Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı

·
Okunma
·
Beğeni
·
1288
Gösterim
Adı:
Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı
Baskı tarihi:
Eylül 2016
Sayfa sayısı:
112
Format:
Karton kapak
ISBN:
9786058301108
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
Kronik Yayıncılık
"Osmanlı kadısı, bütün İslam devletlerindeki seleflerinin aksine bir geniş imparatorluğun coğrafyasını sırtlayan unsurlardandı. Bu zümre her renk, meşrep ve nitelikteki mensuplarıyla bu zahmetli hayatı ve görevi sürdürmüştür."
-İlber Ortaylı-

Türkiye'de tarih denilince akla ilk gelen isim İlber Ortaylı'nın kaleminden Osmanlı hukuk tarihinin merkezinde yer alan ve üzerine pek konuşulmayan kadıları anlatan önemli bir çalışma…Kadılık İslam Ortaçağında ortaya çıkan idari ve adli bir görevdir. Kadı'nın sosyal-idari fonksiyonları değerlendirilirken on dört asırlık İslam tarihi içindeki evrimi göz önüne alınmadığından, bu kurumun İslam öncesi imparatorluklardan neleri, ne ölçüde miras aldığı üzerinde de durulmamıştır. İlber Ortaylı, kadıların tarihini ve yargı görevlerini, tayinini, görev süresini, yargı bölgesini, yardımcılarını, diğer memurlar arasındaki hiyerarşik ilişkisini ve Osmanlı mahkemelerinin nasıl işlediğini birincil arşiv kaynaklarını kullanarak anlatıyor. İlber Ortaylı, hem geniş ufuklu tarihçiliğini hem de tadına doyum olmaz üslupçuluğunu işe koştuğu bu kitabında, Osmanlı dünyasında kadı'nın bütün boyutlarını olağanüstü bir sürükleyicilikle ortaya koyuyor.
(Tanıtım Bülteninden)
Eser İlber Ortaylı’nın kaleminden Osmanlı Kadısının eğitimi, görevi, tayini, denetimi, yardımcıları, çalışma mahalli gibi konuları içeren üç ana makalenin yeniden ele alınması ile oluşturulmuştur.

Kısa hacimli fakat bir o kadar derin boyutlarıyla Osmanlı döneminde Kadılık müessesesinin oluşumu, tarihi serencamı ve sonlanış boyutlarını eserde görebiliyorsunuz.

Kadıların sadece şeri olarak yargıç değil, Osmanlı örfü açısından da bir yargıç olduklarını belirten eser, mezhepsel ayrılıklar için ayrı yargılama, gayrimüslimlerin ise Müslimlerden ayırt edilmeden eşit yargılamanın yapılmasını da sağlamakla görevliydi. Gayrimüslimlerin yargılamalarında yabancılardan oluşan bir danışma kuruluna mevzuyu açıp onlarla istişare ederek karar vermekteydi.

Osmanlı adalet sistemini düşündüğümüzde, Kadıların bulundukları kazalarda kalma sürelerinin yirmi ayla sınırlandırıldığı, oluşan şikâyetlerle Kadıların denetim geçirdikleri, bir başka yere atandıkları zaman eski kadının verdiği hüküm ve ahvalinin incelenmesinin zorunlu olduğunu öğrenebiliyorsunuz.

Yine kadıların azledilme şartlarının ne olduğunu, ilmîye sınıfına ait olduğu için ayrıcalıklı bir yerinin olduğu fakat gösterdikleri zaaflar dolaysıyla da çok ağır cezalara çarptırıldıklarına eser ayrıntılı bir şekilde değiniyor.

Eserde zikredildiğine göre, Kadılık şartları arasında, reşid olmak, temyiz kudretine sahip olmak, iman sahibi ve adil olmak, hukuki ehliyet ve muamele kabiliyetine sahip olmak, bitaraf olmak, nesebi sahih olmak, yeterli derecede hukuki bilgiye sahip olmak ve erkek olmak yer almaktadır. Bu nedenle bir kadının kadı olması mümkün değildir.

