Kitap okuma etkinliği vesilesiyle okuduğum bir kitap. Yazarın herhangi bir kitabını okumamış olmanın verdiği çekingenlik ve önyargıyla başladım kitaba. Sonu her ne kadar tatmin edici olmasa da -benim açımdan- ütopik roman severlere tavsiye edebileceğim bir kitap.

Kitaba gelecek olursak, birbiri için ay konumunda olan iki ayrı dünyayı konu alıyor. Hangisinin ay, hangisinin dünya olduğu ne taraftan baktığınıza bağlı.

Başlangıçta eski dünya ve tek bir toplum vardır. Özgürlük arayışında olan bir grup Odocu' nun Ay' a gidip Anarres' i kurmalarıyla başlar her şey.
Anarres kurak, özgür, ırk ve cinsiyet ayrımı olmayan -kadın erkek eşitliğinin varolduğu- ve iktidar heveslileri olmasına rağmen merkezci bir yönetimin olmadığı bir dünyadır.
Urras ise kapitalistlerin ve devletçilerin dünyasıdır. Urras sınıflı, sömürülü ayrıca verimli bir dünyadır. Her türlü olanak mevcuttur.

Anarres' li fizikçi Shevek' in Ay' a gitmesiyle olaylar başlar. Amacı Urras' ın uzun zamandır peşinde olduğu fizik kuramını onlarla paylaşmak gibi görünse de asıl amacı iki dünya arasındaki duvarları - insanları, dünyaları, ülkeleri, kültürleri birbirinden, bugünü dünden, bugünü yarından ayıran duvarları- yıkmak ve anarşizmin haklı olduğunu göstermektir.

Levent MOLLAMUSTAFAOĞLU' nun çevirisini yaptığı, Metis Yayınları' nın baskısı olan kitabımız iyi çevrilmiş ve oldukça akıcı. Keyifli okumalar dilerim.

Stalin Rusyası'nda, emekçilerin gelecekteki güzel günlerde bir arada yaşaması için yapılması planlanan devasa bir binanın temel çukurunun kazılma sürecini anlatıyor Çukur - elbette " Platonov tarzında" . Platonov okurları bunun ne anlama geldiğini hemen anlayacaktır; absürd diyaloglar, varoluşsal sorgulamalar, sosyalizmin soyut idealleriyle somut uygulamalar arasındaki uçurumun gözler önüne serilmesi, sürekli propagandası yapılan ideolojiyi komik bir şekilde yanlış anlayan naif karakterler ve özgün, "tuhaf", emsalsiz bir dil. " Metis Yayınları, 2017

Medine T., Ah'lar Ağacı'ı inceledi.
16 Nis 23:51 · Kitabı okudu · 1 günde

Kitap şu tanımla başlar: “ Ah... ünl. 1- Sesin tonuna göre pişmanlık, öfke, özlem, beğenme gibi duygular anlatır.” TDK Türkçe Sözlük

Sadece iki harfe ne çok duygu sığarmış meğer.
Şu ikicik harf aslında kitapta yer alan şiirlerin bir özeti. Şairin pişmanlıkları var, bu besbelli. Ama ne tür pişmanlıklar olduğu pek belli değil. Tek belli olan pişmanlığı sevdiği adamın yokluğu. Ona “gel” diyor, adeta yalvarıyor. Ama ne gelen var ne giden. Madak çok öfkeli, hem de nasıl bir öfke! Aşağıdaki alıntı buna en güzel örnek olsa gerek.

AH’LAR AĞACI 2

...

Ya siz,
Nasıl bilirdiniz çocukluğunuzu ey cemaat?
Nasıldı
Öldürdüğünüz birinin cenaze namazını kılmak?
(Sayfa 23 - 12. Basım, Eylül 2017,Metis Yayınları)

Madak’ın şiirlerinde öfke ve pişmanlık olduğu kadar özlem de vardır. Madak, hem annesini hem teyzesini çok özler. Onlara şiirlerinde de yer verir.


SİZ AŞKTAN N'ANLARSINIZ BAYIM?

Annem
Ki beyaz bir kadındır
Ölüsünü şiirle yıkadım.

(Sayfa 38 - 12. Basım, Eylül 2017, Metis Yayınları)


MÜSVEDDELER 1.


Teyzem öldü
Kırkı yeni çıktı

Sayfa 54- 12. Basım, Eylül 2017, Metis Yayınları


Yukarıdaki alıntılardan yola çıkarak şiirin şairin aynası olduğunu söyleyebiliriz. Yani bir şiir, şairin duygularını, düşüncelerini, özel hayatını, zevklerini vb. açığa çıkarır. Başka bir deyişle, şiir şairin yansımasıdır.

Ah’ın tanımının olduğu sayfanın sonrakinde şu yazılı:
“ Sesimin tonunu emanet ettiğim AHLAT AĞACINA...”

(Kitaptaki ilk şiirin ismi ise “ AH’LAR AĞACI”)


Ahlat Ağacı, Anadolu’nun birçok yerinde ve hemen her bölgede yetişen bir ağaçtır. Kurak havaya ve hava kirliliğine karşı dayanıklı bir ağaçtır. Kurak bölgelerde, ormanlarda rastlamak mümkündür. Yabani bir ağaç olması ve meyvelerinin armudu andırması nedeniyle bilinen bir diğer adı da yaban armududur.
(kaynak:https://agac.gen.tr/ahlat-agaci.html)

Hayat Madak’ı bir Ahlat Ağacı’na dönüştürmüş desek ne kadar da doğru bir tespit olur değil mi?

---------------------------------------------------------------

Metafizik şiir, İngiltere’de, özellikle 17. yüzyılda görülen bir şiir türüdür. Bu tür şiirler yazan şairlerin en önde gelenleri, John Donne, George Herbert, Henry Vaughan ve Andrew Marwell’dir.

Samuel Johnson da “metafizik imge”yi tanımlayan kişi olur. Ona göre metafizik imge, uyuşmazlıkların uyumudur. Johnson, metafizik şairlerinin birbiriyle bağdaşmaz görünen düşünce ve öğeleri, zorlamayla bir araya getirmeye çalıştıklarını belirtir.

Metafizik şiirde, görünürde benzeşmeyen şeyler arasında akla gelmeyecek benzerlikler bulmak, bağdaşmaz gibi görünen şeyleri bağdaştırmak önemlidir.

Metafizik şairler geleneksel olarak şiirsel olmadığı kabul edilen konuları şiirlerinde işlemekten kaçınmamışlardır. Örneğin John Donne, ayak kokusunu şiirsel malzeme olarak kullanmış tek şair olarak tanınır. Metafizik Şiirde en uyuşmaz durumlar bir araya getirilir ve böylece okuyucu şaşırtılır. Örnek olarak John Donne bir şiirinde sevgilileri pergelin ayaklarına benzetmiştir. Pergelin sabit ayağının iki sevgiliden birinin ruhunun olduğunu belirtmiştir. Pergelin hareketi her iki sevgilinin hareketlerine bağlıdır.

Türk edebiyatında ise Metafizik şiirlere Turgut Uyar, Edip Cansever ve Sezai Karakoç yer vermiştir.

(Kaynaklar: http://fcfanzin.blogcu.com/metafizik-siir/15038876

http://www.nenedirvikipedi.com/...-yazarlari-6772.html)

-----------------------------------------------------------------

Didem Madak’ın şiirlerinde üç şey dikkatimi çok çekti. İlk dikkatimi çeken şey “Ah’lar Ağacı” ndaki bazı şiirlerin Metafizik şiire benziyor oluşuydu. Madak birbiriyle alakasız şeyler arasında bir ilgi kurabilmiş. Buna aşağıdaki şiir alıntıları örnek olarak gösterilebilir.

MÜSVEDDELER 2.

Hem otuzumu geçtim azıcık
Gerisini ben yürürüm artık.
Çizgili olsun, buruşsun yüzü,
Şiirlerim için yaşlanma etkilerini geciktirici krem
kullanmayacağım.

(Sayfa 57 - 12. Basım, Eylül 2017, Metis Yayınları)


MÜSVEDDELER 1.


Tekke ve zaviyeleri kapatıldı kalbimin


(Sayfa 54 - 12. Basım, Eylül 2017, Metis Yayınları)

AH'LAR AĞACI 2

Bizler sarımsak kokan uzun bir dizenin,
Fötr şapkalı kelimeleriydik,
Çürük dişlerimizle bizler,
Dökülmüş harfler gibi kelimelerden,
Saf ve pembe gülümserdik.


(Sayfa 27 - 12. Basım, Eylül 2017,Metis Yayınları)

AH'LAR AĞACI 2

Bazen sevinince annem gibi,
Rengârenk reçeller dizerim kalbimin raflarına.


(Sayfa 24 - 12. Basım, Eylül 2017,Metis Yayınları)

-------------------

Didem Madak’ın şiirlerinde dikkatimi çok çeken ikinci şey tasavvuftu. Madak bazı şiirlerinde dini terimleri kullanmış. Aşağıdaki şiir alıntıları da buna örnektir.

SİZ AŞKTAN N'ANLARSINIZ BAYIM?


Yüzüme nur inmedi, yüzüm nura indi bayım
Gözyaşlarım bitse tesbih tanelerim vardı
Tesbih tanelerim bitse gözyaşlarım...
Saydım, insanın doksan dokuz tane yalnızlığı vardı.
Aşk diyorsunuz ya
Ben istemenin Allahını bilirim bayım!

