• 176 syf.
    ·Puan vermedi
    Kitabın ilk satırlarını okumaya başladığınız andan itibaren kendine çekmeye başlıyor. Bir deneme türünde yazılmış olup 4 ana bölümden oluşmaktadır. Samimi, naif, sürekliyici bir anlatıma sahiptir. Günlük yaşamdan alıntılar olması ve sevgiye dair satırların olması benim çok hoşuma gitti. Aslında hepimiz mevsimler gibi değil miyiz? Mevsimler gibi duygularımızda değişim göstermez mi?
  • 402 syf.
    ·6 günde·10/10
    “Kendi ellerimle şekillendirdiğim ve ebediyen içine hapsolacağım ışıklı bir kafes görür gibi oldum.”


    Kayıp Zamanın İzinde serisinin 5. kitabı olan Mahpus, diğer ciltlerin taşıdığı prototipin cisimleşmiş, rayına oturmuş, sorgulama mekanizması içinde tutsak kalan bir insanın gelgitlerini en canlı genişliğiyle gösteren/göstergeleyen halidir. Peki, Kayıp Zamanın İzinde hayatın neresindedir?


    3.000 sayfalık dünyanın en uzun romanı içerisinde çok sık rastladığımız davetler, edebiyat ortamları, eşcinsel ilişkiler, otantik snoplar, metresler, hayat kadınları, kutsanan şehirler, ziyaretler, yalanlar ve insanoğlunun zayıflığına şahitlik eden birçok unsur, bu sayfaların arasında gizlenen parçalardan ibarettir. Her insan kendi adasında birer Crusoe değil midir? İnsan kendi adasında yalnız kalmak için geride çok fazla hikaye bırakmıştır ve artık orada olduğuna göre parçaları toplayabilir, dahi bir yazarın cümlelerinin öğretisiyle silah ve zırhını oluştururak büyük bir sorgulamanın içinde bulur kendisini. Yine, her zaman korku vardır ancak bilerek lades demenin zevki hiç böylesine yaşanmamıştır.


    “(…) Mevsimler artık ruhlarda” demişti bir yazar. Yedisinde neysek, yetmişte o olacağımız söylenmişti, öyleyse aradan geçen zamanın, çehremizdeki değişiklikler gibi ruhumuzda da farklılıklara yol açabileceğini düşünebilirdik. Sürekli bir değişim dehlizi içinde bulunan insan yaşadığı çevrenin birer parçası haline gelirdi çünkü. Bu bir tutsaklık ise en yakınımızla geçirdiğimiz geniş anlar ‘Mahpus’luk zamanları mıydı?


    “Albertine’in varlığı, Albertine’le birlikte yaşamak beni bunlardan mahrum ediyordu işte. Mahrum mu ediyordu? Tam tersine bana bunları bahşediyordu diye düşünmem gerekmez miydi? Albertine benimle birlikte yaşamasaydı, özgür olsaydı, bütün bu kadınları onun arzu ve hazlarının muhtemel hedefleri diye görecektim haklı olarak. Yoksa her şeyden, (…) nefret edecektim.”


    “Bir insana mı aitiz yoksa zamana mı?” Bu kitap hakkında sorulacak en köşeli cümle. Bu soruları Proust’un yukarıdaki cümlesinden yola çıkarak sıralayabiliriz: Zaman, zamandan mı ibarettir? Bir zamana aitsek bir insana da ait olmaz mıyız? “Ait olmak” bir teslimiyetin sorgulanışı mıdır, yoksa paylaşmanın özgürlüğü mü? Bir insana ait olmadan, zamana ait olmak fark edilebilir bir şey midir? Zaman-insan-mekan tasavvuru içerisinde boy gösteren farklı yaklaşımlar Kayıp Zamanın İzinde'nin, dolayısıyla Mahpus’un çok yönlü derinliğini açıklamaya kânîdir.


