Adı:
Kaygı Kavramı
Baskı tarihi:
Ocak 2006
Sayfa sayısı:
207
Format:
Karton kapak
ISBN:
9789754587517
Kitabın türü:
Çeviri:
Türker Armaner
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
İş Bankası Kültür Yayınları
Sören Kierkegaard (1813-1855): Topu topu 42 yıl süren yaşamında, 30'lu yaşlarının başında yayımladığı Ya/Ya da ve Korku ve Titreme gibi yapıtlarıyla sivrilen ve etkisini hem felsefeci hem de yazar olarak günümüze dek sürdüren önemli bir 19. yüzyıl düşünürüdür.

1843'te yayımladığı Kaygı Kavramı'ysa, Kierkegaard'dan son yıllarda dilimize aktarılanlar arasında özgün dilinden çevrilişiyle de farkını oluşturan bir yapıttır.

Türker Armaner (1968); Kuşağının felsefeyle edebiyatı birbirini en iyi biçimde besleyerek sürdüren önemli üyelerindendir. İskandinav dillerinden çevirdiği yazarlar arasında Kierkegaard'ın yanı sıra Sofi'nin Dünyası yazarı Jostein Gaarder de bulunan Armaner'in kendi yazdıkları arasındaysa, ilki 1997 yılında yayımlanan (Kıyısız) üç de öykü kitabı bulunmaktadır.
Kendisi hakkında nötre yakın negatif beklentiler içerisinde olduğum hâlde okumaya başladığım bu kitabıyla her sayfasında elimden tutup beni kendisi hakkında pozitif bir yaklaşıma davet etti ve başarılı da oldu ya da daha doğru bir ifadeyle ben onu anlayarak bir başarı göstermiş oldum. Kitabın ismi açık olduğu için ne anlattığını değil de anlatırken ne kattığını konuşmak daha doğru olacak zannediyorum.

Öncelikle kaygı kavramının lügat manasını izahte ve idrakte dahi sınıfta kalacak bir entellektuel seviyeye sahip insanlar olarak -en azından kendi adıma- bu kitapla birlikte zaman zaman detaylı zaman zaman da geniş bir profilde zihnime bir portre çizebildim. Burada şunu da eklemekte fayda var: bu portre elbette Kierkegaard'ın kaygısının portresi. Yani başka bir kalem ve kafayla elbette bambaşka bir karalama yapılabilir.

Bunun yanında anlatımının kapalı olduğunu söyleyenler olmuş. Bence bu ciddi bir yanılsama zira Kierkegaard'ın üslûbu kapalı olmaktan bir hayli uzak bana kalsa. Buradaki yanılgı olsa olsa kişinin bu kitaba alâlade muamelesi yapıyor olmasından kaynaklanıyordur. Zira bir kavramı bundan daha açık ve keskin sınırlarla tanımlayan başka herhangi bir yazar ile karşılaşmadım ben. Bu açıdan da Kierkegaard için 'radikal' denebilir. Ancak bu radikallik de yaygın öğretinin aksine bir cehaletten de kaynaklanmıyor en azından benim görmeyi arzu ettiğim şey bu.
Kitap hakkında spoiler vererek ya da kitabı okumaya niyetleneni kitaba yersiz aşinalık kazandırarak kitaptan vazgeçirmek istemediğim için bu kadarını yeterli buluyorum.
Kitap hakkında tek tavsiyem okurken acele etmeyin.
"Bence bu, her insanın katetmesi gereken bir yoldur; ne yitip gitmeyi, ne de Kaygı'ya boyun eğmeyi seçmeden kaygılı olmayı öğrenmek. Doğru bir biçimde kaygılı olmayı öğrenen kişi, nihai noktayı da öğrenmiş demektir."

