Destpêka Edebiyata KurdîMehmed Uzun

·
Okunma
·
Beğeni
·
1.476
Gösterim
Adı:
Destpêka Edebiyata Kurdî
Baskı tarihi:
Aralık 2015
Sayfa sayısı:
88
Format:
Karton kapak
ISBN:
9789752733695
Dil:
Kürtçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
İthaki Yayınları
Baskılar:
Destpêka Edebiyata Kurdî
Kürt Edebiyatına Giriş
"Mehmed Uzun koçberekî avakerê ziman û edebiyateke modern e. Xwedî gelek kultur e, Kurd e, ji Tirkiyê, ji Enedolê ye, ji Mezopotamya ye, ji Swêd, ji dinyayê ye."
Ottar Fyllingsnes (Nivîskar, Norweç)
Bugün birbirine bağlantılı bir bölgede, 25 milyon insanın konuştuğu bir dil düşünün.
Bu öyle bir dil ki tarihin her döneminde kesintisiz olarak yasaklanmış, baskı altına alınmış ve bu dille yazan her aydın ya tutuklanmış ya da sürgüne gitmek zorunda kalmıştır.

Mehmed Uzun da kendi dilini, kültürünü ve geleneğini yaşatmak için yazdı. Ama malesef onunda sonu, yazan diğer aydınlar gibi ülkesini terk etmek oldu.

Bugün bile eğitim dili olarak yasak olan bir dilden bahsediyorum size. Bu dille ilgili yapılan çalışmaların ne kadar zor koşullarda yapıldığını anlamak için bunu bilmek bile yeterli. İşte Mehmed Uzun da bu zorlu mücadele içerisinde böyle bir çalışma yapmak, Kürt edebiyatını bilmeyen okuyuculara aktarmak için bu kitabı yazdı. Derin bir tarih araştırması içermese de hiç bilmeyen okuyucular için temel bilgiler veriyor.

Kitabı okumadan önce biri bana Kürt edebiyatındaki yazar ve şairleri say dese 9 10 tane sayıp gururlanırdım. Bu benim ayıbım mı, yoksa ülkemin içinde bulunduğu ayıp mıydı?

Daha okula gider gitmez farklı bir dille karşılaşmış, ana dilim yok sayılmış, o dille okumam engellenmişti. Bu kadar zaman geçmiş olmasına rağmen bunun değişmemiş olması elbette bu ülkenin ayıbı.

Kürt edebiyatında baskılardan dolayı yazılı edebiyat değil, sözlü edebiyat zengindir.
Eğitim ve modern bilgiden yoksunluk, dışa kapalılık ve göçebelik; sözlü edebiyatı en etkin anlatım biçimi haline getirdi.

Dengbêj ve çîrokbêjler, unutturulmak, yok edilmek istenen tarih ve geçmişi sözlü gelenek yoluyla günümüze kadar taşıdılar.
Bunlar çağdaş homeroslardır. Ve bunların en önemlisi Evdalê Zeynikê'dir.

Bütün bunların yanı sıra kitapta, Kürt edebiyatı için çalışmış, bu edebiyata gönül vermiş sayısız insan var. Bunların eserlerini de kitapçı raflarında görmek güzel olmaz mıydı?

Bir dili yok etmeye çalışmak insanlık suçudur. Bırakın kim nasıl yaşamak istiyorsa öyle yaşasın. Dili yasaklayıp bir ırkı yok sayarak; iyiye ve güzele ulaşamayız. Gökyüzünde gökkuşağı olmak varken neden kara bir bulut olmayı tercih ediyoruz ki ?

Eğer önyargılarınızı arkanızda bırakıp yıllardır sizinle yaşayan bir milletin edebiyatına özgü bilgi almak istiyorsanız bu kitabı muhakkak okumanız gerekiyor.

Ve son olarak yazarın bir sözünü bırakıyorum buraya:
"İnançları farklı, dilleri farklı, kimlikleri farklı diye insanlar birbirine düşman olmamalı. İnsan bir kimliğe, bir dine, bir dile sahip olarak dünyaya geliyor ve bunlarla büyüyüp yaşıyor. Bunda insanın günahı suçu ne?"