    Diğer ciltlerde olduğu gibi Mahpus’ta da iç içe geçen hikayelerin bağlantıları ani geçişlerle sıkılaşır; Dreyfus aleyhtarlığını yeren satırların noktası konulmamışken, anlatıcının büyükannesi ile olan anılarına, oradan Albertine’in ilişkilerine, M. Charlus ve Morel’in sadakatsizliklerine, aynı anda ve sıkıştırılmış olarak birçok noktanın üzerinde durmuş oluruz. Ve her şey bir tekrarlar silsilesi gibidir, farklı karakterlerin benzer ihanetlerine şahitlik ederiz roman boyunca; hayatımıza giren her insanın bir ikizini içimizde taşırız Proust’a göre ve bu farkına varamadığımız izdüşümü bizi alışkanlıkların insanı haline getirir… Anlatıcı, Albertine’le konuşurken -hatırlamanın doğasında hatırlayamama vardır- hatırlayamama kusurları gün yüzüne çıkar. “Uzun süre boyunca hatırlama melekesine sahip değilimdir." Tanımayla geçen uzun süreçlerin değişimleri de beraberinde getirmesi romanın gerçeğe olan yakınlığını gösterir niteliktedir. İnsan beyni magazin gibidir; duyulan bir nesne, bir doğa parçası, bir eşya tahayyülde ucuz ve spesifik unsurlar -insana olan yaklaşım gibi- kazanır. Bir insanı paralamak isteyen bir söylenceye olmadık şekiller giydirerek zihnimize bunu kabul ettirir ve yapacağımız onlarca tanımdan soyutlandırmış oluruz, -ki bu zihindeki imgeyi ufak kırıntılar halinde oluşturmaya, kendi içinde yanlış kanılara sebepler yaratır. Zihnimiz, -Proust’un ifadesiyle- bir tür eczane gibidir, kötüye yorar ve ikonlar yaratma eğilimindedir. Romanda karşımıza çıkan yüzlerce kusurlu insanın ortak noktasıdır bu: Çoğu insan tek bir noktaya odaklanarak birçok şeyi ucuz yaftalardan, kötü hatırlamalardan ibaret hale getirir. Anlam yüklemek? Gördüğümüz bir canlı bize bir şey anımsatmıyor ve bizim ona anlam yüklememizi gerektirmiyorsa, gördüğümüz canlı bizim için aslında yoktur ve bakmaktan görmeye geçememişizdir. Üç yüz sayfalık bir kitabı 20 dakikada hap olarak aldıktan sonra aynı boşlukta gezinerek gerçek manasıyla bir okuma yaptığımızı zannetmemiz gibi. Dolayısıyla nesneleri görmenin bakmak ile ilgili olmadığı kanısına varabiliriz, görmenin hali ve duygulanımlar -farklı olması yanlış olduğu anlamına gelmez- kurulan bağın esas noktalarıdır.


    Nuh, kavminin sel felaketiyle yok olduğunda altı yüz yaşındaydı ve çevresindekilere bakmak için yeterince zamanı olmuştu ancak çevresindeki nesnelerin orada olduklarını, kendi alanında kalıcı oldukları gerçeği, çevresindekilere yaklaşım olarak, yeniden bir yaratıyı ona düşündürmedi çünkü bir şeyin fiziksel olarak varolması, o şeyi fark etmemiz için yeterli bir neden olamazdı, ki fiziksel varoluş nesneyle aramıza bir set çekmekteydi. Nuh da asırlar süren yaşamında dünyaya buna benzer hisler beslemişti, ta ki sel felaketiyle tam tersinin doğru olduğunu görene kadar. Her şey güzel giderken bir şeyleri göremeyişimiz normaldir ne de olsa. Mahpus, zihnimizin görüntüler dünyasının seçkisidir ve böylelikle kendi yaratısını gerçekleştiren bir kelime haline gelir.


