• ...İnsan ürəyində iki ziddiyyətli hiss var. Yer üzündə elə adam yoxdur ki, öz yaxınının bədbəxtliyinə acımasın. Amma bu yaxın adam öz işlərini qaydaya salan kimi ona acıyanlarda nəyinsə çatışmadığı hissi yaranır. Bir az şişirdib demək olar ki, bu insanlarda yaxın adamlarını yenidən həmin bədbəxtliyə düçar etmə istəyi baş qaldırır. Dərhal passivcəsinə olsa da , hər halda, bu yaxın adamları ilə düşmənçilik etməyə başlayırlar...
    Ryunosuke Akutagava
    Sayfa 30 - Tərcümə mərkəzinin tərcümə kitabları
  • Süleyman peyğəmbər bir gün böyük bir məclis qurub qonağlıq verir. Bu zaman əzrail mələk də Allahın əmri ilə bir nəfərin canını almaq üçün yerə enir . Canını alacağı insanın ölümünə 10 dəq qaldığından Süleyman peyğəmbərə baş çəkmək üçün məclisinə gəlir. Məclis də elə hey peyğəmbərin qohumuna baxır , bu da həm peyğəmbər həm də qohumunu narahat edir . Əzrailin məclisi tərk etməsindən sonra qohumu Süleymandan ona baxanın kim olduğunu soruşur . Süleyman cavab verdikdə qohumu əcəlinin çatdığını anlayır. Bu zaman Süleyman tabeliyində küləklərə qohumunu yel sürrətilə uca bir dağ zirvəsinə aparmalarını əmr edir .
    •məclisdən sonra əzrail mələk yenə peyğəmbərin yanına gəldik də , Süleyman qohumuna olan baxışlarının səbəbini soruşur . Əzrail belə cavab verir : “mən yer üzünə bir nəfərin canını almaq üçün gəlmişdim. O şəxs dünyanın ən hündür dağının zirvəsində ölməli idi. 10 dəq vaxtım olduğundan sənin məclisinə gəldim və canını alacağım şəxsi bu məclisdə gördüm. Təəccübləndim , çünki həmin şəxs dağ zirvəsində ölməli idi. Bu tezliklə dağa qalxması qeyri- mümkün idi. Vaxt tamam olduqda mən dağın zirvəsinə ucaldım və zirvədə sənin qohumun birdən peyda oldu. Allahın hikmətinə həm heyrətləndim , həm də şükr etdim...
  • Əlif Şəfəqin avtobioqrafik əsəri olan "Qara süd" romanı yazıçının qızının dünyaya gəlişindən sonra düşdüyü postnatal depressiya nəticəsində heç bir şey yaza bilmədiyi on aylıq həyat dövründən bəhs edir.
    Yer üzünün bütün anaları kimi o da övladını bir müddət həyəcan və səbrsizliklə gözləyir. Onun gəlişini, ona toxunmağı, qoxusunu duymağı, oynamağı xəyal edir həmişə. Ancaq indi qucağında bir neçə günlük körpəsi var və ana özünü çarəsiz hiss edir. Daxilində sıxıntı var, dolub, sanki biri toxunsa, yaxud nəsə söyləsə, hönkür-hönkür ağlayacaq. Körpənin ağlamasından narahat olur, onun ehtiyaclarını duya bilmir. Günlərdir yuxusuz qalır, özünü bir qəfəsdə hiss edir. Bəzən hər şeyi atıb getmək keçir içindən, amma sonra böyük bir vicdan əzabı yaşayır.
    Bu, bir çox yeni ana olmuş qadınlarda baş verən vəziyyətdir. Uşaq dünyaya gəldiyi ilk 10 gün içərisində "Analıq hüznü" (bəzi mənbələr zahılıq, lohusallıq) dediyimiz duyğuların yaşanmasıdır. Həmin dövr bəzi analada qısa sürsə də, ağırlaşma hallarında bir ilə qədər davam edə bilir. Narahatlıqlar iki həftədən çox çəkərsə, artıq doğuş sonrası (Postnatal) depressiyadan şübhələnməyə əsas var. Ana müalicə almalıdır.