Kimsenin dili, dini ve kimliği yüzünden ötekileştirilmediği bir dünyada yaşamak dileğiyle.
Hepinize merhaba canım insanlar, mutlu pazarlar, bugün alan sınavına giren herkese; "inaniyorum kazanacaksınız "

Daha önce adını duymadığım, duyduysam bile hatırlamadığım biriyle beni tanıştırdığı için Esra öğretmenime bin minnet..

Mehmed Uzun kim diye sorarasa birgün biri bana ,"direnişin, yazarı"ndan başka cevabım olmayacak artık. "Yasaklı bir dilin yazarı ",kendi dilini savunmuş ve dili için yaşamış bir adam Mehmed Uzun.

Hiçbir mücadele yok ki, acısız olmasın, Mehmed Uzun yorucu ve uzun bir mücadele vermiş, sürgün ile sonlanan bir mücadele...' E değmiş mi bu kadar uğraştığına bak hala kimse bilmiyor Kürtçe ne, Kürt yazarlar kim,ne yazmışlar,bazı Kürtler bile bilmiyor Kürtçe' deme sevgili okur, değdi. Mesela bana sorsan iki gün önce, en basitinden, Türkçe yazan Kürt yazar kim diye, birkaç kişi sayar susarım, yani susardım... Şimdi Kürt edebiyatının temel taşlarını sayabilirim sana, isimlerini doğru telaffuz edemesem de. Bir tek ben değil tabi, Mehmed Uzun ve kitapta adı geçenler sayesinde birçok kişi, birçok şeye ulaşabildi.
İnaniyorum ki bir yerlerde, kendinden uzaklaşmış bir Kürt "benim geçmişim bu" diyebildi, Mem û Zin destanını okuyunca. Biri bir yerlerde, yasak ama var, var ve gerçek,gerçek ve güzel,dedi okuyunca..

Mehmed Uzun " Metnin amacı olabildiğince rahat bir biçimde, düz bir gelişme çizgisini izleyerek, Kürt edebiyatına ilişkin en temel bilgileri, "Kürt edebiyatına yabancı" okuyucuya iletmektir." notunu düşmüş. İçin rahat olsun Mehmed abi, bunu başardın. Bana ulaştın en azından, diğer kitaplarında sıra..

Kitap içeriğini yukarda yazdığım amaçtan da anlaşılacağı üzere Kürt edebiyatı ile ilgili temel bilgileri oluşturuyor.
Kürt edebiyatının dönemleri, lehçeleri ne ?
önemli yazar ve sairleri kim ?
Hangi şartlar altında gelişmiş? sorularının cevabı var kitapta. Kitabın içindekileri uzun uzun anlatmayacağım sana burda da bak bunları yazdım, kısa notlar kalıcıdır diye düşünerek.

https://hizliresim.com/DDO6zl

Daha detayını öğrenmek istiyorsan..ki bence iste, Önyargılarını yak, ve oku..ötekileştirmek ne senin, ne benim faydama..oku çünkü yeni bir şeyler öğrenmek, dışlanmışlıktaki benliğini bulmak, aslında onun "başka" olmadığını görmek sana zarar vermeyecek.

"Bütün mesele insanoğlunun iç ve dış gerçeğine varmak" diyor ya Yaşar Kemal, dinle onu..

İyi kal, önyargılarını yak ve git hemen bir yerden bir Mehmed Uzun kitabı edin, oku, okuttur..
Esra öğretmenim bin minnet, var'ol..sen ve senin gibiler, Mehmed Uzun gibiler, Ehmede Xanî 'ler var'olun :))
Ev kitêba biçûk çima hatîye nivîsandin? Mehmed Uzun vê pirtûkê dema çûyîna xwe yî dervayî welêt, berîya nivîsandina Kurdî, ji bo xwe derheqê tarixa edebiyata Kurdî çend têbinî û reşbelekan dinivîse û piştê sê çar romanan serast dike û dike pirtûk. Navê wê jî li wê xweş hatiye; destpêka edebiyata kurdî.

