Edebiyat Kuramları ve Eleştiri

8,9/10  (14 Oy) · 
43 okunma  · 
20 beğeni  · 
674 gösterim
Geçtiğimiz aylarda ölümünün 5. yıldönümü münasebetiyle andığımız Berna Moran'ın "Bütün Eserleri" bu kitabıyla tamamlanıyor. Alanında klasik sayılan Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, ülkemizde edebiyat eleştirisi alanında yaşanan kısırlığa bir cevap niteliği taşıyor. 1973 TDK Bilim Ödülü'nü kazanan bu temel eser edebiyat kuramlarını ve eleştiri yöntemlerini sistematik bir şekilde incelerken Türk edebiyatından verdiği örneklerle zenginleşiyor. Berna Moran'ın ölmeden önce gözden geçirip güncelleştirdiği kitap, konusunda tek ve önemli bir referans eser...
(Tanıtım Bülteninden)
  • Baskı Tarihi:
    Nisan 2012
  • Sayfa Sayısı:
    352
  • ISBN:
    9789754707045
  • Yayınevi:
    İletişim Yayınevi
  • Kitabın Türü:
Seda Çakır 
 08 Ağu 20:22 · Kitabı okudu · 5 günde · Beğendi · Puan vermedi

Türk edebiyatının en önemli eleştirmenlerinden biridir Berna Moran. "Edebiyat Kuramları ve Eleştiri" isimli bu kitap Berna Moran'ın İngiliz Dili ve Edebiyatı kürsüsündeki derslerinin bir derlemesi niteliğindedir.
Eleştiri yazılarının tarihi oldukça eskiye dayanır. Neredeyse on yedinci yüzyıldan bu yana birçok eleştiri yöntemi ortaya çıkmıştır. Bu kitapta da tüm bu yöntemler belli bir düzende okurlara sunuluyor. Eleştiri yöntemlerinin tarihi eskiye dayandığından tasnifi de oldukça zordur. Berna Moran, “Edebiyat Kuramları ve Eleştiri” adlı eserinde büyük bir çeşitlilik gösteren eleştiri yöntemlerini dört temel unsur etrafında toplamıştır. Bu unsurlar: eser, sanatçı, okur ve toplumdur. Böylece temel olarak dört tip eleştiri anlayışı olduğunu söyleyebiliriz. Bunlar: sanatçıya dönük, esere dönük, okura dönük, dış dünyaya ve topluma dönük eleştiridir.
Berna Moran edebiyat kuramlarını ve eleştiri yöntemlerini ele almaya en temelden başlıyor. Platon ve Aristoteles için sanatın ne ifade ettiğinden yola çıkarak “Sanat nedir? Edebiyat nedir?” sorularının da cevaplarını arıyor.
“Sanat nedir?” sorusuna verilen ilk cevap (hiç değilse Batı'da) sanatı bir yansıtma, benzetme, ya da taklit olarak görme eğilimindeydi. Sanat eserlerinde gördüğümüz, doğadır, insandır, hayattır ve sanatçı eserinde bize bunları yansıtır; bir ayna tutar dünyaya sanki. Platon’un Devlet diyalogunda Sokrates, Giaukon’a ressamın yaptığı işi anlatmağa çalışırken “İstersen bir ayna al eline, dört bir yana tut. Bir anda yaptın gitti güneşi, yıldızları, dünyayı, kendini, evin bütün eşyasını, bitkileri, bütün canlı varlıkları” diyerek, ressamın yaptığı işin dünyaya bir ayna tutmak olduğunu söyler ve biraz aşağıda şairin de ressamdan farklı olmadığını belirtir: “Tragedya şairinin de yaptığı bu değil mi? Benzetme değil mi onun yaptığı da?”
Moran, Kuramları anlatırken hep bir önce anlattığını hatırlatıyor. Sık sık tekrar ediyor. Ancak bu tekrarlar kitabı sıkıcı kılmaktan ziyade anlatılanların pekişmesini sağlıyor.
Bunlar dışında söylemek istediğim bir şey daha var. Kitapta hem Batı edebiyatlarından hem de Türk edebiyatından öyle güzel örnekler var ki… Bu örnekler Moran’ın ne kadar köklü bir birikime sahip olduğunu gösteriyor.
Son olarak kitabın teorik bilgilerden oluştuğunu düşünerek okumaktan kaçınmamanızı tavsiye ediyor ve Aziz Nesin'in bu kitap için söylediklerini ekliyorum: "... Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, yalnız bu konuyla ilgili üniversite öğrencilerinin değil, eleştirmenlerimizin de, bütün edebiyatçılarımızın da okumaları gereken değerli bir el kitabıdır. Çünkü kitabın konusuna değin bütün kuramlarla eleştiri yöntemleri bir arada derli toplu verildiğinden, bildiğimizi sanıp da bütünüyle bilmediğimiz, hiç bilmediğimiz, az bildiğimiz ya da parça pürçük bildiğimiz edebiyat kuramlarını, eleştiri yöntemlerini yetkin bir sistematikle sunulmuş olarak bu kitapta buluyoruz."