    "Qara süd" romanı Əlif Şəfəqdən oxuduğum ikinci roman oldu (Birinci "Eşq"i oxumuşdum). Etiraf edim ki, yazıçı bu dəfə də məni təsirləndirməyi bacardı. Əsəri oxuduqca artıq ana olmuş yazıçıların analıq-yaradıcılıq yolunda qarşısına çıxan problemlərin ortaqlığından, tanışlığından təsirlənməyə bilməzdim. Bu mənada Əlif xanım o qədər yaxın, o qədər doğma gəldi ki, bir ara əlaqə qurub söhbətləşmək istəyi keçdi içimdən. Amma söhbətə ehtiyac varmı? Əsərləri danışar yazıçıların yerinə. Oxucular da əsərlər vasitəsilə söhbət edərlər onlarla.
    Əlif Şəfəq çıxışlarından birində qeyd edib ki, 10 aylıq depresiyya müddətindən xilas olduqdan sonra təxminən 2,5 ay müddətində yazıb "Qara süd" romanını. Maraqlı süjet qurub yazıçı, eyni zamanda nağılvari xarakterlər də (6 barmaq qadınlar) yaradıb.
    Əlif xanım romanını yazarkən Virciniya Vulfun "Özünə aid bir otaq" essesinin təsirində qalması nəzərimdən qaçmadı. Əsəri oxuyarkən, hətta üslub oxşarlığının da fərqinə varırsan. Qadın yazıçıların bənzər qayğılarının işıqlandırılması, bir çox sevdiyimiz xanım yazıçıların nümünə kimi adlarının çəkilməsi və həyatlarından fraqmentlər təqdim olunması təbii ki, zövqümü oxşadı.
    Bütövlükdə, əsər çox faydalı əsərdir. Çünki yazıçı öz təcrübəsindən yola çıxaraq depressiya keçirən analara bu vəziyyətin nəinki səbəblərini və gedişatını, eyni zamanda çıxış yollarını, müalicəsini də göstərib.
    Xoş mütaliələr!
    @mumogluceylan
  • Modern türk ədəbiyyatında həyatdakı mənfiliklərə, ictimai quruluşa, yaxud bir şəxsə qarşı yönəldilmiş istehzalı, kəskin, acı, kinayəli baxış mövzusundan bəhs etdikdə ağla ilk gələn yazıçı Əhməd Həmdi Tapınar olur. İnsan və cəmiyyət ptoblemi daima yazıçını düşündürən məsələlərdən başlıcası olub. Düşüncələri bir neçə əsərində özünə yer tapıb. Onlardan biri də 1947-49-cu illərdə əvvəlcə "Yeni İstanbul" qəzetinin saylarında, 1961-ci il yazıçının ölümündən bir neçə ay əvvəl kitab halında nəşr olunmuş “Saatları qurma institutu” romanıdır.
    Tanpınar bu romanında türk cəmiyyətinin təxmini iki yüz illik dövrünü əhatə edib. Ədəbiyyatşünaslara görə, hadisələr Hayri İrdalın timsalında əlli illik zaman kəsiyinə sıxışdırılsa da, əslində çöx böyük tarixi dövrü əhatə etməkdədir. Birinci hissə Tənzimatdan əvvəlki dövrü, ikinci hissə Tənzimat dövrünü, üç və dördüncü hissə Cümhuriyyət dövrünün başlaması və davamını göstərir. Yazıçı müxtəlif dövrlərdə yaşamış nəsilləri və türk cəmiyyətində yaşanan sıxıntıları bir zaman tuneli mənzərəsində təqdim etməyə çalışıb.
    Əhməd Həmdi Tanpınar son romanı “Saatları qurma institutu” fərddən başlayıb kütləyəcən cəmiyyətin dəyişmə prosesindəki vəziyyətini oxucuya böyük ustalıqla, obyektiv baxış bucağıyla çatdırmağa çalışıb. Düşünürəm ki, həmin dövrdə 1942-46-cı illərdə yazıçının Türkiyə Böyük Millət Məclisinə millət vəkili seçilməsi də yazıçının cəmiyyəti daha yaxından müşahidə etməsində böyük rol oynamışdı. Romanı oxuduqda müəllifin geniş bilik deposunun və təcrübələrinin məhsulu olmasını hiss etmək mümkündür.