(Sayfa 35 - 12. Basım, Eylül 2017, Metis Yayınları)

POLLYANNA’YA SON MEKTUP

Secde eden alnımı,
Şarap içen dudağımla öpmek istedim.
Dizlerimde ve dirseklerimde nasır tutan arayışımı
Beyaz bir merhemle ovmak istedim.
Beyaz bir günahtır aramak kimi zaman Pollyanna…

(Sayfa 49- 12. Basım, Eylül 2017, Metis Yayınları)

AĞLAYAN KAYA

Şiirimin Hacer’ül esved taşı


(Sayfa 66- 12. Basım, Eylül 2017, Metis Yayınları)

PARAGRAF BAŞI
...
Ben bir şair olarak güllerden bıkmamıştım daha,
Ba’su ba’del mevt
Hayata daha çok vardı
Beni anla.
...
(Sayfa 72)

-----------------------
Paragraf Başı adlı şiirde “ Ba’su ba’del mevt” dikkatimi çekti ve anlamını merak edip araştırdım.

Basü badel mevt:
1. Kıyamet gü¬nünde ölülerin diriltilmesi, ölümden sonra dirilme.
2. Uyanış, diriliş, canlanış, yeni bir hayata başlayış.
(kaynak: https://www.sozluklugat.net/...badel-mevt-ne-demek/)

Basü Badel Mevt; “Öldükten sonra dirilmek” demektir ki İslam inancına göre bu haktır. Yüce Allah Kur’an-ı Kerim’de: “Sonra siz, kıyamet gününde tekrar diriltilip kaldırılacaksınız” buyurmuştur. (El Mümin-16).

(kaynak: https://www.huzurdini.com/...l-mevt-ne-demek.html)

---------------------------------------------------------


Bütün serotonin geri alım inhibitörleri birleşseler
Geri alamazlar çünkü
Hayra yorulmuş kadar sevinen hayatı,
geri alamazlar bir avuç karınca kumunun huzurunu.

(Sayfa 63- 12. Basım, Eylül 2017, Metis Yayınları)

Yukarıdaki dörtlükte tıp terimlerinin kullanılması dikkatimi çeken üçüncü şeydi. Bir şiirde tıp terimlerinin kullanılması doğrusu hiç aklıma gelmezdi.

* "Farklı Türleri Keşfet" etkinliği için Necip Gerboğa'ya çok teşekkür ederim. Onun sayesinde hayatımda ilk kez şiir kitabı okudum. İlk kitabım Şükrü Erbaş'ın "Aykırı Yaşamak" adlı kitabıydı. Madak'ınki okuduğum ikinci şiir kitabı oldu.

Satın aldığım muhteşem ajandanın sunuş bölümünden,
Basından umudu kestikçe içine gömüldüğümüz sosyal medya da gözlerimizi miyoplaştırır; sadece kendimize benzerlerle iletişimde kalmamıza, görüşlerimizi destekleyenler dışındaki olgulara kulağımızı kapatmamıza yol açar. Bu arada çilek aromalı sakızlar gibi yaygınlaşan o "kime göre neye göre" atarlanması, dayak yiyen bir çocuğun, taciz edilen bir kadının, özgürlüğü iftiralarla elinden alınanın sesini bastırmak için son derece işlevseldir. Hakikat arayışından vazgeçmek bir açıdan özgürleştirir bizi: İki dakika fazla düşünmek, kararlarımızın sorumluluğunu almak gibi sıkıntılardan kurtuluruz. Zulmün ortağı olmak gibi küçük bir bedelle tabi...

-Metis Yayınları

Evrim Hakkındaki Kitapların Kısa Bir Listesi
Evrimağacı sitesinin evrime dair okunmasını tavsiye ettiği kitap listesidir. İhtiyacı olanlar için paylaşayım dedim. İyi okumalar
 

Evrimin Temelleri ve Genel Evrim ile İlgili Kitaplar

Evrim Kuramı ve Mekanizmaları, Çağrı Mert Bakırcı, Kor Kitap (Evrime sağlam bir giriş yapmak ve/veya aklınızdaki hatalı bilgilerden arınmak için bu kitapla başlayın.)

Evrenin Karanlığında Evrimin Işığı, Çağrı Mert Bakırcı (ed.), Kor Kitap (Evrim konusunda kapsamlı ve çok yönlü bir algıya erişebilmek için bu kitabı okuyun.)

Evrim, Douglas J. Futuyma, Palme Yay. (Diğer hiçbir kitabı almayıp bunu alabilirsiniz. Ders kitabıdır; ancak evrimi tüm detaylarıyla, harika bir şekilde öğrenmenizi sağlar.)

Evrimsel Analiz, Scott Freeman, Jon C. Herron, Palme Yay. (Diğer hiçbir kitabı almayıp bunu alabilirsiniz. Ders kitabıdır; ancak evrimi tüm detaylarıyla, harika bir şekilde öğrenmenizi sağlar.)

Türlerin Kökeni, Charles Darwin, Alter Yay. / Gün Yay / Evrensel Yay. (Kor Kitap'ın veya Alfa Kitap'ın çevirisi tavsiyemizdir. Bu şaheseri okumadan önce, şu makalemize bir göz atmanızı tavsiye ederiz.)

Ataların Hikayesi, Richard Dawkins: Hil Yay. (Dawkins tarafından yazılmış bizce en güçlü ve işe yarar evrim kitabı için, bunu almanızı tavsiye ederiz; diğer tüm kitaplarından daha faydalı evrimi öğrenmek için)

Evrim Kuramı, John Maynard Smith, Evrim Yay. (Evrimin tarihsel gelişimini ve büyük "babalarından" birini doğrudan okumak için bunu tavsiye ederiz)

Evrim Neden Gerçektir, Jerry Coyne, Palme Yayıncılık

Evrim: Bir Fikrin Zaferi, Carl Zimmer, Alfa Yayınları

İçimizdeki Balık, Neil Shubin, NTV Yayınları (Birden fazla veri hattının ve bilim dalının bir araya gelerek evrimi nasıl ispatladığını ve evrimsel argümanlara nasıl güç kattığını öğrenmek için bu kitabı okuyun.)

Evrim Atlası, Çağlar Sunay, Peter Barrett, Douglas Palmer, Muzaffer Özgüleş, İş Bankası Yay. (Daha ziyade "kolay bilgiler" ve çocukların ilgisini çekmek için bulundurmanızı tavsiye ederiz.)

Neredeyse Bir Balina, Steve Jones, Evrensel Yay. (Evrimle ilgili enfes perspektifler sunan, mutlaka okunması gereken bir kitap)

Pandanın Başparmağı, Stephen Jay Gould, Versus (Evrime son derece özgün bir bakış kazanmanızı sağlayacak, çok kıymetli bir kitap)

Evrimin Dört Boyutu, Eva Jablonka & Marion Lamb, Boğaziçi Üniversitesi Yay. (Kimi okur ağır olabilecek olsa da, mutlaka okunması gereken, çok önemli konulara harika derinlikte giren bir kitap).

Evrim, TÜBİTAK (Arada birazcık nostalji iyidir.)

Evrim, Francisco Ayala, Aylak Kitap

Evrim, Ali Demirsoy, Asi Kitap

Herkes İçin Evrim: Darwin’in Teorisi Hayata Bakış Açımızı Nasıl Değiştirir?, David Sloan Wilson, Metiş Yay.

Ben Maymun Muyum? Evrim Hakkında Altı Büyük Soru, Francisco Ayala, Boğaziçi Üniversitesi Yay.

Evrim Nedir, Ernst Mayr, Say Yay. (Mayr, gelmiş geçmiş en büyük evrimsel biyologlardan birisi. Kitapları mutlaka okunmalı ve bu, harika bir başlangıç.)

Biyoloji Budur, Ernst Mayr, TÜBİTAK (Biyolojinin kalbinde yer alan evrimin, biyolojinin bütününe etkisi ve biyolojinin tam anlamıyla ne olduğunu öğrenmek için mutlaka okunmalı)

Darwin Ne Yaptı?, Öner Ünalan, Papirüs Yay.

Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi, Kolektif, Evrensel Yay.

Türlerin Kökeni (Resimli Uyarlama), Michael Keller, Versus Kit.

Türlerin Kökeni (Manga), Hüseyin Can Erkin (çev.), Yordam Kit.

Darwin'in Tehlikeli Fikri, Daniel Dennett, Alfa Yayınları (Ağır kitaptır; ancak ufkunuzu genişletir. Zorlu bir kitabı alt etmeye varsanız, belli bir temel edindikten sonra okumanızı tavsiye ederiz.)

Maymundan mı Geldik?, Kolektif, Bilim ve Ütopya Kitaplığı 

Evrim Sürüyor, Iraz Akış & Zelal Durmuş, Yazılama Yay.

Evrimin Işığında, Kolektif, Yazılama Yay.

50 Soruda Yaşamın Tarihi, Deniz Şahin, Bilim ve Gelecek Kit.

Dersimiz Evrim, İlhan Akalın, Yurt Kitap Yay.

Seksüel Seçme, Charles Darwin, Onur Yay.

Sevişen Beyin, Geoffrey Miller, NTV 

Kızıl Kraliçe, Matt Ridley, Yapı Kredi Yay.

Evrim Serüveni, Sedat Ölçer, Metiş Yay.

Neandertal, Dimitri Papagianni & Michael A. Morse, Trend Yayınevi

Yaşamın Tüm Çeşitliliği, Stephen Jay Gould, Versus

Darwin ve Sonrası Doğa Tarihi Üzerine Düşünceler, Stephen Jay Gould, TÜBİTAK

Darwin ve Darwincilik, Patrick Tort, Dost Yay.