"Korku ve Titreme" yayımlandıktan bir yıl sonra yayımlanan bu kitap, bir anlamda önceki kitabın tamamlayıcısı oldu. "Kaygı" kavramı Kierkegaard felsefesinde çok önemli yer tutar, anlamı bir de Yasemin Akış'ın "Kierkegaard'da Kaygı Kavramı" kitabından okuyalım:

"Vigilius Haufniensis, bildiğimiz ismiyle Søren Kierkegaard, kaygıyı bir uçurumun sınırında durduğumuzda hissettiğimiz baş dönmesine benzetir. Adımını uçurumun belirsizliğine doğru atmanın ya da atmamanın kararını verebilecek olmak ve tüm olasılıkların bir an için önümüzde serili olması hali insanda bu baş dönmesini meydana getirir. Benzer şekilde kaygı, olanaklar arasında seçim yapmanın sorumluluğunun bireye ait olduğu her durumda ortaya çıkan baş dönmesidir. Uçurumun kenarından aşağıya bakıp başı dönen bir insan gibi, özgürlük kendi olanaklarını seyreder. Kendi kendisiyle ilişki kurma olanağını ve bu ilişkiden sorumlu olmanın zorunluluğunu keşfeder. Bu nedenle kaygı hem ona doğru itildiğimiz hem de ondan kaçındığımız “sempatik bir antipati, antipatik bir sempati”dir.

Üstad, yine "Korku ve Titreme" eserinde olduğu gibi tarihsel bir olayla başlıyor. Önceki kitabında İbrahim'den yola çıkmıştı, bu kez Adem ve 'Mevrus Günah' konseptinden yola çıkıyor. Yine, önceki kitaba benzer şekilde olayla ve Hristiyan inancıyla sınırlı kalmıyor elbette. -öyle olsa Kierkegaard olur muydu zaten?-

Kitabı okuduğum her satırda zihnimin içinde yankılanıyor aynı cümle;

"O bizi dünyanın kötü şekilde hayal kırıklığına uğrattığı, normalde bizi ayakta tutan duygularımızın yanılsamalarına yenilip içine düştüğümüz karanlıkları çok iyi anlayan bir arkadaşa ihtiyacımız olduğu zamanlarda yönelebileceğimiz, onları dağıtacak az sayıdaki filozoftan biridir."

Kierkegaard, bu eserde tamamen bunu yapıyor desek yeridir. Korku ile kaygıyı ayırarak başlıyor işe üstad. Bu noktada da her zaman olduğu gibi 'tikellik' önemini vurguluyor.
----------------

"kişinin yapacağı seçim iyi ile kötü arasında değil, estetik ile etik arasındadır. insanın üzerinde umutsuzluğa kapıldığı 'ben', sonlu bir 'ben'dir; kendisiyle ilgili seçim yapılacak 'ben' ise mutlak bir 'ben'dir."

Korku, Adem ve günah ile yeryüzünde bulunmuştur ama bu 'korku' yaşayan insanlara mı mâl edilmelidir? Diğer taraftan, Adem'den tamamen koparabiliriz miyiz insanı?

"Her birey, hem kendisi, hem de türün kendisidir."

Yaşayan insanların kapılması gereken duygu 'kaygı' ona göre. Buradaki fark şu, günümüzdeki genel görüşe göre 'kaygı' kaçınılması gereken bir kavram, insan yaşamını zorlaştırır ve yaşamın kaçmasına neden olur. Kierkegaard'a göre ise öyle değil. Baştaki cümleye bakalım yeniden:

"Bence bu, her insanın katetmesi gereken bir yoldur; ne yitip gitmeyi, ne de Kaygı'ya boyun eğmeyi seçmeden kaygılı olmayı öğrenmek."

Kaygı, insanı yaşamdan koparmaz, tam tersine tikel bireyi yaşama çeker. Tikel birey, Kaygı olmadan yaşayamaz. Burada seçim yapılması gereken şudur ki, kaygı, korkuya mı dönüşecek yoksa kişi kaygısını kucaklayacak mı? Üstada göre, ikincisi sadece daha cazip değil, olması gereken durum. Yoksa kişinin yitip gitmesi, Dünya'dan kopması kaçınılmaz olur. Kaygıdan uzak durmaya çalışmak, kişinin kendisini kandırmaya çalışmasından başka bir şey değil ona göre. Camus'nun "saçmalık ya da uyumsuzluk 'her sokağın dönemecinde her adamın yüzüne çarpabilir." diyerek, vurgulamak istediği de başka birşey mi?