    Yazıldığı tarixdən xeyli müddət keçsə də, əsərin mövzusu hələ də aktualdır. Ə. H. Tanpınar fərdin və cəmiyyətin həyatındakı absurdlar və çatışmazlıqlarla təşkilatların fəaliyyətindəki axsaqlıqları kəskin tənqid atəşinə tutmaqla kifayətlənmir, həm də bütün bunları oxucuya özünə məxsus ironiya ilə çatdırır.
    İroniya üslubu komediya və tragediya ilə kəsişən ortaq nöqtələrə malikdir. Bu mənada Tanpınar komediya və hüznü eyni müstəvidə istifadə edə bilən yazıçıdır. “Saatları qurma institutu” romanında da satira, istehza, faciə iç-içə keçmiş formada işlənib. Yazıçı sərt dillə tənqid etmək əvəzinə üstü qapalı şəkildə, ironiya yoluyla hadisələrin qavranılması və şərh edilməsini oxucunun öhdəsinə buraxır. Məlum məsələdir ki, bu üslubu istifadə edən yazıçılar oxucuları bilərəkdən düşünməyə yönəldirlər və hədsiz yumor qabiliyyətini ortaya qoyan istehza həm də müdriklik kimi qəbul edilə bilər. Tanpınarın istehzaedici ruhu emosional plandan çox düşüncə planında çoxluq təşkil edir. “Saatları qurma institutu” romanında hadisələrin tragediya tərəfi nə qədər ağır basdırsa da, komediya tərəfləri oxucunun diqqətini daha çox çəkir. Yazıçı burda öz peşəkarlığı sayəsində romanın ağır tragik havasını ironiyalarla yumşaltmağa çalışır. Baş qəhrəman Hayri İrdalın bibisi Zəfirənin "axirətdən qayıtması" hadisəsindən başlamış roman boyu digər obrazların Hayri İrdalın ikinci xanımı Pakizənin tez-tez film səhnələrini realda yaşaması, ərini Napoleon, özünü Jozefina görməsi, digər ailə üzvlərinin kokteyldə 180 dərəcə dəyişmiş davranışları oxucunu güldürməyə bilməz. Etiraf edim ki, romanın sonlarına doğru gülməkdən gözlərimin yaşarması da oldu. Sanki yazıçı əsəbi gülüş yaradaraq hadisələrlə bağlı yaranmış gərginliyi birdən-birə düşürür, oxucunu həmin gərginlikdən xilas edir.
    Əhməd Hamdi Tanpınarın “Saatları qurma institutu” romanı həm də Osmanlı mədəniyyəti ilə müasir Qərb mədəniyyəti arasında qalan, dilemma qarşısında duran türk cəmiyyəti və fərdlərin yanlış mövqeləri və davranışlarını iztehza yoluyla göstərən əsərdir. Mədəniyyətlər arası ziddiyyət o qədər uzun zamanı əhatə edib ki, yazıçı artıq bütün bunları ironiya ilə çatdırmağı lazım hesab edib.
    Romandakı saat obrazı nəyi bildirir?
    Romandakı saat obrazı insanı başa düşmək üçün istifadə olunub. Romanın nümunə alınacaq qəhrəmanı Nuri Əfəndinin dilindən saat haqqındakı düşüncələrini açıqlayır: "Saatın özü məkan, yürüyüşü zaman, kökəni (ayarı) insandır... Bu da göstərir ki, zaman və məkan insanla mövcuddur!" (səh.32).
    “Saatları qurma institutu” bütün saatları eyni anda yürütmək məqsədiylə qurulmuşdu. Şəhərin saatları müxtəlif səmtlərdə fərqli saatları göstərir. Saatları düzəldəcək olan institut əslində Tənzimatla birlikdə qərbləşmə və dəyişmək problemləri yaşayan və Şərqlə Qərb mədəniyyəti arasında qalmış türk cəmiyyəti və ayrı-ayrı fərdləri eyni istiqamətə yönlədirən bir təşkilatı simvolozə etmiş də ola bilər.
    Son olaraq Ə.H. Tanpınarın “Saatları qurma institutu” romanı türk cəmiyyətinin yanlış davranışlarını, köhnəliklə yeniliyin mübarizəsini, həm fərdi, həm də ictimai ölçüdə təsirli və istehzalı üslubla ortaya qoyan əhəmiyyətli roman hesab olunur və günümüzdə də aktual roman kimi oxunmaqdadır.