Darwin ve Evrimin Bilimi, Yapı Kredi Yayınları 

Darwin ve Evrim Teorisi, Marc Giraud, Alfa Yay.

Kalıtım ve Evrim, Ali Demirsoy, Meteksan 

Evrimin Öyküsü, Vural Yiğit, Evrim Yay.

Evrimsel Biyoloji Yazıları, Ergi Deniz Özsoy, Bilgesu Yay.

Yaşam, Evrim ve Biz, Tamer Kaya, Alfa Yay.

Gen Bencildir, Richard Dawkins, Kuzey Yay. (Evrimsel biyoloji tarihini ve gidişatını değiştiren, önemli bir çalışma. Dili biraz ağır olsa da, daha basit kitaplarla temeli attıktan sonra okunmalıdır.)

Gen Çeviktir, Matt Ridley, Boğaziçi Üniveritesi Yay.

Genom, Matt Ridley, Boğaziçi Üniversitesi Yay.

Kör Saatçi, Richard Dawkins, TÜBİTAK (Evrime yönelik en temel kitaplardan birisi. Yeni başlayanlar için ağır olabilir; ama bir noktada okumak şart.)

Olağandışı Yaşamlar, James L. Gould, Carol Grant Gould, TÜBİTAK

Mem Makinesi, Susan Blackmore, Alfa Yay.

Paleontoloji & Evrim: Felsefi Bir Yaklaşım, Derek Turner, Boğaziçi Üniversitesi Yay.

Yaşamın Yükselişi: Evrimin 10 Büyük İcadı, Nick Lane, Aylak Kitap

Atalarımızın Gölgesinde, Carl Sagan & Ann Druyan, Say Yay.

 


Bilim-Din Çatışmasında Evrim

Harun Yahya Safsatası ve Evrim Gerçeği, Bilim ve Gelecek Kit. (Büyük sorulara yüzeysel ve kısa cevapları bulabileceğiniz, muhtemelen cevapları yeterince tatmin edici ve derin bulmayacağınız, ama yine de bulundurmaya ve okumaya değer bir kitap)

Evrim Kuramının Dayanılmaz Bilimselliği, Yaman Örs, Bilim ve Gelecek Kit.

Evrim Bilimi ve Yaratılış Efsanesi: Neyin Gerçek ve Neden Önemli Olduğunu Bilmek, Ardea Skybrek, Yordam Kit.

Yaratılış mı, Evrim Mi?, Andrew Petto & Laurie R. Godfrey, Ayrıntı Yay. 

Evrim ve Yaratılışçılık, Michael Shermer, Varlık

Evrim Kuramı ve Bağnazlık, Cemal Yıldırım, Bilim ve Gelecek Kit.

Bilim ve Yaratılışçılık: Amerikan Ulusal Bilimler Akademisi Görüşü, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) 

Charles Darwin ve Evrim Tartışmaları, Bill Price, Kalkedon Yay. 

Darwin, Tanrı ve Yaşamın Anlamı, Steve Stewart Williams, Say Yay.

Yüzyılın Davası, Edward J. Larson, İzdüşüm 

Yeryüzündeki En Büyük Gösteri, Richard Dawkins, Kuzey Yay. (Hristiyanlıkla ilgili tartışmalara gereğinden fazla girildiği için ülkemiz kültürü için anlamı daha zayıf olan; ama yine de okunmasının faydalı olacağını düşündüğümüz bir eser)

 


İnsan Evrimi ve Antropoloji ile İlgili Kitaplar

İnsanın Türeyişi, Charles Darwin, Gün Yay. / Onur Yay.

50 Soruda İnsanın Tarihöncesi Evrimi, Metin Özbek, Bilim ve Gelecek Kit.

Tüfek, Mikrop, Çelik, Jared Diamond, TÜBİTAK ("İnsan"dan anlamak isteyen herkesin mutlaka okuması gereken bir başyapıt)

Hayvanlardan Tanrılara: Sapiens, Yuval Noah Harari, Kolektif Kitap (Evrim tarihini genel olarak öğrenmek açısından son derece popüler ve kolay okunan bir kitaptır; ancak akademik altyapısı konusunda eleştiriler de yok değil)

Modern İnsanın Kökeni, Roger Lewin, Say Yay.

Göl İnsanları, Richard Leakey, Roger Lewin, TÜBİTAK

Biyoloji Açısından İnsan, Jean Rosland, Varlık

İnsan Evrimi, Bernard Wood, Dost Kitabevi

Bilgi Ağacı: İnsan Anlayışının Biyolojik Temelleri, Humberto R. Maturana, Francisco G. Varela, Metis Yay.

Tarih Öncesi İnsan, Robert J. Braidwood, Arkeoloji ve Sanat Yay.

İnsanın Yükselişi: Türümüzün Biyolojik ve Kültürel Evrimine Bir Bakış, Jakob Bronowski, Say Yay.

İnsan Nasıl İnsan Oldu, M. İlin, E. Segal, Say Yay.

İnsan Evrimine Yolculuk, Vural Yiğit, Evrim Yay.

İnsan Olmak, Engin Gençtan, Metis Yay.

İnsan Olmak, John Gribben, Mary Gribben, Dost Kit.

Dünden Bugüne İnsan, Metin Özbek, İmge Yay.

Üçüncü Şempanze, Jared Diamond, Alfa Yay.

İnsanın Kökeni, Richard Leakey, Varlık Yay. 

Soyağacımızdaki Maymun, Eugene Harris, Koç Üniversitesi Yay.

Antropoloji: İnsan Çeşitliliğine Bir Bakış, Conrad Phillip Kottak, Ütopya Yay.

İnsanın Yanlış Ölçümü, Stephen Jay Gould, Versus Kit.

İnsan Türünün Kökeni ve Gelişimi, V.P. Alekseyev, Sosyal Yay.

İnsan ve Evrim Gerçeği, Adam Şenel, Özgür Üniversite Kitaplığı 

İnsan ve Evrim, Güven Arsebük, Ege Yay.

Doğanın İnsanlaşması, Serol Teber, Say

İlk Şempanze: İnsanın Kökeninin Peşinde, John Gribbin & Jeremy Cherfas, Alfa Yay.

Kuramsal Yaklaşımlar Işığında İnsanın Biyokültürel Evrimi, Hüseyin Türk, Bilim Yay.

İnsan Vücudunun Öyküsü: Sağlık, Hastalık ve Evrim, Daniel Lieberman, Say Yay.

 


Charles Darwin ve Beagle Yolculuğu ile İlgili Kitaplar

Charles Darwin’in Özyaşam Öyküsü, Francis Darwin, Daktylos Yay. (Charles Darwin'in kendisi tarafından yazılan, mutlaka okunması gereken özyaşam öyküsü)

Charles Darwin, Katrin Hahnemann, İş Bankası Kültür Yay.

Darwin ve Beagle Serüveni, Alan Moorehead, TÜBİTAK (Son derece başarılı bir diğer biyografi)

Charles Darwin: Bir Doğabilimcinin Evrimi, Richard Milner, Evrim Yay

Charles Robert Darwin, İş Bankası Yay. (Mutlaka okunması gereken harika bir biyografi).

Charles Darwin, Alan Gibbons, İş Bankası Yay.

Charles Darwin Kimdi?, Deborah Hopkinson, Beyaz Balina Yay.

Charles Darwin: Evrim Devrimi, Rebecca Stefoff, TÜBİTAK

Darvin, Galip Ata, Bilim ve Ütopya Kit. 

Meraklısına Darwin, Pascal Picq, Yapı Kredi Yay.

Darwin Gerçeği, Benjamin Farrington, Çağdaş Yayınları

Bilim İnsanlarımız Darwin’i Selamlarken, Alper Dizdar, Yazılama Yay.

Darwin Sizi Seviyor, George Levine, Metis Bilim

Darwin ve Beagle Gemisi’yle Yolculuğu, Felicia Law, Optimist Yay

Cennetten Akan Irmak, Richard Dawkins, Varlık Yay.

Doğanın Gizli Bahçesi, Edward O. Wilson, Say Yay.

Süreç Kuram ve Kavram Olarak Evrim, Yaman Örs, Kaynak Yay.

Darwin Kuramı Seçme Yazılar, Eleştiriler, Pan Yay. ve TÜBİTAK

Evren ve Evrim, Cihan Türkoğlu, Doruk Yay.

Evrim, Bilim ve Eğitim, Üniversite Konseyleri, Nazım Kitaplığı

Evrim Adamı, Roy Lewis, Dost

Evrim Kuramı Üzerine Sorular, Charles Devillers, Henri Tintant, İletişim yay.

Ortak Yaşam Gezegeni, Evrime Yeni Bir Bakış, Lynn Margulis, Varlık Yay.

 


Genel Biyoloji ve Genetik ile İlgili Kitaplar

Biyoloji, Campbell, Reece, Palme Yay. (Genel Biyoloji öğrenmek ve evrimin biyolojide neden merkezi bir öneme sahip olduğunu için almanızı önemle tavsiye ederiz)

Biyoloji Felsefesi, Elliott Sober, İmge (Biraz ağır olsa da, biyolojiyi bir bütün olarak anlamak ve temelinde yatan, az bilinen felsefeyi anlamak için mutlaka okunması gereken bir şaheser)

İkili Sarmal, James D. Watson, Say Yay. (DNA'nın sarmal yapısının keşfi macerasıyla ilgili, mutlaka okunması gereken bir kitap)

Üçlü Sarmal: Gen, Organizma ve Çevre, Rihard Lewontin, Say Yay.

