Dünyayı Değiştiren Şirket (Doğu Hindistan Kumpanyası'nın Modern Çokulusluluğu Şekillendirmesi)

·
Okunma
·
Beğeni
·
102
Gösterim
Adı:
Dünyayı Değiştiren Şirket
Alt başlık:
Doğu Hindistan Kumpanyası'nın Modern Çokulusluluğu Şekillendirmesi
Baskı tarihi:
Ocak 2017
Sayfa sayısı:
352
Format:
Karton kapak
ISBN:
9786054906369
Orijinal adı:
The Corporation That Changed the World: How the East India Company Shaped the Modern Multinational
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
h2o Kitap
Modern anonim şirketlerin anası bir devin, 1600'de kurulan İngiliz Doğu Hindistan Kumpanyası'nın "muhteşem" tarihi. 250 yıldan fazla süren varlığı döneminde elde ettiği büyüklük günümüz bilişim ve petrol şirketlerinden onlarca kat fazlaydı. Bu servet, Hindistan'ın içinin boşaltılıp bir imparatorluk başkentine dönüşecek Londra'ya taşınması ve insanlık tarihinin en büyük ticari sır ve kültür hırsızlığına cüret edilip Çin'in çayının çalınmasıyla elde edilmişti. Açlıktan, sefaletten, sömürüden ölen milyonlarca Hintli ile afyona alıştırdığı bir o kadar Çinli ise sadece teferruattı. Kumpanya kendi çıkarlarıyla devletin çıkarlarının aynı olduğu konusunda devleti daima ikna etti. Rakipleri için yeterince caydırıcı olan 154.500 kişilik askeri gücü, sömürge savaşlarında Britanya İmparatorluğu'nun hizmetindeydi. Bir devletten farkı sadece bir anonim şirket olmasıydı. İş yolsuzluğa gelince Enron, piyasa gücüne bakıldığında Wal-Mart, bugün, Kumpanya'nın eline su dökemez. İngiliz ve Fransız devrimlerini yaşadı, Bengal Devrimi'ni yarattı. Ayaklanmalar gördü, katliamlar yaptı. İmtiyaz beratı karşılığında nice krallara rüşvet verdi, Cromwell'e diz çöktürdü. Adam Smith, James Mill, John Stuart Mill, David Hume, Edmund Burke, Johnattan Swift, Thomas Malthus ya kapısından girdi ya da gölgesinden yararlandı. Kimileri doğuşunu gördü kimileri çöküşünü. Karl Marx ise tabutunun çivilerini çakacaktı. Modern çokuluslu şirketlerin öncüsü olan bir canavarın entrikalarla dolu, ibretlik öyküsü: Centilmence soygunlardan borsa balonlarına, belge sahteciliğinden şirket yöneticileri arasındaki düellolara kadar bir şirketin şaşırtıcı tarihi; bugünün küresel şirketlerinin sorumluluğu hakkında çarpıcı dersler. Bu tarihi öğrendiğimizde bugünün şirketlerinin yapabileceklerinden kuşkumuz kalmayacak.
Kitaba henüz inceleme eklenmedi.
Kumpanya kelimesinin ortaya çıkışıysa İtalya'da olmuştur, compagnia kelimesi Latince "ekmeği bölüşmek" anlamına gelen cum panis ifadesinden türemiştir. Compagnia esasında babaların, erkek kardeşlerin, oğulların ve diğer akrabaların emek ve sermayelerini bir araya getirdikleri bir aile şirketidir.
Dünya ekonomisini liberalleştirmeye ilişkin tüm çabalara rağmen günümüzdeki küresel ticaret örüntüsünün aslında şirket ticaretinin bir türü olarak adlandırılması daha iyi olacaktır. Bu, Kumpanya çağındakiyle çok büyük benzerlikler taşıyan bir durumdur. Liberalleşme, serbest piyasalarda değil ama genellikle "batamayacak kadar büyük" şirketlerde gerçekleşmiştir. Böylesi durumlarda, Doğu Hindistan Kumpanya'sının garanti altına almak için çabaladığı resmi bir tekele sahip olmaya gerek yoktur.
Şirketler modern çağın en güçlü kurumları olmalarına rağmen tarihimizin, hâlâ, şirketler, bunların yöneticileri ve yol açtığı etkilerden ziyade devlet ve bireylerin siyasal ve kültürel alandaki faaliyetlerine odaklanması gariptir. Hâlihazırdaki şirketleri tam olarak anlamak istiyorsak geçmişteki şirketleri anlamak zorundayız.
Batışına kadar geçen sürede Kumpanya, zenginliğin Batı'dan Doğu'ya doğru olan akışını tersine çevirerek ekonomi tarihinin gidişatını değiştirmiştir. Roma döneminden beridir baharat, tekstil ürünleri ve diğer lüks malların karşılığında altın ve gümüş gönderen Avrupa, her zaman için Asya'nın ticari bağımlısı olmuştu. (...) Kumpanya'nın çöküşüne kadarki dönemde Avrupa ekonomisi, Çin ve Hindistan ekonomisini ikiye katlamıştır ki bu, 1600 yılındaki durumun tamamen tersine çevrilmesi anlamına gelmektedir. Eğilimin bu şekilde tersine dönmesinde elbette birçok unsur etkili olmuştur ama Doğu Hindistan Kumpanyası, modern zamanların doğuşunu belirleyen küresel gelişmelerde yaşanan büyük değişimin tetikleyicisi olan önde gelen aktörlerden kesinlikle biridir.
Kumpanya I. Elizabeth tarafından "Doğu Hint Adalarıyla Ticaret Yapan Londralı Tüccarların Düzenleyicisi ve Kumpanyası" adıyla ilk kez kurulduğunda işler Kumpanya'nın ilk Yöneticisi Sir Thomas Smythe'in konağından yürütülüyordu. Philpot Lane'de yer alan bu konağın yerinde günümüzde oldukça manidar bir biçimde "Spice Trader" [Baharat Taciri] adıyla faaliyet gösteren bir Hint restoranı yer alıyor.
İlk defa 1648'de Kumpanya tarafından kullanılan Doğu Hindistan Evi 200 yıllık ömrü boyunca pek çok kez el değiştirmiştir. Bina 1690'larda, "önsezi sahibi ve derin amaçlara sahip adamların birlikteliği olan Doğu Hindistan Kumpanyası'na" ait ev olarak biliniyordu.
1600 yılında soğuk bir Yeni Yıl Arifesi'nde kurulan İngiltere'nin Doğu Hindistan Kumpanyası, modern anonim şirketlerin anasıdır. İki buçuk yüzyıldan fazla devam eden varlığı boyunca, imtiyazlı tekellerin merkantilist dünyası ile sadece hisse sahiplerine karşı sorumluluk taşıyan sanayi çağının şirketleri arasında bir köprü görevi görmüştür. Kumpanya'nın bir kraliyet imtiyazı ile kurulmuş olması, Britanya ve Asya arasında gerçekleşen tüm ticaret üzerinde tekeli ve topraklar üzerinde yönetim ve ordu besleme şeklindeki yarı-egemen ayrıcalıkları onu başka zamanlara ait kurumsal şirketlerden ayırır. Fakat mali yönden beslenmesi, yönetim yapısı ve iş dinamikleri düşünüldüğünde Kumpanya'nın modern bir yapısı olduğu inkâr edilemez. Kadrosunu yöneticiler değil de hizmetkârlar olarak adlandırmış olabilir ya da e-posta ile değil de tüy kalemle haberleşmiş olabilir ama hisse sahiplerine ait bir şirketin tüm temel özellikleri Kumpanya'da apaçık görülebilir. (...) Varlığı boyunca Kumpanya neredeyse devamlı bir dönüşüm halindeydi. Kumpanya'nın sonuysa, Britanya'da genellikle Hint Ayaklanması ve Hindistan'da Birinci Bağımsızlık Savaşı olarak bilinen ve Kumpanya yönetimine karşı 1857-58'de gerçekleşen başkaldırıdan sonra gelecektir.