Kaygı neden insani bir duygu ve gerekli, ona bakalım:

"İnsan, hayvan ya da melek türünden olsaydı kaygı içinde olamazdı; o, bir sentez olduğu için kaygı duymaya muktedirdir, kaygısı derinleştikçe kendisi de yücelir. Bu, düşünüldüğü gibi, dışsal olana ilişkin, kişinin ötesinde değil, kendisinin ürettiği bir kaygıdır."
---------------
"dışarıya dönüklük, nesnel doğrunun peşinden gitmek dolaysız Ben bilincinin yoksunluğuyla sonuçlanır."

Yine tikel bireyin önemi yüzümüze vuruluyor... Belki Stirner'den de yardım isteyebiliriz burada:

"neymiş benim üstlenmem gereken o bir sürü mesele? öncelikle iyi meseleleri benimsemeliymişim, sonra tanrı meselesini, insanlık, hakikat, özgürlük, insaniyet, adalet meselelerini; dahası halkımın, hükümdarımın, vatanımın meselelerini, ayrıca tin meselesini ve daha binlerce başka meseleyi... bir tek benim kendi meselem hiçbir zaman benim meselem olmamalıymış!" diyordu o da. Kierkegaard da bunun peşinde işte tam olarak. "Dışarıya dönüklük" ile belirtilen belki yerindedir, belki doğaldır ama sonuçta Ben bilincinin yok olması tehlikesi doğar. Bu olursa ne olur? Dünya, değerler karmaşası içinde olur işte, 200 yıl önce büyük adamları dinleseydik fena olmazdı sanki.

---------
'Olanaklılık' kavramına dönüyor sonra;

"Olanaklılık açısından her şey eşit derecede olanaklıdır; olanak tarafından yetiştirilen kişi, korkutan ve haz veren şeyleri aynı derecede kavrar. Böyle bir kişi olanaklılık okulundan mezundur; hayattan bir şey elde edemeyeceğini, dehşetin, yitip gitmenin, yok olmanın yanı başında olduğunu, bir çocuğun alfabeyi bildiğinden daha iyi bilir."

Olanaklılık, tam anlamıyla olumlu değildir. Öyle olsa, 'demonik' olurdu ve Ben bilincini yok ederdi. Olanaklılık, korkutan şeyleri de içerir, bu yüzüyle Kaygı'ya aittir.

------------
"İnsan" ve "kaygı" ile bitirelim...