Biyolojide Diyalektik Yöntem, İ.T. Frolov, Toplumsal Dönüşüm Yay.

Genin Yüzyılı, Evelyn Fox Keller, Metis Yay.

Genlerimizle Yaşamak, Dean Hamer, Peter Copeland, Evrim Yay.

Genlerin Bilgeliği: Evrimde Yeni Patikalar, Cristopher Wills, İzdüşüm Yay.

Neo-Liberal Genetik: Evrim Psikolojisinin Mitleri ve Meselleri, Susan McKinnon, Boğaziçi Üniversitesi Yay.

İdeoloji Olarak Biyoloji: DNA Doktrini, Richard Lewontin, Kolektif Kitap

Son Sözü Genom Söyler, Greg Gibson, İş Bankası Yay.

 


Hayvan ve İnsan Davranışları ile İlgili Kitaplar

Hayvan Zihni, James. L. Gould, Carol Grant Gould, TÜBİTAK (Doğrudan evrim üzerine olmasa da, hayvanların sandığımızdan ne kadar zeki olduğunu öğrenmek için mutlaka ama mutlaka okunmalı)

İçimizdeki Maymun: Biz Neden Biziz?, Frans de Waal, Metis Bilim

Köken Ağacı, Frans de Waal, Alfa Yay.

Bonobo ve Ateist, Frans de Waal, Metis Yay. (Özellikle hayvan davranışlarıyla ilgili hiç bilmediğiniz şeyleri öğrenmek için birebir.)

Hayvanların Ne Kadar Zeki Olduğunu Anlayacak Kadar Zeki miyiz?, Frans de Waal, Metis Yay. (Kesinlikle okumanızı tavsiye ettiğimiz, enfes bir kitap!)

Çıplak Maymun, Desmond Morris, İnkılap Yay.

Çıplak Kadın, Desmond Morris, İnkılap Yay.

Çıplak Adam, Desmond Morris, NTV Yay.

İnsan ve Hayvanlarda Beden Dili, Charles Darwin, Gün Yay.

Dr. Tatiana'nın Tüm Canlılar Alemine Seks Tavsiyeleri: Seksin Evrimsel Biyolojisi İçin Bir Rehber, Olivia Judson, Edebi Şeyler

İnsan ve Davranışı, Doğan Cüceloğlu, Remzi Kit.

İnsanat Bahçesi, Desmond Morris, İnkılap Yay.

İnsan İçgüdüsü, Robert Winston, Say Yay.

Davranışlarımızın Kökeni, Serol Teber, Say Yay.

Hayvanların Sessiz Dünyası, Marian Stamp Dawkins, Çikolata Yay. (Hayvan davranışları üzerine okunması gereken harika kitaplardan bir diğeri)

Hayat: Olağanüstü Hayvanlar, Sıradışı Yaşamlar, Martha Holmes, Michael Gunton, Boyut Yay.

Canlıların Diyalektiği, Yeni Evrim Teorisi, M. Yılmaz Öner, Belge yay.

 


Abiyogenez ile İlgili Kitaplar

Yaşam Nedir?, Erwin Schrödinger, Evrim Yay.

Yaşam Nedir? Biyolojinin Geleceği Üzerine Spekülasyonlar, Kolektif, Evrim Yay.

Yaşam Nedir? Kimyanın Biyolojiye Dönüşümü, Addy Pross, Metiş Yay.

Hayatın Kökleri: İlk Canlılar Nasıl Oluştur?, Mahlon B. Hoagland, Alfa Yay. (Abiyogenezle ilgili yazılmış en öğretici kitaplardan birisi)

Yaşamın Kökenine Dair 7 İpucu, A.G.Cairns Smith, İzdüşüm Kelepir

Yaşamın Kökeni, Osman Gürel, Pan yay.

Yaşamın Kökeni, Peter Hoffman, Say Yay.

Canın Oluşumu, Cihan Türkoğlu, İzdüşüm Kelepir

RNA Dünyasından Yaşam: İçimizdeki Ata, Michael Yarus, Boğaziçi Üniversitesi Yay.

 


Jeoloji ve Dünya Tarihi ile İlgili Kitaplar

Dünyanın En Güzel Tarihi, Hubert Reeves, Joel De Rosnay, Yves Coppens, İş Bankası Yay.

Tarihsel Jeoloji: Jeolojik Devirlerde Yaşam ve Önemli Evrim Adımları, Nurdan İnan, Seçkin Yay.

50 Soruda Yerin Evrimi, Mehmet Sakınç, Bilim ve Gelecek Kit.

Yerkürenin En Güzel Tarihi, Lester R. Brown, Andre Bahic, Paul Tapponier, Jacque Girardon, İş Bankası Yay.

 


Çocuklar İçin Evrim Kitapları

Yaşam Ağacı: Canlı Türlerinin İnanılmaz Biyolojik Farklılıkları, Rochelle Strauss, İletişim Yay.

Genç Paleontologun El Kitabı, Jonathan Tennant, İş Bankası Yay.

Bilbi ile Evrimi Öğreniyorum (Boyama Kitabı), Seçkin Eroğlu & Deniz Hasret (2017 sonu itibariyle yayına hazırlanıyor.)

 


Evrimin Uygulamaları ile İlgili Kitaplar

Rastlantı ve Kaos, David Ruelle, Say Yay.

Rastlantı ve Zorunluluk, Jacques Monod, Alfa Yay.

Hayvanların En Güzel Tarihi, Pascal Picq, Jean-Pierre Digard, Boris Cyrulnik, Karine Lou Matignon, İş Bankası Yay

Bitkilerin En Güzel Tarihi, Jacques Girardon, Jean-Marie Pelt, Marcel Mazover, Teodore Monod, İş Bankası Yay.

Dinozorların Sessiz Gecesi (Seri), Hoimar Von Ditfult , Alan Yay. ve Cumhuriyet Kitap

Cinsel Aşkın Anatomisi, Helen Fisher, Cep Kitapları

Darwin ve İktisat Sempozyumu, Kolektif, Hacettepe Üniversitesi Yay.

Belleğin İzinde, Daniel L. Schacter, Yapı Kredi Yay.

Bilinç Gökten Düşmedi, V. Hoimar Ditfurth, Cumhuriyet Kit.

Neil’in Beyniyle Konuşmalar: Düşünce ve Dilin Sinirsel Doğası, William H. Calvin ve George A. Ojemann, Metis Bilim (Sinirbilim ve evrimle ilgili yazılmış en harika eserlerden birisi)

21. Yüzyılda Beyin, Steven Rose, Evrensel Yay.

Aklın Tarih Öncesi, Steven Mithen, Dost Kitabevi 

Bir Şeytanın Papazı, Richard Dawkins, Kuzey Yay.

Tanrı Yanılgısı, Richard Dawkins, Kuzey Yay. 

Zamanların Sonu Üzerine Söyleşiler, Umberto Eco, Yapı Kredi Yay.

Binyılı Sorgulamak, Stephen Jay Gould, İletişim Yay.

Son İmparatora Öğütler, Ali Demirsoy, Meteksan

Büyük Çekişmeler, Hall Hellman, TÜBİTAK

 

https://gaiadergi.com/...rtacagda-cadi-avi-1/

Kadın olmanın dayanılmaz ağırlığı: Ortaçağ’da cadı avı

Bu yazıyı biraz kapsamlı olması sebebiyle iki bölüm olarak yayınlamak istedik. Şimdi okuyacağınız bölümde Ortaçağ’ın kadınlarını, kadınlığı ve bunun bir yansıması olarak şekillenen cadı avı sürecini anlatmaya çalışacağım. Giriş kısmında Hristiyanlık dininin etkisiyle oluşan kadın figüründen bahsederek kadının genel durumu hakkında bilgi vermeye çalışacak, 1. kısımda dönem kadınlarının günlük hayatta, hukukta, dinsel hayatta, fahişelikte ve evlilik ile aile yaşantısındaki durumlarına genel bir çerçeve çizeceğim. Sonrasında yayınlanacak bölümün, ilk kısmında ise asıl odak nokta olan “Cadı Avı”nın tarihçesine, hangi koşullarda ve ne şekilde oluştuğuna değinilecek. Sonuç kısmı da dönemin egemen kadın imgesinin cadı avını nasıl biçimlendirdiğine dair bir değerlendirme niteliğinde olacak. Ayrıca yazının sonundaki kaynakça ile verilen bilgilerin aslına ulaşabilirsiniz.
Giriş
Hristiyanlık dini, Ortaçağ’da kadın imgesinin oluşumunda en önemli etmenlerinden biridir. Ortaçağ’ın Hristiyanlık ile yoğrulan bu kadın karşıtı mirasını Aristotelesçi öğretiden aldığı söylenebilir. Aristoteles, “Politika” adlı eserinde kadının doğasına gönderme yaparak onun “yetersizliğini” vurgular. (Aristoteles, Remzi, 2012) Buna paralel olarak Ortaçağ döneminin din adamları da kadını, çelişkiler barındıran tuhaf doğası olan korkutucu bir figür olarak sunar. (Duby, 2005)

Özlem Genç, önemli bir noktaya temas ederek şöyle söylüyor: “Ortaçağ Avrupası için kadın, inandıkları dinin peygamberi Hz. İsa’nın annesi Meryem söz konusu olduğunda el üstünde tutulacak kadar kutsal, ilk günahı işleyerek tüm insanlığı günah içinde doğmaya mahkûm ettiği, çekilen acıların sebebi olduğu için Havva söz konusu olduğunda bir o kadar sıradan ve hatta denetim altında bulundurulması gereken bir varlıktır.” (Ortaçağda Kadın, 2011) Bunun temellerine inmekte yani, kadının Hristiyanlık’ta varoluş biçimine bakmakta fayda vardır.