    @mumogluceylan
  • 18 iyun 2010-cu il tarixində gecə saat 23:30 radələrində gizir Mübariz İbrahimov təkbaşına iki ordu arasındakı bir kilometrlik minalanmış sahəni keçir.Ermənistan Silahlı Qüvvələrininçox sayda əsgər və zabitini gözlənilmədən birinci həmlədə məhv edir.Sonra isə düşmənin öz silahlarını özünə qarşı istifadə edərək 5 saat onlarla təkbətək döyüşür. Düşməni ağır itkilərə məruz qoyur, onların zəif cinahlarını üzə çıxarır. Azərbaycan döyüşçüsü səhər saatlarında qeyri-bərabər döyüşdə qəhrəmancasına şəhid olur.

    Atası Ağakərim İbrahimovun dediklərindən:

    Hadisənin səhəri günü tezdən saat 5-6 arasında mənə zəng gəldi. Soruşdular ki, oğlunuz evə gəlməyib ki? Hətta bildirdilər ki, çoxlu silah götürüb və ərazidən uzaqlaşıb. Dedim, mən oğlumu tanıyıram, sərhədə tərəf gedin. Sonra da məktubunu tapmışdılar....


    2010-cu ildə Mübariz İbrahimovun valideynlərinə yazdığı son məktubunun əlyazması:

    Canım, atam və anam. Məndən sarı darıxmayın. İnşallah, cənnətdə görüşəcəyik. Mənim üçün bol-bol dua edin. Vətənin dar günündə artıq ürəyim dözmür. Allaha xatir bunu etməliyəm. Ən azından ürəyim sərinlik tapar. Şəhid olanadək bu şərəfsizlərin üzərinə gedəcəyəm. Şəhid olsam – ağlamayın. Əksinə, sevinin ki, o mərtəbəyə yüksəldim. Allaha ibadətlərinizi dəqiq yerinə yetirin. Çoxlu sədəqə verin. Seyid nəvəsi olaraq bunu etməliyəm. Allah böyükdür. Vətən sağ olsun. Oğlunuz Mübariz.. Haqqınızı halal edin.

    Həmin ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Mübariz İbrahimova "Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı" adının (ölümündən sonra) verilməsi barədə sərəncam imzalamışdır.



    Mübariz İbrahimovun ölməsinə baxmayaraq, Ermənistan onun cəsədini 141 gün saxlamışdır. Ermənilər İbrahimovun cəsədinin şəkillərini internet saytlarında yayımlamışdır.
  • Kitabı adına görə oxudum və adıyla oxşarlıq təşkil etdiyini düşünmürəm ya da mən daha güclü bir əsər olacağını gözləyirdim. Buna baxmayaraq maraqlı əsər idi.
    Əsər Harper Lee-nin Bülbülü öldürmək əsəri ilə oxşarlıq təşkil edir hətta həmin əsərin təsiri altında yazıldığını da düşünmək olar. Əsərdə tez-tez Harper Lee-nin, onun qəhrəmanı Atticus Fitch-in adı keçir. Bülbülü öldürmək əsərində olduğu kimi burda da irqi-ayrı seçkiliyə toxunulub, ancaq bu dəfə irqi-ayrı seçkiliyin qurbanı Amerikada yaşayan bir zənci deyil, Avstraliyada yaşayan bir vietnamlı ailədir. İrqi ayrı seçkilik əsərin əsas sujet xətti deyil sadəcə bir hissəsindı cərəyan edən hadisələrdən ibarətdir.
  • “İki şəhərin hekayəti” əsəri 15 roman, hekayə və oçerklərin müəllifi, böyük ingilis yazıçısı Ç.Dikkensin şah əsəridir. Əsər 1859-cu ildə yazılıb, romanın əsas mövzusu Böyük Fransa inqilabıdır. Roman üç kitabdan ibarətdir, iki şəhərdən Paris və Londondan bəhs edir. Mexaniki olaraq əsər iki ölkə arasında hardasa bərabər şəkildə bölünmüşdür. 45 hissədən ikisi İngiltərə və Fransadakı hadisələrin paralelliyini nəql edir, 19 hissəsi İngiltərədə, 24 hissəsi isə Fransada keçir. Ümumilkdə, roman daha geniş bir dövrü, 1757-1794-cü illəri əhatə edir.