    Proust Yaşamınızı Nasıl Değiştirebilir kitabında, romanın anlam arayışı üzerinde ve bu konunun çizgisinde önemli tezlerin olduğunun altını çizelim. Botton, bir şeyin fiziksel kanıtı varken o şeye akıl gözüyle bakmamanın faydasız bir benimseme olduğunu ifade eder. Nuh’un gemideki iki haftası, çevresindeki şeylerin özlemiyle geçmişti ve doğal olarak onları göremeyince belleğinde yeni imgelemlerin -ağaç, dağ, çiçek- görüntülerine yoğunlaşır ve böylece 600 yıllık hayatında onları ilk kez görmeye başlardı. Zamanın niteliği insanı özgürleştirebilirdi ancak rakamlar mahpusluktan kurtulmak anlamına gelmiyordu. Dostoyevski’yi Dostoyevski yapan Sibirya’daki sürgünü değil miydi? Asla yalnız kalmayı bilmeyen ve etrafında sürekli kalabalıklar bulunduran bir insan, kapalı fanüslerin ardındaki tefekkürün anlamını nasıl bilebilirdi?


    “Hoşlukla geçen bir dem, ömr-i Nuh’tan kıymetlidir.”
    Selîmî


    Kayıp Zamanın İzinde’de ilk kez anlatıcının (Marcel) gerçekten Proust’un kendisi mi olduğunu düşündüm. Anlatıcı da alışkanlıkların insanıydı ve bu yüzden kendisine tanıdık gelen her şeyi küçümsemişti, böylesine açık bir şekilde hatalar girdabına yüklenen bir karakter ancak romanın göstergebilim tarafını konuşturabilir ve dolayısıyla Anlatıcı, Proust’un parçalarını almış olabilir sadece, tıpkı Vinteuil’in dahi bestecilerin karışım modellemesinden ibaret olması gibi.


    Anlatıcı kıskançlık acısının ne olduğunu anlatmaya başlamıştır. Albertine’in ve binaenaleyh kendisinin gerçek kişiliğini sorgulayarak mercek altına alması, insanın sığındığı sanat bu ciltte iç içe geçmiştir. Albertine anlatıcı için gizemini tam olarak korumaktadır. Albertine acı demektir. Ancak Marcel'in mantığı gerçeği örtbas etmek, Albertine’le yakınlaşmak için sürekli yalanlar uydurur. Onun ortaya çıkan çelişkileri ve yalanları, bir yandan onu terk etmesi gerektiğini söylemesine, diğer yandan da onu bırakma korkusunu göze alamayıp daha fazla sorgulama eğilimini deşmesine neden olur. Mantık iyileştirme gayretiyle arzunun peşinden sürüklenir. Bir gerekçe göstermediğinde oluşan boşluk ruhu kemirir ve duygular zamanaşımına uğrayarak acıyı kemikleştirir. İşte tüm bu gelgitlerin arasında yaşanılanlar anlatıcının cümlelerini hiç olmadığı kadar sivrilterek seride deyiş haline gelen satırların nirvanasını tatmamızı sağlar.


    “Sevdiğimiz insanın uydurduğu öyküler bize acı çektirir ve bu yüzden de, yüzeysel bilgilerle oyalanacağımıza, insan doğasının derinine inmemize imkan verir. Kader içimize işler ve sancılı bir merakla daha derinlere nüfuz etmeye zorlar bizi. Buradan çıkan gerçekleri gizleme hakkını bulamayız kendimizde.(…)”


    İnsanoğlu, inanır. Ama yapaylığın netliğini fark etmekte de gecikmez. Hemen ardından bu yapaylığın nasıl ustalıkla maskelendiğini düşünmeye başlar. O sırada algoritmayı saptıracak hoş şeylerin serpiştirildiğini görür ve bu da her şeyi dondurmaya, tüm düşünceleri zamanaşımında eritir hale getirir. İnsan, kendisinin fark edemediği kişilikler barındırmaz mıydı içinde? Marcel bir kez daha haklılığını ilan etmişti.