Hristiyanlık, Roma İmparatorluğu’nda doğmuş ve ardından da özellikle kadınlar ve köleler arasında yayılmaya başlamıştır. Katherine Moore, bu dinde “bireyciliğin” kadınlara çekici geldiğini söyler. (Berktay, 1999)

Fatmagül Berktay (1999), İsa’dan sonra dinin kurumsallaşmasıyla birlikte “baştan çıkarıcı Havva” imgesinin, Kilise’nin cinsiyetçiliği sürdürüp derinleştirmede kullandığı en önemli silahı olduğunu vurgular ve bu noktada kadınlara yeni bir şey de sunduğunu ekler; “bekâretini muhafaza edip kendini tanrıya adamak” yani “İsa’nın nişanlısı olmak.” İsa’nın nişanlıları ise tanrısal krallık uğruna çektikleri çilelerle, yeryüzündeki kadınların var olan aşağı statüsünün zincirlerinden kurtulabiliyordu. Aslında bakire, bekâretini korumakla ve onu tanrının emrine sunmakla, Havva’nın işlediği ilk cinsellik günahının sonuçlarını çekmekten kurtulmuş oluyordu. Bu yüzden, Hristiyanlığın ilk dönemlerinde azizlik mertebesine ulaşanların çoğunluğu kadındır ve İsa çarmıha gerilirken onu terk etmeyenler (yani kadınlar) İncil’de isim verilerek zikredilir: Mecdelli Meryem, İsa’nın annesi Meryem ve Meryem’in kız kardeşi. (Matta, Bop 27:33)

Öte yandan Hristiyanlıkta tekeşlilik zorunludur ve zinanın sorumluluğu, hep baştan çıkarıcı olarak addedilen kadında değil, bakan erkektedir. Bunların hepsi Hristiyanlığın ilk dönemlerinde kadınların bu yeni dine neden yaklaştıklarını açıklamakta faydalı olabilir.
1. Kısım: Ortaçağ Avrupası’nda kadınların durumları
Ortaçağ Avrupası’nda Kadınlar ve Gündelik Hayat

Kadınların, Ortaçağ’da günlük hayattaki etkinliği zaman zaman değişse de çoğunlukla ev işlerine ait roller üstlenmişlerdir. Kentli ve ev hizmetçisi olan kadınlar ise sadece evin temizlik, yemek gibi işlerini yapmakla kalmamıştır ve erkek efendilerinin de ihtiyaçlarını karşılamak zorunda kalmıştır. Kentlerde yaşayan soylu kadınlar da kimi zaman diğer hemcinslerinden farklı olarak, kocaları bir feodal lorda hizmet etmeye ya da bir savaşa gittiklerinde kocalarının yerine geçmiş ve kocasının yokluğunda bazen sadece ev halkını bazen yüzlerce insanı yönetmişlerdir. (Genç, 2011)
Ortaçağ Avrupası’nda kadınlar ve hukuki zemin

Konsüllerde alınanlar kararlarla oluşturulan kanunlar, kadınların daha çok aleyhinde karar alınmasını kolaylaştıracak şekildedir. Fakat kimi zamanlarda kadınların lehine karar alındığına da rastlanılır.

Hukuki zeminde birçok kanun kadınları sınırlamaya yöneliktir. Örneğin, kadınların yaptığı tanıklık kabul edilmez. Süslenmeleri halk tarafından pek hoş karşılanmaz ve hatta bu da kanunlarla sınırlandırılmıştır. Öte yandan medeni hukukun miras alanında, 13’üncü yüzyıla kadar oğul yoksa kızların da mirasa ortak olabildiği söylenebilir.

Ortaçağ’da özgür bir kadın ile özgür olmayan bir erkeğin birlikteliği ise gayrimeşru olarak nitelendirilmiştir. Bu duruma “contubernia” denerek ayıplanmıştır. Ancak bunun tam zıttı bir şekilde erkeklerin köle kadınlarla cinsel ilişkiye girmesinde hiçbir sakınca yoktur. (Genç, 2011)

Bunlara ek olarak kadınlar, toplumun ya da krallığın yönetiminde bulunamazdı. Kutsal ya da politik herhangi bir görev üstlenemez, hakim veya avukat olamazdı. Ayrıca askeri bir amaca da hizmet edemezdi.

Ceza hukuku bağlamında ise örneğin bir taciz davasında, evlilik statü belirleyicisidir. Evli ile evli olmayan kadın farklı değerlendirilirdi.
Ortaçağ Avrupası’nda kadının evlilik ve aile üzerinde konumlandırılışı

Evlilik genelde çocuk denebilecek yaşlarda ve evlenecek kişilerin değil ailelerin anlaşması üzerine gerçekleştirilirdi. Daha doğrusu, genç kızların çoğunun ya iffetli yaşamak için dinsel gruplara katıldığını ya da eril babanın/ailenin otoritesinden kaçmak için evliliği kullandığını görebiliriz. Bu sebeple evlilik kurumu aslında erkekler için bağımsızlığı, kadınlar için ise yine bir şekilde bağımlılığı getiriyordu. Hatta bu bağımlılık bazı durumlarda babanın otoritesinin oluşturduğu bağımlılıktan çok daha katı kurallar içermekteydi.

Lauren Lee, bu dönemde kadının cinsel organının (daha sonra bu düşünce Freud ile gelişecektir) erkek organının hatalı bir şekli olduğunu ve hatta kadının, eksik erkek olduğunu söyler. Buradan hareket eden Özlem Genç, kadının, zihnen disiplinsiz bir beden olarak iç organları ve özellikle cinsel organları tarafından yönetilen bir varlık olarak görüldüğünü ve kadın fizyolojisinin bu anlamda sırrının da çözülemediğinden, kısırlığın Ortaçağ boyunca bir takıntı olarak yaşadığını iletir. (2011)
Ortaçağ Avrupası’nda kadın ve kadının dinsel hayatta yeri

Ortaçağ’da kadınlar ancak kendilerini dine adadıklarında özgürleşebiliyordu. Hatta 8. yüzyıla kadar kadınlar, Hristiyanlığın yayılmasında önemli roller üstlendi ve dini hayatta oldukça etkili oldu. Kadınların yazılı söz ile ilişkisine kuşkuyla bakılırdı ve yalnızca rahibelik yemini eden kadınların okuma yazma öğrenmesine izin verilirdi. Fakat bu rahibeler erkek çocuklarını eğitebilme hakkına sahip değildi. Sadece kız çocuklarının eğitiminden sorumlulardı.

Bunlara ek olarak, o dönemde dini hayatı seçen kadınların önemli bir kısmının öncesinde “günahkar” bir yaşam süren kadınlardan oluştuğu bilinmektedir. Bu kadınlar, yaşamak zorunda kaldıkları zorlu hayattan kurtulmak için dini içerikli evlere sığınmayı seçmişlerdir. (Genç, 2011)
Ortaçağ Avrupası’nda kadınlar ve fahişelik

Fahişelik özellikle Roma İmparatorluğu’nda kabul gören bir meslektir. Başlarda kilisenin karşı çıktığı bilinse de sonrasında bunu kabul ettiği hatta kilisenin genelevlerden vergi alarak kendisine kazanç sağladığı da bilinmektedir.

Yoksulluk, kadınların fahişeliğe başlamasının ilk nedenlerinden biri olarak göze çarpmaktadır. Bu sebeple aslında Ortaçağ’ın ilk dönemlerinde fahişelik örgütlü bir biçimde değildi, devlet kontrolü de yoktu. Fahişeliğin örgütlü bir hale gelmesi kenti yönetenlerin dikkatlerini yoksullara çevirmeleriyle başlamıştır. (Genç, 2011)

Genelevlerin, örneğin Almanya’da, devlet eliyle açıldığını bilmekteyiz. Bu yüzden genelevlere devletin de kazanç elde ettiği kurumlar olarak bakabiliriz. Zaten genelevler bulundukları kentlere ekonomik yardımda da bulunmaktaydı. Fakat fahişelerin kendilerinden beklenen ve istenenleri yapmadıkları sürece, özellikle toplum tarafından, türlü işkencelere maruz bırakılmış olmaları da bilinen bir diğer gerçek olarak karşımızda durmaktadır.