Kitaptan 18 Alıntı

Zafer KORKMAZ 
 30 Tem 13:02 · Kitabı okudu · Puan vermedi

Bir sanat olayında rol oynayan dört unsur vardır:Sanatçı,eser,okur ve bunların içinde bulunduğu dış dünya(toplum).

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 10 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 10 - İletişim Yayınları)
Seda Çakır 
 05 Ağu 00:31 · Kitabı okudu · İnceledi · Beğendi · Puan vermedi

Bir insanın birey olarak kendi hayatındaki yaşantılarının, duygularının çeşitliliği sınırlıdır. Fakat sanat sayesinde başkalarının duygularını ve yaşantılarını paylaşır ve böylece yaşantı dünyası çok daha zenginleşmiş olur. Budur sanatın insana sağlayacağı en büyük fayda.

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna MoranEdebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran
Zafer KORKMAZ 
30 Tem 12:54 · Kitabı okudu · Puan vermedi

Yansıtma Kuramı
Platon sanat sorununu incelerken edebiyatı daima felsefeye rakip görmekte ve felsefeden çok aşağı olduğunu kanıtlamaya çabalamaktadır.Özellikle Homeros'u Yunan'da bir bilgi kaynağı sayan,nasıl davranılacağını onun öğütlerinden,verdiği örneklerden öğrenmek gerektiğine inananlar vardı.Eserleri eğitimde rol oynardı.Platon bu inancı yıkmak ve edebiyatın bize gerçek bilgi sağlayamayacağı gibi ahlak bakımından da zararlı olduğunu belirtmek ister.

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 23 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 23 - İletişim Yayınları)
Zafer KORKMAZ 
30 Tem 13:47 · Kitabı okudu · Puan vermedi

Gerçeklik
Genellikle'gerçekliği yansıtma'diyince belli başlı üç görüşle karşılaştığımızı söyleyebiliriz.Birincisi sanatın görüngüyü olduğu gibi(yüzey gerçekliği)yansıttığı düşüncesidir.İkincisi geneli(tümel)ya da özü yansıttığını söyler.Nihayet sonuncusu da sanatın ideal olanı yansıttığına inanır.

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 19 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 19 - İletişim Yayınları)
Zafer KORKMAZ 
30 Tem 12:39 · Kitabı okudu · Puan vermedi

Yansıtma Kuramı
Ressamın renklerle yaptığını şair sözcüklerle yaptığına ve şu gördüğümüz duyular dünyasını yansıttığına göre kopyanın kopyasını sunuyor demektir.Sanat eserleri gerçekliği yansıtmaz,bizi hakikate iletmez;tersine hakikatten uzaklaştırır bizi.Asıl gerçekliği değil de şu görünen yüzeysel gerçekliği yansıtan sanatçı hakikatten uzaklaşan bir adamdır.

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 23 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 23 - İletişim Yayınları)

Anlatımcılık 1
"...Bir şiirde dile getirilen duygu önceden duyulmuş, sonra fonetik bir dokuya dökülmüş, vezne sokulmuş değildir. Bir şiirin anlamı o şiirdeki bütün değerlerin bir araya gelmesi ile belirlenir.Duygunun anlatılması o sözcüklerin ancak o şekilde örülmesi ile kabil olur.Onun için şiiri düzyazıya çeviremeyiz..."

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 106 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 106 - İletişim Yayınları)

Yansıtma Kuramı 1
"...Şairin ödevi,gerçekten olan şeyi değil, tersine olabilir olan şeyi, yani olasılık veya zorunluluk kanunlarına göre mümkün olan şeyi ifade etmektir(...) Tarihçi gerçekten olan şeyi ifade eder, şair ise olabilir olan şeyi ifade eder...( Aristoteles, Poetika...)

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 28 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 28 - İletişim Yayınları)

Ernest Fischer'in Art Against Ideology Kitabından (S.117)
'Bugünkü burjuva yazarların dünyayı anlamsız bulmaları, insanlar arasında gerçek ilişki kurulamayacağı kanısında olmaları ve bu bunalımı yaşamaları gerçi sosyal koşullarla ilgilidir ve bu koşulların değişmesiyle düzelebilir, ama trajiğin ve saçma'nın bazı unsurları insanın tabiatından geldikleri için hiçbir zaman tamamiyle ortadan kaldırılamazlar.'

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 95 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 95 - İletişim Yayınları)

Yansıtma Kuramı 1
"...Edebiyat hem olayları somut hale sokmakla felsefenin kuruluğunu ve soyutluğunu giderir, hem de olması gerekeni telkin etmekle tarihin noksanını..."

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 37 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 37 - İletişim Yayınları)

Yansıtma Kuramı 2
"...sanat eseri gerçeklikteki bütün ayrıntıları almaz, ama somut olarak yansıtacağı gerçekliğin belirleyicilerini (determinants), yani esas özelliklerini alır.Bunlar gerçek dünyada dağınık durumdayken sanat eserinde arınmış ve yoğunlaştırılmıştır. Somutlaştırma başka şekilde yapılamaz..."

Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 57 - İletişim Yayınları)Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, Berna Moran (Sayfa 57 - İletişim Yayınları)
2 /