Kesekê dixwaze li ser dîroka wejeya Kurdî bi kurtasî agahdar bibe an jî pê destpê bike gelek baş e. Ev edebiyata Kurdî ya perçe û perçîqî bû ye, di pelên qirêj a dîrokê de çawa û ji ber kîjan astengiyan derbas dibe qalê dike. Pênc welatên (Îran, Iraq, Sûrî, Tirkîye û Sovyet) ku Kurd êsîr mane, edebiyata wan bi sê sernivîsan da cuda dike. Helbestvan û nivîskar, kovar û pirtûkên wan, xebat û karên wan anîye ziman.

Girîngîya pirtûkê yek jî eve ku, nivîskarê pirtûkê romana Kurdî de bû ye hoste, û anegorî nêrînên wê çi ye? Edebiyata Kurdî li kû bû aniha li kû ye û dê li ku be? Hêvî û tespîyên wî çi ne? Divê nivîskarên Kurd çi bike? Edebiyata Kurdî dê çawa pêşde here? Ji bo bihîstina bersivên van pirsan, ji pênûsa Mehmed Uzun, gelek mûhîm e.

Bi hevnas kirina min û pirtûkên Mehmed Uzun kitêbê wî ya "Ruhumun Gökkuşağı" re bû. Dû re bi Tirkî "Sen" "Aşk Gibi Aydınlık, Ölüm gibi Karanlık" xwend. Pişt re min xwe ev pirsê pirsî:"Ma gelo mirovekî ev qas zehmet û zordarî û sirgûnîyê bikşîne ji bo zimanê kurdî, ma ev pirtûkên Kurdîyê heja, bi Tirkî bixwînim bi kurmancekî ne şermeke mezin e?" Dû re min kitêbên wî kurmancî hemû xitim kir, qedand. Ev jî bû serbilindîyek bo min. Dixwazim hemûyê Kurmancan, bila Mehmed Uzun bi Kurmancî bixwînin.

Çend rexneyên min hene ji bo pirtûkê, çend çewtiyên Mehmed Uzun henin. Dixwazim ewana bînim zimên. Kurmanc îslamîyetê bi zilm û zorî qebûl nake. Piranîyên Kurdan îslamêyetê bi dil û can qebûl dike. Dîrok bi eşkereyî dibêje ku Amed, Riha, Mêrdîn, Bedlîs heta bi Cizîr bi şerên biçûk piştî wefata pêxember esm ketine îslamîyetê. Ser van agahîyan sehebîyek Kurd yanê havelê pêxember esm heye. Navê Caban el-Kurdîye, bi Xanim û Zarokê xwe hatine Medîneyê û bûne misilman. Dema nijadperestiya Emewîyan da hin bajarên ku Kurdan (herêma Serhed) ne bûne misilman li ber zordarîya emewîyan serîhildide rast e. Lê ev yeka hanê ne delîle ku hemû Kurd bi zordayînê bûne misilman.

Ya diduyan îslamîyet tesîreke nebaş li pêşketina zimanê Kurdî re kiriye. Ev gotin heta bi çendekê rast e, lê bi tevahî ne dirust e. Ji ber ku medreseyên Îslamîyetê de di hezar salê de Elî'yê Herîrî, Şêx Ehmedê Xanî, Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran... Stêrkên zimanê Kurdî gihiştîne û kemilîne. Û aniha jî ji bo parastina Kurdî medreseyên Kurdî roleke mezin dileyizin û hikumat bi fen û futan ev keleha kurdîyê dixwaze wergerîne ser tirkî.
"Doğuda kara yaralar çoktur. Ancak, en kötülerinin ve var olan tüm bu yaraların anası bilgisizlik ve yoksulluktur."

Kürt Edebiyatına Giriş; Kürt Edebiyatını tanımak, bazı konularda bilgilenmek için iyi düzeyde. Kürt edebiyatının geçmiş dönemlerde yazılı olarak gelişememesinin sebeplerinden birisi de bilgisizlikti. Bunun yanında Kürt kültürü zengin bir sözlü edebiyat geleneğine sahiptir; yaşadıklarını, duyduklarınü, düsündüklerini kağıda dökmek yerine sözlü olarak anlatmışlardır. Latin, Arap ve Kiril alfabesini kullanan Kürtler, eserlerinde Kürtçenin, kuzey kürtçesi ( Kurmanci), güney kürtçesi ( Soranca) ve Zazaca ( Dımıli) lehçelerini kullanmışlardır.