Kaynakça:
Ortaçağda Kadın, Altan Çetin, Lotus Yayınevi, 2011
Kitap içinde bölüm: Ortaçağ Avrupasında Kadın, Özlem Genç, 2011
Cadılığın Tarihi Ortaçağ’da Bilge Kadının Katli, Lois Martin, Çev. Barış Baysal, Kalkedon Yayınevi, 2009
Özel Hayatın Tarihi, Cilt 2, Feodal Avrupa’dan Rönesansa, Philippe Aries, Georges Duby, Çev. Roza Hakmen, YKY, 2006
Antik Çağlardan Günümüze Evli Kadının Tarihi, Marilyn Yalom, Çev. Zeynep Yelçe & Neşenur Domaniç, Çitlembik Yayınları, 2002
Kadınların Tarihi, Cilt 2, Ortaçağ’ın Sessizliği, Georges Duby & Michelle Perrot, Çev. Ahmet Fethi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2005
Politikanın Çağrısı, Fatmagül Berktay, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2012
Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın, Fatmagül Berktay, Metis Yayınları, 2009
Politika, Aristoteles, Remzi Kitabevi, 2012
Dünya Tarihi, Cilt 1, J.M. Roberts, İnkılap Kitabevi, 2011
Sokrates’ten Jakobenlere Batı’da Siyasal Düşünceler, Mehmet Ali Ağaoğulları, İletişim Yayınları, 2014
Haydar Akın, Ortaçağ Avrupası’nda Cadılar ve Cadı Avı, Phoneix Yayınları, 2015

Erhan, New York Üçlemesi'ni inceledi.
 01 Mar 23:55 · Kitabı okudu · 9/10 puan

New York Üçlemesi ya da üçlemenin ilk kitabı Cam Kent Paul Auster'in ilk eseri, daha önce farklı bir adla (Paul Benjamin) çıkardığı Köşeye Kıstırmak diye bir çalışması daha var, ama kendisine ün kazandıran kitap bu. Ülkemizde ilk olarak Metis Yayınları çevirmiş üç ayrı kitapta, sonra Can Yayınlarından tek kitap halinde çıkmış seri Amerika'da olduğu gibi. Şu anda (Son dönemde kısa kitaplara olan rağbetten olsa gerek) yine üç ayrı kitap halinde satışta Can Yayınlarından, fiyat olarak da daha pahalıya geliyor tabi. Ama bazı yerlerde hala eski basımlar mevcut. Üç kitap da birbirine bağlı olduğu için bulabiliyorsanız toplu olarak almanızda fayda var. Ben seslenen kitap uygulamasını kullanarak, sesli kitap olarak dinledim üç kitabı da. Ekitap olarak da elimde mevcut olduğu için, daha sonra bazı yerleri tekrar okudum.

Kitaplara başlamadan önce yazarın otobiyografik çalışması olan Cebi Delik'den de bahsetmem gerekiyor. Kitapların içinde bir çok yerde yazarın kendi hayatına da atıflar yapılıyor, o açıdan gerek Paul Auster'ı tanımak, gerekse kitaptan aldığınız zevki maksimuma çekmek için okunabilir. Ama olmazsa olmaz değil tabi ki. Ben Cam Kentten sonra okudum . Daha önce de Karanlıktaki Adam'ı okumuştum Paul Auster'den ve beğenmiştim nispeten. Ama New York Üçlemesi apayrı bir şeydi. Belki diğeri son dönem eserlerinden olduğu için, belki de kahramanı 72 yaşında olduğu için empati kuramamıştım fazla . Belki de tekrar okumalıyım diğerleri bitince, bilmiyorum.

New York Üçlemesi adı üstünde New York'la özdeşleşmiş bir kitap. Arada telefon/bilgisayardan bir şeylere bakma ihtiyacı hissediyor biz New York yerlisi olmayanlar (Gerçi hepimiz bir parça yerlisi sayılırız TV/Sinema sağ olsun). Cam Kent, Hayaletler ve Kilitli Oda'dan oluşuyor üçleme; polisiye tarzında yazılmış üç kitap da, kara film (film noir) tadında. Ama kitabın arkasında yazan "Polisiye romanla post modern kurmacanın bir harmanı olan" ibaresine aldanmayın sakın, polisiye bir şeyler okumak istiyorsanız kesinlikle doğru kitap değil sizin için bu.

Polisiye olmasa da en başta kitap bizi #2808495 'de geçen sözlerle hazırlıyor her şey için. Gerçekten de gördüğümüz her şeyin, en küçük, hatta en önemsiz şeylerin bile, öykünün sonucuyla bir ilgisi olabileceğinden, hiçbir ayrıntıyı es geçmemek gerekiyor ve kitapların- kitabın merkezi her olayla birlikte yer değişiyor. Peki böyle sürekli diken üstünde, bir şeyleri anlamaya çalışarak kitap okumanın neresi zevkli diye düşünebilirsiniz. Öyle düşünenler için her zaman başka bir klasik mevcut zaten kitapçılarda. Diğerleri hazırsa kitaplara geçiyorum.

Cam Kent açılış kitabı; Daniel Quinn isimli bir polisiye yazarından bahsediyor bu kitapta bize anlatıcı (Ben dinlediğim için gerçekten de anlatıcı oldu benim için:) Anlatım tarzı Murakami gibi basit ve samimi. William Wilson takma adıyla Max Work romanları yazıyor Quinn. Yıllardır vazgeçmiş kendisi olmaktan- Max Work üzerinden sürdürüyor hayatını. Sonra gece gelen gizemli bir telefonla başlıyor her şey. Biz de bu kitabın okuduğumuz kitaplardan farklı olduğunu o telefondaki robotik sesin, özel dedektif Paul Auster'i istemesiyle anlıyoruz. Bölümler geçiyor, Daniel Quinn'imiz Paul Auster (Ya da bir nevi Max Work) olup kendisine verilen takip görevini kabul ediyor. 9 yıl kapalı bir odada tutulup konuşmayı öğrenemeyen bir çocuğun muhteşem monologu sonrasında güzel üvey annesinden alıyoruz, çocuğun canına kast eden baba Peter Stillman'ı takip etme görevini. Araştırma ve takip sırasında, farklı bilgi kırıntılarına dalıyoruz tarih, din, felsefe ve edebiyattan. Paul Auster (gerçek olan:) kitap boyunca sürekli farklı kitaplara göndermelerde bulunuyor. Bazı simgeler var kitapta sürekli tekrarlanan, Babil Kulesi, Kırmızı Defter, nesnelere verdiğimiz isimler bunlardan sadece bir kaçı. Bir de gerçekten bilgi aşığı insanların hoşuna gidecek saptamalar var kitapta. Quinn'in Stillman'la olan diyalogları mesela heyecanlandırdı beni gerçekten. Arada bir yerde Quinn Paul Auster'la da görüşüyor. Gerçekte yazar olan Auster ona Don Quixote hakkında yazdığı yaratıcı bir okumadan bahsediyor. Cervantes'in Cid Hamete Benengeli tarafından yazıldığını iddia ettiği kitabın aslında kimin tarafından yazılmış olabileceğine dair gerçekten yaratıcı bir yazı. Cam Kentin sonunda bu yazıyla roman arasında bir bağlantı kurabileceğinizi anlayınca (Hatta kahramanın baş harflerini de fark edince) gözleriniz parlıyor ve kurgunun güzelliğine şapka çıkartıyorsunuz. Neyse zaman geçiyor, Quinn'in bu takibi, kendini arayışa dönüşüyor ve kitap belki bir polisiye roman için olabilecek en anlamsız sonla bitiyor. Sonunda anlatıcımızın elinde sadece Paul Auster'in kendisine verdiği kırmızı defter kalıyor. Bundan sonra da hala kalan bir-iki polisiye hayranı küfrederek kitaptan uzaklaşıyor.

İkinci hikaye olan "Hayaletler"in başında #27708599 'dan anlaşılacağı gibi kendimizi Rezarvuar Köpekleri filminde buluyoruz sanki. Burada dibine kadar batıyoruz kara filmin içine. 1947'de geçiyor olaylar ve Bay Beyaz, Dedektif Mavi'ye Bay Siyah'ı izleme görevini veriyor. Mavi'ye Beyaz'ın oturduğu Turuncu Caddenin karşısında bir ev kiralanıyor ve izleme başlıyor. 80 sayfa boyunca Mavi bir çok şey kaybediyor ve yavaş yavaş sona yaklaştığında Siyah, Beyaz, Mavi hep birbiri içine giriyor. Yine bir kendini bulma söz konusu. Bu kitap daha çok Henry David Threoau'nun "Doğal Yaşam ve Başkaldırı (Walden)" eseri etrafında dönüyor (Kitap fiziksel olarak da mevcut romanda), adeta New York içinde izole hayatlar yaşanıyor takip esnasında. Başka eserlere göndermeler, New York manzaraları, beyin açıcı faktörler ve belirsizlik ilk hikayede olduğu gibi bunda da bolca mevcut. Bazı yerlerde deja vu da yaşıyorsunuz sanki, ama üçüncü hikaye kadar değil elbette.

Üçlemenin bağlamasını " Kilitli Oda" yapıyor. Daha kitabın isminden aklınıza ilk hikayedeki oda geliyor. Burada yazarın gözünden anlatılıyor hikaye. Fanshawe var hikayenin kahramanı (Nathaniel Hawthorne'un ilk kitabının ismiymiş aynı zamanda) Yazarımızın çocukluk arkadaşı. Yıllar sonra eşi Sophie (Nathaniel Hawthorne'un eşinin adı da Sophie'ymış bu arada) Fanshawe'un kaybolduğunu söylüyor ve yazarımızın kontrolü için O'nun yıllardır yazdığı müsvetteleri getiriiyor. Olaylar gelişiyor, kitaplar basılıyor, Fanshawe ünlü ve ölü bir yazar oluyor, yazarımız Sophie ile evleniyor. Ve her şey mutlu sonla bitiyor demek isterdim ama diğer kitaplarda olduğu gibi bir şeyler batıyor yazarımıza. Aramaya başlıyor Fanshawe'i. Kitap ilerledikçe Fanshawe'in hayatının bir çok parçasının Paul Auster'in yaşamından kopyalandığını görüyoruz. Fanshawe'u arayış kendini arayışa dönüyor yine. İlk iki kitaptan isimlere de rastlıyoruz hikayede ve tabi kaybediyoruz kendimizi, yazarı ve Fanshawe'u kitabin sayfaları arasında. Sonra bir yerlerde ha, anladım diyoruz ama yine anlamamış oluyoruz hiç bir şeyi. Bir ara toparlıyor bu kitapta yazar bazı olayları gerçi. Ama neyse ki belirsizlik hakim bu kitaba da. Yine ve tabi ki çeşitli göndermeler, alıntılar, yan hikayeler hikayeyi sonuna kadar taşıyor.