"İnsan, ruh ile bedenin bir sentezidir; ama iki terim, bir üçüncü tarafından birleştirilmedikçe, sentezden söz etmek olanaksızdır: üçüncü terim Tin'dir. (...) Tin, kendisine kaygı ile bağlanır. Kaygıyı çıkarın, Tin ayakta duramaz; bu durumda Tin, kendisini kendi dışında bulur. Kaygıdan kaçmaya çalışır, yapamaz, çünkü onu sever; kaygıyı gerçekten sevmek ister, yapamaz, çünkü ondan kaçmaya çalışır."
Ben Nietzsche'yi anlamanin zor oldugunu düşünürdüm, Kierkegaard Nietzsche'ye rahmet okuttu resmen, çok fazla tekrar var açikcasi bitirmek de zorlandim.
Çeviri konusunda hassasiyet sahibi olanların kitabı edinmeden önce bir göz atmalarını tavsiye ederim. Kitabı okurken bazı bölümlerde çeviri dolayısıyla dikkat kaybına uğradım. Çevirmen aynı kavramları farklı yerlerde farklı şekilde çevirmiş. Bunun bilinçli, anlam farkı yaratmaya yönelik olduğuna dair herhangi bir dipnot da eklenmemiş. Kimi yerde "zafer" kimi yerde "utku", kimi yerde "pişmanlık" kimi yerde "nedamet" kullanılmasının gerekçesi dipnot olarak verilirse daha faydalı olabilirdi.
Felsefe seven biri olarak büyük bir beklentiyle başlamıştım kitaba fakat çeviri karmaşasıyla kitabın beyin yakan zorluğu birleşince yordu biraz.Kitaba daha iyi yogunlasabilmeniz için kafanızın rahat olduğu bir zamanda okumanızı tavsiye ederim.
Sakin bir zamanımda tekrar okumayı düşünüyorum bu tür içerikleri seviyorum çünkü.Yazarın Korku ve Titreme kitabını da merak ediyorum.
Mantık ile hiçbir devinim gerçekleşmez, çünkü mantık, ya da mantıksal olan her şey, sadece vardır. Mantığın bu güçsüzlüğü, varoluş ile hakikatin ortaya çıktığı, mantıktan varoluşa yapılan geçişten kaynaklanır.
Cinselliğe dair kurnazca laf cambazlığı yapmak bayağı bir sanattır, öğüt vermek kolaydır, konunun içerdiği güçlüğü örtecek biçimde vaizlik yapmak da zor değildir; ama asıl sanat cinselliğe dair insani şeyler söylemektir.
Soren Kierkegaard
Sayfa 62 - Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - 11. Baskı - Çev. Türker Armaner
Doğruluk özgürlüğün eseridir, özgürlük bu yolla doğruluğu sürekli oluşturur.
Soren Kierkegaard
Sayfa 137 - Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları - 11. Baskı - Çev. Türker Armaner
Havva bir anlamda türetilmiş olanı simgeler. Türetilmiş olan hiçbir zaman ilk olan kadar eksiksiz olmaz.
...
Kadının türetilmiş olması erkekten daha zayıf olduğu ile ilgili varsayımı da içerir.

Kitabın basım bilgileri

Adı:
Kaygı Kavramı
Baskı tarihi:
Ocak 2006
Sayfa sayısı:
207
Format:
Karton kapak
ISBN:
9789754587517
Kitabın türü:
Çeviri:
Türker Armaner
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
İş Bankası Kültür Yayınları
Sören Kierkegaard (1813-1855): Topu topu 42 yıl süren yaşamında, 30'lu yaşlarının başında yayımladığı Ya/Ya da ve Korku ve Titreme gibi yapıtlarıyla sivrilen ve etkisini hem felsefeci hem de yazar olarak günümüze dek sürdüren önemli bir 19. yüzyıl düşünürüdür.

1843'te yayımladığı Kaygı Kavramı'ysa, Kierkegaard'dan son yıllarda dilimize aktarılanlar arasında özgün dilinden çevrilişiyle de farkını oluşturan bir yapıttır.

Türker Armaner (1968); Kuşağının felsefeyle edebiyatı birbirini en iyi biçimde besleyerek sürdüren önemli üyelerindendir. İskandinav dillerinden çevirdiği yazarlar arasında Kierkegaard'ın yanı sıra Sofi'nin Dünyası yazarı Jostein Gaarder de bulunan Armaner'in kendi yazdıkları arasındaysa, ilki 1997 yılında yayımlanan (Kıyısız) üç de öykü kitabı bulunmaktadır.

Kitabı okuyanlar 67 okur

  • Burak Varol
  • İlayda
  • selda kiraz
  • Sümeya Samıkıran
  • Bünyamin
  • Cemile Timurkaynak
  • Şakir Soydan
  • daral_1988
  • Doğukan Türkeş
  • Şaban KURTOĞLU

Yaş gruplarına göre okuyanlar

0-13 Yaş
%0
14-17 Yaş
%0
18-24 Yaş
%0
25-34 Yaş
%54.2
35-44 Yaş
%37.5
45-54 Yaş
%4.2
55-64 Yaş
%0
65+ Yaş
%4.2

Cinsiyetlerine göre okuyanlar

Kadın
%39.5
Erkek
%60.5

Kitap istatistikleri

Okur puanlamaları

10
%27.3 (6)
9
%27.3 (6)
8
%18.2 (4)
7
%13.6 (3)
6
%9.1 (2)
5
%4.5 (1)
4
%0
3
%0
2
%0
1
%0