Kürt edebiyatında önemli kişiler; Ali Hariri, Ehmedê Xanî, Feqîyê Teyran, Melayê Cizîrê, Melayê Batê, Evdalê Zeynıkê, Şeyh Huseynî Gazi, Hesenê Qızılcî, Erebê Şemo, Cigerxwin...

Kürt Edebiyatının, sözlü edebiyat geleneğiyle ayakta durduğunu anlatan kitap aynı zamanda, yazılı edebiyatına geçişini, Çağdaş Kürt edebiyatını, İran, Irak ve Suriye kürtlerinin edebiyatına ışık tutmakta, klavuz etmekte.
Mehmed Uzun kaleme aldığı Kürt Edebiyatına Giriş ile Kürt edebiyatının genel olarak sanıldığından çok daha zengin olduğunu anlatıyor. Her zaman baskı altında kalmış bir edebiyatın kendini sözlü edebiyat geleneği ile nasıl ayakta kaldığına değiniyor. Ve Kürt edebiyatında ki en önemli şahsiyetleri bize sunuyor.Ehmedê Xanî yi ,Feqîyê Teyran iyi, Melayê Cizîrî i ,Ali Hariri yi ,Mevlâna Hâlid iyi. ...
Kürtçe bugün birbirine bağlantılı bir bölgede, 25 milyondan fazla insanın konuştuğu bir dil
Mehmed Uzun
Sayfa 8 - İthaki Yayınları
Çoğu kez "Bir toplumu tanımanın en iyi yollarından biri de o toplumun destanlarını, hikayelerini ve türkülerini bilmektir," deniliyor.
Mehmed Uzun
Sayfa 48 - İthaki Yayınları
Derdî dûrî, derdî dûrì kuştimî
Derdî wuşyarî sebûrî kuştimî

Uzaklığın derdi, uzaklığın derdi öldürdü beni
Hasretin derdi öldürdü sabrımı
Mehmed Uzun
Sayfa 66 - İthaki Yayınları 9. Baskı, Ocak 2015
Kökünden koparılmış sözcükler bu toprağa düşüp kök salmaktadır. Sürgün, bir kökleşmeye dönüşmektedir.
Mehmed Uzun
Sayfa 68 - İthaki yayınevi
Min dê elema kelamê mewzûn.
Alî bikira li banê gerdûn


Ben o zaman manzum sözlerin bayrağını
Dünya damının üstüne asardım
Mehmed Uzun
Sayfa 25 - İthaki Yayınları
Okur-yazar olmayan, gelenek olarak kitaptan fazla söze inanan Kürtler, yaşadıklarını, duyduklarını, düşündüklerini "kağıda dökmek" yerine, sözlü olarak anlatmışlardır.
Mehmed Uzun
Sayfa 41 - İthaki Yayınları

Kitabın basım bilgileri

Adı:
Destpêka Edebiyata Kurdî
Baskı tarihi:
Aralık 2015
Sayfa sayısı:
88
Format:
Karton kapak
ISBN:
9789752733695
Dil:
Kürtçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
İthaki Yayınları
Baskılar:
Destpêka Edebiyata Kurdî
Kürt Edebiyatına Giriş
"Mehmed Uzun koçberekî avakerê ziman û edebiyateke modern e. Xwedî gelek kultur e, Kurd e, ji Tirkiyê, ji Enedolê ye, ji Mezopotamya ye, ji Swêd, ji dinyayê ye."
Ottar Fyllingsnes (Nivîskar, Norweç)

Kitabı okuyanlar 81 okur

  • 1K Diyarbakır Grubu
  • Felat Aya
  • Mihemedê NOJDAR
  • Poyraz Kurt
  • Ahmet Kaya
  • Mehmet Zana Başkan
  • Yunus Kendigelen
  • Serhad
  • Serhad Açıktepe
  • Serhad açıktepe

Kitap istatistikleri (Bütün baskılar)

Bu baskının istatistikleri

Okur puanlamaları

10
%21.7 (5)
9
%4.3 (1)
8
%4.3 (1)
7
%0
6
%0
5
%0
4
%0
3
%0
2
%0
1
%0