Bittikten sonra ağzımızda garip bir tat kalıyor- ben ne yaşadım tadı sanki. Eskiden kendi maceranı kendin seç kitapları vardı (Eskiden dediysem çocukluğumda değil, ben bunların ingilizceleriyle tanıştım doksanların sonlarında) sayfa sonlarında ne yapacağımıza karar verip verilen talimata göre hareket ettiğimiz kitaplar. Bu kitapta fiziksel olarak sürekli gezmiyoruz belki kitabın içinde, ama beynimiz devamlı bir hareket içinde oluyor. Paul Auster (geç kaldığım) bu ilk kitabında gerçekten mükemmel bir labirent kurgusuyla başbaşa bırakmış okuyucuyu. Tek söyleyebileceğim kitabı okumanız ve daha sonra internette araştırmanız. Memento'yu ilk seyrettiğimde yaşamıştım benzer duyguları bir de Foucault Sarkacı'nı okuduğumda. Beyninizi uyaracak bir şeylerden hoşlanıyorsanız okuyun bence. Post modern kitapları sevmeseniz de:)

Felsefe Okumaları
1. Schopenhauer - Say yayınları dizisi
2. Schopenhauer - İsteme ve Tasarım olarak dünya
3. Schopenhauer - Aşkın metafiziği
4. Rudiger Safranski - Felsefenin yaban yılları( Schopenhauer biyografisi)
5. Nietzsche - Böyle buyurdu zerdüşt
6, Nietzsche - Putların Alacakaranlığında
7. Nietzsche - İyinin ve kötünün ötesinde
8. Nietzsche - Ecce homo
9. Nietzsche - Trajedyanın doğuşu
10. Soren Kierkegaard - Korku ve Titreme
11. Soren Kierkegaard - kahkara benden yana
12. Soren Kierkegaard - Ölümcül hastalık umutsuzluk
12. Dostoyevski - Karamazov Kardeşler
13. Dostoyevski - Ecinniler
14. Dostoyevski - Yeraltından notlar
15. Albert Camus - Mutlu ölüm
16. Albert Camus - Yabancı
17. Albert Camus - Defterler
18. Jean Paul Sartre - Bulantı
19. Jean Paul Sartre - Yaşanmayan zaman
20. Jean Paul Sartre - Sözcükler
21. Jean Paul Sartre - Varlık ve hiçlik
22. Irvin Yalom - Nietzsche Ağladığında
23. Irvin Yalom - Bugünü Yaşama arzusu
24. Platon - Sokrates’in savunması
25. Platon - Devlet
26. Aristoteles - Poetika
27. Cicero - Yaşlılık üzerine
28. Cicero - Ölüm üzerine
29. Seneca - Teselliler
30. Augustinus - İtiraflar
31. Boethius - Felsefenin tesellisi
32. Epiktetos - Düşünceler ve Sohbetler
33. Fernando Pessoa - Huzursuzluğun kitabı
34. Cesare Pavese - Yaşama Uğraşı
35. L. Ferdinand Celine - Gecenin sonuna yolculuk
36. Baruch Spinoza - Ethika
37. David Hume - İnsanın doğası üzerine inceleme
38. David Hume - Din üzerine
39. Voltaire - Candide
40. J. J. Rousseau - Toplum sözleşmesi
41. J. J. Rousseau - Yalnız gezerin düşleri
42. J. J. Rousseau - Emile
43. J. J. Rousseau -İnsanlar arasında eşitsizliğin kaynağı
44. Sigmund Freud - Psikanaliz üzerine
45. Sigmund Freud - Mutlu olma ihtimalimiz
46. Ludwig Wittgenstein - Felsefi Soruşturmalar
47. Bertrand Russell - Sorgulayan denemeler
48. Peter Singer - Hayvan Özgürleşmesi
49. George Orwell - 1984
50. George Orwell - Hayvan Çiftliği
51. Hermann Hesse - Bozkırkurdu
52. Hermann Hesse - Demian
53. Hermann Hesse - Siddharta
54. Ahmet Hamdi Tanpınar - Saatleri ayarlama enstitüsü
55. Lermontov - Zamanımızın bir kahramanı
56. Aldous Huxley - Cesur yeni dünya
57. Anatole France - Kırmızı zambak
58. Cemil Meriç - Sosyoloji notları
59. Cemil Meriç - Bu ülke
60. Charles Bukowski - Kadınlar
61. Charles Bukowski - Ekmek arası
62. Charles Bukowski - Pis Moruğun Notları
63. Chuch Palahniuk - Dövüs kulübü
64. Chuck Palahniuk - Gösteri peygamberı
65. Jack Kerouac - Yolda
66. Tolstoy - İtiraflarım
67. Tolstoy - Anna Karenina
68. Tolstoy - Savaş ve Barış
69. Tolstoy - İnsan ne ile yaşar
70. Edgar Allen Poe - Seçme şiirler
71. Edgar Allen Poe - Seçme öyküler
72. Eduardo Galeano - Biz hayır diyoruz
73. Eduardo Galeano - Aynalar
74. Elias Canetti - Körleşme
75. Jose Ortega y Gasset - Sevgi üzerine
76. Max Horkheimer - Akıl tutulması
77. George Bernard Shaw - Gülen düşünceler
78. Sabahattin Ali - Kürk mantolu madonna
79. Sabahattin Ali - İçimizdeki şeytan
80. Herakleitos - Fragmanlar
81. Ralph Waldo Emerson - İnsanın görkemi
82. Richard Dawkins - Tanrı yanılgısı
83. Richard Dawkins - Kör saatçi
84. Richard Dawkins - Gen bencildir
85. Richard Dawkins - Ataların hikayesi, hil yayınları
86. Richard Dawkins - Yeryüzündeki en büyük gösteri
87. Jack London - Martin Eden
88. Marcel Proust - Kayıp Zamanın İzinde (2 cilt)
89. Vladimir Jankelevitch - Ölümü düşünmek
90. Slavoj Zizek - Acı çeken tanrı
91. Marquis de Sade - Yatak odasında felsefe
92. Simone de Beauvoir - Denemeler
93. Simone de Beauvoir - Kadın (serisi)
94. Virginia Woolf - Kendime ait bir oda
95. Virginia Woolf - Mrs. Dalloway
96. Michel Foucault - Cinselliğin tarihi
97. Erasmus - Deliliğe övgü
98. Paul Lafargue - Tembellik hakkı
99. Milan Kundera - Varolmanın dayanılmaz hafifliği.
100.Franz Kafka - Milena’ya mektuplar
101. Franz Kafka - Dava
102. Franz Kafka - Aforizmalar
103. Oscar Wilde - Dorian Gray’in portresi
104. Sadık Hidayet - Kör baykuş
105. Carl Sagan - Cosmos (evrenin sırları)
106. Carl Sagan - Kozmik Bağlantı
107. Carl Sagan - Cennetin Ejderleri
108. Carl Sagan - Milyarlarca ve milyarlarca
109. Alfred Adler - İnsanı tanıma sanatı
110. Walter Sinnott Armstrong - Tanrısız ahlak
111. Orhan Hançerlioğlu - Düşünce Tarihi
112. Nigel Warburton - Felsefenin kısa tarihi
113. Alain de Botton - Felsefenin Tesellisi
114. Peter Watson - Fikirler Tarihi
115. Emil Michel Cioran - Doğmuş olmanın sakıncası üzerine
116. Emil Michel Cioran - Çürümenin kitabı
117. Ivan Goncarov - Oblomov
118. Mark Daniels - Dünya mitolojisi
119. Gündüz Vassaf - Cehenneme Övgü
120. Victor E. Frankl - İnsanın anlam arayışı
121. Montaigne - Denemeler
122. Wilhem Reich - Dinle Küçük Adam
123. Karl Marx - Das kapital
124. Karl Marx - Komünist manifesto
125. Stephen Hawking - Büyük tasarım
126. Stephen Hawking - Ceviz kabuğunda ki evren
127. Stephen Hawking - Zaman ve uzayın doğası
128. Dante Aligiheri - İlahi komedya
129. Charles Darwin - Türlerin kökeni
130. Charles Darwin - İnsanın Türeyişi
131. Andreas Vesailus - İnsan vücudu üzerine 7 kitap
132. Claude Levstrauss - Hüzünlü dönenceler
133. Thomas more - Ütopya
134. Dave Goldberg - Evren kullanma kılavuzu
135. John Fardon - Astronomi bilmeniz gereken herşey
136. William Golding - Sineklerin tanrısı
137. Tzu - Savaş sanatı
138. Edward O. Wilson - Doğanın gizli bahçesi
139. Neil Shubin - İçimizdeki Evren
140. E. Segal - İnsan nasıl insan oldu
141. Steven Weinberg - İlk üç dakika
142. John Gribbin - Derin basitlik
143. Lester R. Brown - Yer kürenin en güzel tarihi
144. Stephen Jay Gould - Pandanın baş parmağı
145. Douglas Adams - Otostopçunun galaksi rehberi
146. Frank Ashall - Olağanüstü buluşlar
147. Lawrance M. Krauss - Hiç yoktan bir evren
148. Eugenie C. Scott - Evrim mi? Yaratılışçılıkmı?