Kadılığın azli için; aklını yitirmesi, kör sağır ve dilsiz olması, görevinden sapması ve kanunu ihlal etmesi, imanını kaybetmesi, yolsuzluğunun anlaşılması gibi durumların gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu nedenlerden biri gerçekleştiğinde Padişah kadıyı azledebilir.

Eserin sonunda ilmiye teşkilatının şemasını inceleyebilme fırsatı da sunuluyor yazar tarafından. Bu şemada da Şeyhülislamdan başlayarak kazasker ve sonrasında kadının görev alanına giren bölümleri ve kadının ilişkide olduğu kazaların ayrıntılı dökümünü görebiliyorsunuz.

Osmanlı hukuk müessesesini anlamada "Kadı"nın yerini tespit etmeden, adalet konusundaki hükümlerin arka planını okumak mümkün görünmüyor. O açıdan Osmanlı dönemini hukuksal yönüyle kavrama çalışmalarının bir nüvesidir eser.
yûsuf
yûsuf Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı'ı inceledi.
112 syf.
İlber Ortaylı tarafından Osmanlı Tarihinin önemli mevkiilerinden olan kadılığın anlatıldığı, “Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti’nde Kadı” kitabı, konu hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan okuyucular olmak üzere, herkesin ilgisini çekecek ve okunduğunda ise Kadılık üzerine düşünüp konuşabilecek bilgi düzeyine getirecektir. Kitabın içeriğinde yer yer Osmanlıca ifadeler geçmekte olup konuyu okurken anlaşılmayacak şekilde değildir; çünkü ifadeler ve verilen başlıklarla ilgili dipnotlar bulunmaktadır. Kişisel görüşüm ekler arasında yine de sözlük olsa iyi olacağı yönündedir.

Kitap, birkaç bölümde ele alınmıştır. Sunuş ve önsöz bölümlerinde kitap ve içerik hakkında genel bilgi verilmiştir. 1. Bölümde Osmanlı Kadısı başlığı altında, Kadı’nın tarihçesi, görevleri, tayin edilmesi, süresi ve yargı bölgesi anlatılmıştır. 2. Bölümde Osmanlı Kadısının Taşra Yönetimindeki Rolü başlığında ise Kadı’nın yardımcıları, mali ve diğer alandaki görevleri, kadı ve diğer memurlar arasındaki hiyerarşik ilişki, denetlenmeleri ve protokoldeki yerlerine değinilmiştir. 3. Bölüm Osmanlı Şehirlerinde Mahkeme’ de ise mahkemelerin yeri, usulü, görevlileri, arşivi ve mahkeme gelirleri anlatılmıştır. Bu bölümlerden başka genel bir değerlendirme yapılan Sonuç kısmı, kitabın yazımında temel alınan kaynaklar, belgelerin yer aldığı eklere ilişkin bölümler bulunmaktadır.

Kitabın anlatımında dikkat çeken nokta tarafsız ve net bir anlatım yapılmış; sadece Osmanlı Hukuku değil, diğer ülkelerin hukuk sistemlerine ve tarihlerine de değinilerek karşılaştırmalara yer verilmiş olmasıdır.

Buraya kadar kitap hakkında genel bilgilendirme yapmaya çalıştım. Bundan sonraki anlatımımda ise kitabın detaylarına ineceğim.