    Ədəbiyyatşünaslar içərisində romanı "tarixi eşq hekayəsi" adlandıranlar da var. Çünki əsərin süjeti elə qurulub ki, tarixi hadisələr axarında həm də fiziki görünüşünə görə bir-birinə hədsiz bənzəyən iki gəncin (biri fransız, digəri ingilis) Bastiliya məhbusu olmuş həkim Manettin gözəl qızı Lusianı sevmələri hekayəsi də var. Çarlz Darnay ailəsiylə bağları qoparıb İngiltərədə yerləşən aristokrat ailəyə mənsub fransızdır. Sidney Kartonsa həyatdan heç bir gözləntisi olmayan, məsuliyyət hissindən uzaq, tənbəl, alkaqolik, heç kimi vecinə almayan, xoşbəxtliyini tapa bilməyən bir vəkil kimi təsvir edilir. Xarakterləri baxımından bir-birinə tamamən zidd olan bu gənclər eyni qadına aşiq olurlar. Lakin Karton romanın sonunda sevgisini tamam başqa şəkildə bildirir. Həyatında tapa bilmədiyi xoşbəxtliyi məhz fədakarlıq edərək, özünə ölümsüzlük qazandıraraq əldə edir. Yəqin ki, Kartonun sevgisinə platonik eşq deyə bilərik. Çünki Lusiaya hardasa sitayiş edən Karton ona heç vaxt sahib olmamışdır. Roman xristian paradoksuyla bitir. Həyat ölümlə qazanılır. Fədakarlığın mükafatı olaraq Kartona cənnət bəxş edilir.
    Bu yerə qədər əksər oxucuların yazacağı təssüratları oxudunuz, çünki əsərdə ən təsir edən səhnə məhz fədakarlıq səhnəsidir. Keçən aylarda yerli yazıçılarımızdan İlqar Kamilin yeni əsəri "Yerlə Göy arasında" romanında bu motivə (fədakarlıq) rast gəlmişdim (Cavanşır obrazı).
    🧐 İndi isə "İki şəhərin hekayəti"romanında məni təsir altında saxlayan başqa nüansları qeyd edəcəyəm. Hər zaman ilk təsirləndiyim məsələ əsərlərdəki qəhrəmanların psixoloji sarsıntı vəziyyətləri olur. "İki şəhərin hekayəti" romanında da Dikkens iki obrazın psixoloji ruh sarsıntısını böyük ustalıqla təsvir edib. Onlardan biri 18 il günahsız yerə Bastiliya qalasında həbsdə yatmış və ruhi sarsıntısını ayaqqabı tikməklə (bu simptomun zamanla gedib gəlməsini roman boyu görürük) yüngülləşdirməyə çalışmış həkim Manettedir. Digəri isə uşaqlıqdan Evremonde qardaşlarının yox etdiyi ailənin qızı olaraq intiqam hissiylə aşıb-daşan, heç cürə bu hissindən vaz keçməyən, sıxıntılarını hörgü hörməklə yüngülləşdirməyə çalışan (eyni zamanda ağlında tutduğu öldürəcəyi insanların adlarını hörgüsünə həkk edirdi), mərhəmət hissini itirmiş xanım Defarqe idi. Bu iki obrazla bağlı təsvirləri oxuduqca ruh halları gözlərimdə canlanır və Dikkensin belə incə məsələlərə toxunması yazıçının psixoloji biliklərinin də yüksək olması düşüncəsinə gətirirdi. Stefan Sveyqin "Üç böyük usta"dan birinin niyə Dikkensi seçdiyini daha yaxşı anladım. Həmin esselər kitabını da tezliklə oxuyacağam.
    Həqiqətən klassik əsərlərin yeri başqadır. Oxucunu bir müddətlik real dünyadan qoparıb romanın öz dünyasına itələyir və sən də qeyri-ixtiyari roman qəhrəmanlarıyla birlikdə hadisələrin içində yaşayırsan. Çarlz Dikkens şah əsəriylə bu effekti yarada bilən yazıçıdır. Böyük maraqla oxudum və zövq aldım.
    Xoş mütaliələr!
    @mumogluceylan (instagram)