayken, Hazret-i Aişe mukaddes çehrede minicik bir kan izi görür ve onu parmağiyle silip alır. Bunun üzerine Kainatın Efendisi namazlarını keserler ve yeniden abdest alıp namazı iade ederler. Bu vaziyette ortada bir abdest bozulması olduğuna göre bozucu amil nedir? Hafifçe yayılmış olan kan mıdır, yoksa nikahı düşen kadın elinin erkek cildine teması mıdır? İmam-ı Azam'a göre kan, İmam-ı Şafii'ye göre de cildin cilde değişi... Bakın, ne incelik ve her iki taraf hesabına ne güzel görüş!

    Bu misaldeki hikmeti, bütün ihtilaf noktalarına tatbik edebiliriz. İtikadı mezhepler arasındaki fark da böyle... Birinde iman inmez, çıkmaz, neyse odur; öbüründeyse azalır, çoğalır. Bu azalma ve çoğalmayı incila, parlaklık farkı diye anladık mı, yine ortada ayrılık ve aykırılık diye bir şey kalmaz. Gerisi de böyle ...O halde amelde dört ve itikatta iki mezhep bir 'bütün'belirtiler ve 'sünnet ve cemaat ehli' yolu olarak tekleşirler...

    İşte bunlardır ki, İslam vücudunun derisinde mikropların nüfuz etmesine mani her temizliği yerine getirmişler, hiçbir (port d'antre-giriş kapısı) bırakmamıştır, kendilerinden evvelki sapık telakkileri yerle bir ettikleri gibi istikbale ait oluşları da nirengi noktalarını heykelleştirmişler, iyi ve kötünün mizan üssünü kurmuşlardır.

    Bundan böyle içtihad, ancak bunların kurduğu binaya yeni katlar çıkarak olabilir ki, o da içtihad değil, şer'i tatbik ve yenileme manasına alınabilir.
  • Esasen aralarında itikadî ve esasî hiçbir fark bulunmayan dört mezhep arasında Şafiliğinin Hanefilikten farkı, bazı ibadet şekilleri üzerinde ve teferruat plânında birtakım amel hususiyetlerinden ibarettir. Meselâ Hanefilikte abdesti bozmayan bazı şartlar, Şafilikte abdesti bozar; bazıları da aksine olarak, Hanefilikte bozar da, Şafilikte bozmaz. Namazın edeplerinde de bazı ufak tefek farklar ve buna benzer teferruat ayrılıkları... Bütün bu teferruat farkları her mezhepte Sünnette istinat ettiği ve Peygamberler Peygamberinin değişik olarak icra buyurduğu fiillere dayandığı için, haktır.