Kitap içeriğinde kadılık hem İslam Devleti hem de Osmanlı Devleti olarak iki farklı dönemle ifade edilmektedir. Buna göre;
“Kadılık, İslam Hukuk tarihinin merkezinde yer alan bir memuriyettir. Osmanlı Devleti’nde ise kadı, genişleyen görevleriyle son Osmanlı çağına kadar en önemli mülki amir ve yargıçtır.” denmektedir. Kadıların seçimlerinin iki devlette farklı şekilde gerçekleştiği belirtilmiştir. İslam Devleti’nde Kadı’nın “mükemmel” düzeyde İslam hukuku bilgisine sahip olması gerekirken, Osmanlı Devleti’nde “İstanbul Ruusu” derecesi alması önemlidir. Bu dereceyi alması için Kadı’nın medrese eğitimi alması, aldığı eğitimle ilgili sınavdan geçmesi gerekmektedir. Ayrıca Kadılar, görev hakkı kazandıktan sonra merkez hükümet tarafından tayin edilmektedirler. İlk görev yerleri de küçük yerleşim birimleri olup görev süreleri ve başarılarına göre terfi (mazuliyet) olmaktadırlar. Bir görev yerinde de en çok 2 yıl görev yapabilmektedirler. Osmanlı Devleti’nde kadılar, doğrudan merkeze bağlıdırlar. Osmanlı Devleti’nde Kadılar sadece yargıç görevlisi değil aynı zamanda görev bölgelerinin imar, ticaret, güvenlik, alt yapı işleyiş ve denetimi; camii, vakıf ve okul denetimi gibi görevlerinden de sorumludur. Görev alanlarına göre de yardımcıları bulunmaktadır. Ancak yardımcılarını tayin etmede ve belirlemede keyfi bir işleyiş yoktur. Merkeze bildirmek zorundadır.

Kitapta Kadıların görev ihlalleri olduğunda merkez hükümetin belirlediği “Müfettiş Paşa”larca teftiş edildiği, suçlu oldukları tespit edildiğinde ise siyasi ceza almadıkları belirtilmiştir (idam ve görevden azledilme gibi cezaları vardır). Kadılık sistemi 1826’da gerçekleşen Yeniçeri Olaylarından sonra değişime uğramış ve görevlerinde sınırlılıklar getirilmiştir. Osmanlı Devleti’nde Kadı’nın verdiği hükümlerin Sultan tarafından da kabul zorunluluğu bulunduğu ve değiştirilemediği yani yargının bağımsız olduğu ifade edilmiştir.

Kitapta dönemin arşivlerinden mahkeme kayıtları ve kadılarla ilgili tutulan defterlerden örnekler verilmiştir.

Kadılık sisteminin işleyişi ve Kadı’ların yaşantılarına ilişkin (özellikle de mahkeme süreçlerine ilişkin) çok ilginç bilgiler yer alan kitapta sıklıkla da Halil İnalcık’ın Osmanlı’da Devleti Hukuk ve Adalet kitabına da atıflarda bulunulmuştur. Detaylı bilgi edinimi için bu kitabı da inceleyebilirsiniz.

Benim için öğretici nitelikte, ilgi çekici bir tarih araştırması kitap deneyimi olmuştur.
112 syf.
·Puan vermedi
İlber Ortaylı'nın tarih başlığı altında yazdığı kitapları okurken lise yıllarımda tarih dersinden neden hiç hoşlanmadığımı artık daha iyi anlıyorum.
Sadece Osmanlı Dönemi'nde merkezi yapılanmada söz sahibi olan Kadılık makamının bile yerel düzenin sağlanması, toprak bütünlüğünün korunması, insanların güveninin kazanılması ya da üretimin devamlılığında nasıl bir rol oynadığını şu incecik kitapta okuduklarınızdan az çok anlayabilirsiniz. Bu sayede devleti savaşa ya da işgale götüren sebepleri ve yapılan anlaşmalarla bunun getirdiği sonuçları daha net yorumlamanız mümkün olabilir.
Aksi takdirde bizim eğitim sisteminin insafına kalırsanız "Malazgirt Zaferi 1071 hocam" dan öteye gidemez bırakın savaşın sebebini sonucunu anlamayı, Malazgirt ovasının yerini bile bulamazsınız.
Meraklısı için Malazgirt koordinatlarını şuracığa iliştirelim:

39°08′41″K 42°32′21″D / 39.14472°K 42.53917°D
Mehmet Y.
Mehmet Y. Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı'ı inceledi.
112 syf.
İlber Ortaylı'nın ilk baskısı 1994'te Turhan Kitabevi tarafından yapılan ve uzun zamandır basılmayan kitabının gözden geçirilmiş, yeni baskısı. Kadı kavramının birkaç farklı makalede incelendiği çalışma, bize Osmanlı Devlet sistemindeki kadıyı etraflıca anlatıyor. Kadılık makamının doğuşu, medrese eğitimi, tayin usulleri, süreleri, görevler -ki mesela klasik yargıçlık dışında bir nevi belediye reisliği görevi de varmış. Ve daha pek çok konuda örneklerle dolu malumatlar veren bir eser.
Recep Bozdoğan
Recep Bozdoğan Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı'ı inceledi.
112 syf.
·Beğendi·9/10
Genelde hukuk alanındaki yükümlülükleriyle bilinen kadılık kurumunun Osmanlı devrinde hukukun yanında aynı zamanda idare icrasına da sahip olduğunu pek çok örnekle belirten sade ve anlaşılır eşsiz bir çalışma.
Er.l
Er.l Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı'ı inceledi.
112 syf.
·Beğendi·10/10
Kadı'nın görev ve önemini tarih denilince ilk akla gelen isimden İlber Ortaylı' dan öğrenmek çok güzel. Her konuda açıklanmış, sorumlulukları, idari ve adli görevlerini, yaptıklarını güzel bir anlatım diliyle sunmuş.
Melisa C.
Melisa C. Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı'ı inceledi.
108 syf.
·1 günde·Beğendi·10/10
Osmanlı imparatorluğu’nda kadı tayin edilmek birtakım niteliklere sahip olmak kadar, belirli bir tahsil düzeni ve hiyerarşik geçiş işlemine dayanmaktaydı.
Halil İbrahim Uçak
Halil İbrahim Uçak Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı'ı inceledi.
112 syf.
·7 günde·Beğendi·9/10
Önce tarihini bileceksin eğer iyi bir hukukçu olacaksan. Bunu sadece gerekli entelektüel birikimi sağlaman açından söylemiyorum. Geçmişteki uygulamalara göz atacaksın, onların nasıl nizamdan çıktığını okuyacaksın ki günümüzde uygulanabilirliği var mı , yok mu anlayasın . Ayrıca gerekli şer'i sicilleri de kullandığı için bu kitap çok yararlı.
Tayfun
Tayfun Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı'ı inceledi.
112 syf.
Osmanlı Devleti'nde Kadılık makamının görev ve yetkilerini merak edenlere tavsiye ederim.Kadılar nasıl denetlendirdi, protokoldeki yeri nedir?Mahkeme gelirleri nelerdir?Görevine yardımcı olan memurlar kimlerdir? Kadı'nın adli, mali, mülki, imar denetimi ve diğer alanlarındaki görevleri gibi bir çok konuya değinilmiştir.
112 syf.
·1 günde·9/10
Kadı'lık adına yazılmış tek başına bir kitap olmadığını İlber hoca ön sözde belirtiyor zaten, bu bakımdan kitap kendi türünün şuan için tek örneği.