Kitabın basım bilgileri

Adı:
Dünyayı Değiştiren Şirket
Alt başlık:
Doğu Hindistan Kumpanyası'nın Modern Çokulusluluğu Şekillendirmesi
Baskı tarihi:
Ocak 2017
Sayfa sayısı:
352
Format:
Karton kapak
ISBN:
9786054906369
Orijinal adı:
The Corporation That Changed the World: How the East India Company Shaped the Modern Multinational
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
h2o Kitap
Modern anonim şirketlerin anası bir devin, 1600'de kurulan İngiliz Doğu Hindistan Kumpanyası'nın "muhteşem" tarihi. 250 yıldan fazla süren varlığı döneminde elde ettiği büyüklük günümüz bilişim ve petrol şirketlerinden onlarca kat fazlaydı. Bu servet, Hindistan'ın içinin boşaltılıp bir imparatorluk başkentine dönüşecek Londra'ya taşınması ve insanlık tarihinin en büyük ticari sır ve kültür hırsızlığına cüret edilip Çin'in çayının çalınmasıyla elde edilmişti. Açlıktan, sefaletten, sömürüden ölen milyonlarca Hintli ile afyona alıştırdığı bir o kadar Çinli ise sadece teferruattı. Kumpanya kendi çıkarlarıyla devletin çıkarlarının aynı olduğu konusunda devleti daima ikna etti. Rakipleri için yeterince caydırıcı olan 154.500 kişilik askeri gücü, sömürge savaşlarında Britanya İmparatorluğu'nun hizmetindeydi. Bir devletten farkı sadece bir anonim şirket olmasıydı. İş yolsuzluğa gelince Enron, piyasa gücüne bakıldığında Wal-Mart, bugün, Kumpanya'nın eline su dökemez. İngiliz ve Fransız devrimlerini yaşadı, Bengal Devrimi'ni yarattı. Ayaklanmalar gördü, katliamlar yaptı. İmtiyaz beratı karşılığında nice krallara rüşvet verdi, Cromwell'e diz çöktürdü. Adam Smith, James Mill, John Stuart Mill, David Hume, Edmund Burke, Johnattan Swift, Thomas Malthus ya kapısından girdi ya da gölgesinden yararlandı. Kimileri doğuşunu gördü kimileri çöküşünü. Karl Marx ise tabutunun çivilerini çakacaktı. Modern çokuluslu şirketlerin öncüsü olan bir canavarın entrikalarla dolu, ibretlik öyküsü: Centilmence soygunlardan borsa balonlarına, belge sahteciliğinden şirket yöneticileri arasındaki düellolara kadar bir şirketin şaşırtıcı tarihi; bugünün küresel şirketlerinin sorumluluğu hakkında çarpıcı dersler. Bu tarihi öğrendiğimizde bugünün şirketlerinin yapabileceklerinden kuşkumuz kalmayacak.

Kitabı okuyanlar 11 okur

  • Dila Nur Kadıoğlu
  • Abdurrahman Taşkan
  • Rıdvan Gültekin
  • Emre Uçan
  • Elcan Ayub
  • Gökhan kaçar
  • EN/NF
  • Muratcan Çelenk
  • R. Levent Işık
  • sertaç

Kitap istatistikleri

Okur puanlamaları

10
%0
9
%0
8
%0
7
%66.7 (2)
6
%33.3 (1)
5
%0
4
%0
3
%0
2
%0
1
%0