149. Brian Greene - Evrenin dokusu
150. Brian Greene - Evrenin Zarafeti
151. Micheal Shermer - Bilimin sınır bölgeleri
152. Micheal Shermer - İnanan beyin
153. Pico Della Mirandola - İnsanın onuru üzerine
154. Giovanni Boccacio - Decameron
155. Lorenzo Valla - Zevk üzerine
156. Botticelli - Venüs'ün doğuşu
157. Bill Bryson - Hemen herşeyin kısa tarihi
158. Peter Macinnis - keşifler tarihteki en büyük buluşlar
159. Kenneth W. Ford - Göremediğimiz dünya hakkında bilmemiz gereken herşey
160. Goethe - Faust
161. Gogol - Ölü canlar
162. Daniel Coleman - Sosyal zeka
163. Jose R. Dos Santos - Tarının formülü
164. Pierre Bourdieu - Bilim toplumsal kullanımları
165. Pierre Bourdieu - Seçilmiş metinler
166.Richard P Feynman - Fizik yasaları üzerine
167. Machiavelli - Prens
168. Rudolf Steiner - Gizli bilim
169. Champbell, Reece - Biyoloji
170. Ernest Mayr - Biyoloji budur
171. Ormiston Walker - Fen ve teknoloji deneyi
172. Steve Parker - Adımda bilim
173. Peter V. Brett - Göreliliğin anlamı
174. Pascal Acot - Bilim tarihi
175. Jared - Tüfek, mikrop ve çelik
176. Eddi Anter - Ben benim
177. Emile Zola - Germinal
178. Evrim - Douglas J. ,Palme yayınları
179. Evrimsel Analiz - Scott Freeman, Jon C. Herron, Palme Yayınları
180. Evrim Kuramı - John Maynard Smith, Evrim Yayınları
181. Evrim Atlası - Çağlar Sunay, Peter Barrett, Douglas Palmer, Muzaffer Özgüleş, İş Bankası Yayınları
182. Herkes İçin Evrim, Darwin’in Teorisi Hayata Bakış Açımızı Nasıl Değiştirir? - David Sloan Wilson, Metiş Yay.
183. Charles Darwin: Evrim Devrimi - Rebecca Stefoff, TÜBİTAK
184. Darwin Ne Yaptı? - Öner Ünalan, Papirüs Yay.
185. Dünü ve Bugünüyle Evrim Teorisi - Evrensel Yay.
186. Türlerin Kökeni (Resimli Uyarlama) - Michael Keller, Versus Kit.
187. İçimizdeki Balık - Neil Shubin, NTV Yay.
188. Maymundan mı Geldik? - Kolektif - Bilim ve Ütopya Kitaplığı
189. 50 Soruda Darwin ve Evrim Kuramı - Haluk Ertan, Bilim ve Gelecek Kit.
190. 50 Soruda Yaşamın Tarihi - Deniz Şahin, Bilim ve Gelecek Kit.
191. Dersimiz Evrim - İlhan Akalın, Yurt Kitap Yay.
192. Harun Yahya Safsatası ve Evrim Gerçeği - Bilim ve Gelecek Kit.
193. Evrim Bilimi ve Yaratılış Efsanesi: Neyin Gerçek ve Neden Önemli Olduğunu Bilmek - Ardea Skybrek, Yordam Kit.
194. Evrim ve Yaratılışçılık - Michael Shermer, Varlık
195. Evrim Kuramı ve Bağnazlık - Cemal Yıldırım, Bilim ve Gelecek Kit.
196. Bilim ve Yaratılışçılık - Amerikan Ulusal Bilimler Akademisi Görüşü, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA)
197. Charles Darwin ve Evrim Tartışmaları - Bill Price, Kalkedon Yay.
198. Yüzyılın Davası - Edward J. Larson, İzdüşüm
199. Seksüel Seçme - Charles Darwin, Onur Yay.
200. Sevişen Beyin: Eş bulma süreci insan doğasını nasıl belirledi? - Geoffrey Miller, NTV
201. Kızıl Kraliçe: Cinsellik ve İnsan Doğasının Evrimi - Matt Ridley, Yapı Kredi Yay.
202. İnsanın Türeyişi - Charles Darwin, Gün Yay. / Onur Yay.
203. Neredeyse Bir Balina - Steve Jones, Evrensel Yay.
204. Evrim Serüveni - Sedat Ölçer, Metiş Yay.
205. Dünya'nın En Güzel Tarihi - Hubert Reeves, Joel De Rosnay, Yves Coppens, İş Bankası Yay.
206. Hayvanların En Güzel Tarihi - Pascal Picq, Jean-Pierre Digard, Boris Cyrulnik, Karine Lou Matignon, İş Bankası Yay
207. Bitkilerin En Güzel Tarihi - Jacques Girardon, Jean-Marie Pelt, Marcel Mazover, Teodore Monod, İş Bankası Yay.
208. 50 Soruda Yerin Evrimi - Mehmet Sakınç, Bilim ve Gelecek Kit.
209. Yerkürenin En Güzel Tarihi - Lester R. Brown, Andre Bahic, Paul Tapponier, Jacque Girardon, İş Bankası Yay.
210. Yaşamın Tüm Çeşitliliği - Stephen Jay Gould
211. Hayvan Zihni: Hayvanlarda Akıl Yürütme ve Problem Çözme Becerisi Üzerine - James. L. Gould, Carol Grant Gould, TÜBİTAK
212. Darwin ve Sonrası Doğa Tarihi Üzerine Düşünceler - Stephen Jay Gould, TÜBİTAK
213. Darwin ve Darwincilik - Patrick Tort, Dost Yay.
214. Darwin ve Evrimin Bilimi - Yapı Kredi Yayınları
215. Kalıtım ve Evrim - Ali Demirsoy, Meteksan
216. Evrimin Öyküsü - Vural Yiğit, Evrim Yay.
217. Köken - Vural Yiğit, Evrim Yay.
218. Gen Çeviktir - Matt Ridley, Boğaziçi Üniveritesi Yay.
219. Genom: Bir Türün Yirmi Üç Bölümlük Otobiyografisi - Matt Ridley, Boğaziçi Üniversitesi Yay.
220. Türlerin Kökeni - Janet Browne, Versus
221. Pandanın Başparmağı - Stephen Jay Gould, Versus
222. Olağandışı Yaşamlar - James L. Gould, Carol Grant Gould, TÜBİTAK
223. İçimizdeki Maymun: Biz Neden Biziz? - Frans de Wael, Metiş Bilim
224. Çıplak Maymun - Desmond Morris, İnkılap Yay.
225. Çıplak Kadın - Desmond Morris, İnkılap Yay.
226. Çıplak Erkek: Erkek Vücudu Üzerine Bir İnceleme - Desmond Morris, NTV Yay.
227. Charles Darwin’in Özyaşam Öyküsü - Francis Darwin, Daktylos Yay.
228. Charles Darwin - Katrin Hahnemann, İş Bankası Kültür Yay.
229. Darwin ve Beagle Serüveni - Alan Moorehead, TÜBİTAK
230. Charles Darwin: Bir Doğabilimcinin Evrimi - Richard Milner, Evrim Yay
231. Biyolojik Evrim Kuramının Arkasındaki Yaşam - Charles Robert Darwin, İş Bankası Yay.
232. Charles Darwin - Alan Gibbons, İş Bankası Yay.
233. Charles Darwin Kimdi? - Deborah Hopkinson, Beyaz Balina Yay.
234. Darwin, Galip Ata - Bilim ve Ütopya Kit.
235. Meraklısına Darwin - Pascal Picq, Yapı Kredi Yay.
236. Bilim İnsanlarımız Darwin’i Selamlarken - Alper Dizdar, Yazılama Yay.
237. Darwin Sizi Seviyor: Doğal Seçilim ve Dünyanın Yeniden Büyülenmesi - George Levine, Metiş Bilim
238. Darwin ve Beagle Gemisi’yle Yolculuğu - Felicia Law, Optimist Yay
239. Üçlü Sarmal: Gen, Organizma ve Çevre - Rihard Lawontin, çev. Ergi Deniz Özsoy, TÜBİTAK
240. Cennetten Akan Irmak: Yaşama Darwinci Bir Bakış - Richard Dawkins, Varlık Yay.
241. Doğanın Gizli Bahçesi - Edward O. Wilson, TÜBİTAK
242. Biyoloji Felsefesi - Elliott Sober, İmge
243. Süreç Kuram ve Kavram Olarak Evrim - Yaman Örs, Kaynak Yay.
244. Biyolojide Diyalektik Yöntem - İ.T. Frolov, Toplumsal Dönüşüm Yay.
245. Darwin Kuramı Seçme Yazılar, Eleştiriler - Charles Darwin, Pan Yay. ve TÜBİTAK
246. Evren ve Evrim - Cihan Türkoğlu, Doruk Yay.
247. Evrim, Bilim ve Eğitim - Üniversite Konseyleri, Nazım Kitaplığı
248. Evrim Adamı - Roy Lewis, Dost
249. Evrim Kuramı Üzerine Sorular - Charles Devillers, Henri Tintant, İletişim yay.
250. İnsan ve Hayvanlarda Beden Dili - Charles Darwin, Gün Yay.
251. Modern İnsanın Kökeni - Roger Lewin, TÜBİTAK
252. Göl İnsanları - Richard Leakey, Roger Lewin, TÜBİTAK
253. 50 Soruda İnsanın Tarih Öncesi Evrimi - Prof. Dr. Metin Özbek, Bilim ve Gelecek Kit.
254. Epikür - özdeyişler, mektuplar ve aforizmalar 255. lucretius - evrenin yapısı
256. Thomas Mann