Fazla detaylara girip okuyucuyu sıkmadan hazırlanmış, kısa ve özet bilgilerden oluşan bir kitap. Yer yer İslam, Osmanlı ve Avrupa hukuk kurallarının karşılaştırılması da yapılmıştır. Son olarak da Kadı'nın sosyal hayattaki görev ve sorumluluklarının da aslında sandığınızdan çok daha fazla olduğunu yine bu eserde görme imkanı bulacaksınız...
Mehtap Yılmaz
Mehtap Yılmaz Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı'ı inceledi.
112 syf.
·Beğendi·5/10
Halil İnalcık’ın sırf belge istifi olarak sunduğu eserini okuduktan sonra tarihi bir olguyu akıcı bir üslupla arşive boğmadan sunması, işte İlber Ortaylı farkı dedirtiyor. Bence aydınlatıcı bir eser!
Kadı adaleti uygularken en iyi ve temiz bir şekilde giyinmeli, lâubali bir biçimde oturmamalı, taraflarla katiyen selamlaşmamalıdır.
Toplumlar yargı erkini ve görevini bir makama devretmek zorundadırlar ve bu makam devamlılık, ayrıcalık, muafiyet ve otorite ile donatılmalıdır.
İslâm tarihinin her döneminde kadılar en yüksek mevkilere kadar yükselebilmişlerdir. Osmanlı imparatorluğunda da ilmiye ricalinden olduklarından, ayrı bir statüleri vardı. Daha Abbasiler devrinde kadı'nın ayrı bir giyimi ve ayrı bir tören kıyafeti vardı
Bir kadının atanması için aşağıdaki niteliklerin bulunması gereklidir:
a) Reşid olmalı,
b) Temyiz kudretine sahip olmalı,
c) İman sahibi ve adil olmalı,
d) Hukuki ehliyet ve muamele kabiliyetine sahip olmalı,
e) Bitaraf olmalı,
f) Nesebi sahih olmalı,
g) Yeterli derecede hukuki bilgi sahibi olmalı,
h) Erkek olmalı.

Kitabın basım bilgileri

Adı:
Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti'nde Kadı
Baskı tarihi:
Eylül 2016
Sayfa sayısı:
112
Format:
Karton kapak
ISBN:
9786058301108
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
Kronik Yayıncılık
"Osmanlı kadısı, bütün İslam devletlerindeki seleflerinin aksine bir geniş imparatorluğun coğrafyasını sırtlayan unsurlardandı. Bu zümre her renk, meşrep ve nitelikteki mensuplarıyla bu zahmetli hayatı ve görevi sürdürmüştür."
-İlber Ortaylı-

Türkiye'de tarih denilince akla ilk gelen isim İlber Ortaylı'nın kaleminden Osmanlı hukuk tarihinin merkezinde yer alan ve üzerine pek konuşulmayan kadıları anlatan önemli bir çalışma…Kadılık İslam Ortaçağında ortaya çıkan idari ve adli bir görevdir. Kadı'nın sosyal-idari fonksiyonları değerlendirilirken on dört asırlık İslam tarihi içindeki evrimi göz önüne alınmadığından, bu kurumun İslam öncesi imparatorluklardan neleri, ne ölçüde miras aldığı üzerinde de durulmamıştır. İlber Ortaylı, kadıların tarihini ve yargı görevlerini, tayinini, görev süresini, yargı bölgesini, yardımcılarını, diğer memurlar arasındaki hiyerarşik ilişkisini ve Osmanlı mahkemelerinin nasıl işlediğini birincil arşiv kaynaklarını kullanarak anlatıyor. İlber Ortaylı, hem geniş ufuklu tarihçiliğini hem de tadına doyum olmaz üslupçuluğunu işe koştuğu bu kitabında, Osmanlı dünyasında kadı'nın bütün boyutlarını olağanüstü bir sürükleyicilikle ortaya koyuyor.
(Tanıtım Bülteninden)

Kitabı okuyanlar 272 okur

  • Hatice polat
  • Emre Denizhan
  • F.Zehra Söyler
  • Mutlu Küf
  • Kanarya
  • Kürşat Tunçal
  • Berkcan bekem
  • Furkan Aktaş
  • Fidan kurt
  • hüseyin tuğrul yağmur

Kitap istatistikleri

Okur puanlamaları

10
%21.5 (20)
9
%22.6 (21)
8
%28 (26)
7
%16.1 (15)
6
%7.5 (7)
5
%2.2 (2)
4
%1.1 (1)
3
%1.1 (1)
2
%0
1
%0