    Ruhların karşılıklı işkencelerinin tecrübe edilmesi bir son değildir, kuşatma her zaman, dört bir yandan devam edecektir. İnsan, tüm anlaşmalardan, sözleşmelerden ve olabilecek tüm kesinliklerden korkarak tiksinecek ancak bu dehlizlerle aşılanmaya, yeni mahpusluk savaşlarını sürdürmeye devam etmek durumunda kalacaktır.
  • Zaman Kırıntıları

    Biz, zaman kırıntıları,
    zaman sinekleri,
    tozlu camlarında günlerin sessiz kanat çırpanlar
    ve lüzumsuz görenler artık
    bu aydınlıkta kendi gölgelerini!
    sanki siyah, simsiyah taşlar içinde
    siyah, simsiyah kovuklarda yaşadık biz,
    sanki hiç görmedik birbirimizi,
    sanki hiç tanışmadık!

    dünya bize öyle kapattı kendisini...

    neye yarar hatırlamak,
    neye yarar bu cılız ışıklı bahçelerde
    hatırlamak geçmiş şeyleri,
    bu beyhude akşam bahçesinde
    kapanırken üstümüze böyle
    zaman çemberi
    hatırlıyor yetmez mi
    güneşe uzanan ellerimiz!

    aynalar sonsuz boşluğa
    çoktan salıverdi çehremizi,
    yüzüyoruz,
    ipi kopmuş uçurtmalar gibi.
    biz uzak seyircisi bu aydınlık oyunun,
    birdenbire bulanlar içlerinde
    gülüncün sırrını,
    ne kadar benziyoruz şimdi,
    aynı tezgâhtan çıkmış testilere
    bir şey, bir şey kaldırdı bütün ayrılıkları!

    baksak aynalara
    tanır mıyız kendimizi,
    tanır mıyız bu kaskatı
    bu zalim inkârın arasından
    sevdiklerimizi.

    ben zamanı gördüm,
    içimde ve dışımda sessiz çalışıyordu,
    bir mezar böyle kazılırdı ancak,
    yıldırımsız ve baltasız,
    bir orman böyle devrildi!
    ben zamanı gördüm,
    kaç bakışta bozdu hayalimi,
    ve kaç düşüncede!
    ben zamanı gördüm,
    şimşek gibi bir ânın uçurumunda.

    kim tanır bizi şimden sonra,
    aydınlığı kıt gecemize
    misafir olanlardan başka;
    kuru tahta üstünde bizimle
    paylaşanlar günlerimizi
    ve benim gözlerimle bakanlar güneşe
    ancak tanır bizi
    mor çemberlerin uçuştuğu akşam sularından!
    akşamın tek bir ağaç gibi
    dal budak saldığı sular
    çocukluk rüyalarının bahçesi!
    sakın kimse el sürmesin dallara,
    yapraklar, meyvalar olduğu gibi kalsın
    benim uykum boyunca!

    ben zamanı gördüm,
    devrilmiş sütunları arasından
    çok eski bir sarayın
    alnında mor salkımlar vardı
    ve ilâhlar kadar güzeldi.
    uçmak için kanatlanmayı bekleyen
    yavru kuş gibi doğduğu kayada
    ben zamanı gördüm
    çırpınırken avuçlarımda.

    bak martılar kanat çırpıyor sana
    bir rüyadan kopmuş gibi bembeyaz
    yelkovan kuşları yalıyor suyu,
    sen ki bakışından yumuşak bir yaz
    gülümser en yeşil gecesinden
    ve sesin durmadan, durmadan örer,
    yıldız yosunu bir uykuyu...
    bak, martılar kanat çırpıyor sana.

    süzülen yelkenler var enginde,
    dalgalar var, güneş var.
    güneş ayna ayna, güneş pul pul
    güneş saçlarınla oynar
    omzundan tutar giydirir seni,
    sırtında tül olur belinde kemer
    boynunda inci
    ve dişlerinin zâlim çocuk sevinci
    birden tanrılaşırsın genç adımlarında
    mevsimler önünde çözer yükünü
    bahçeler yığılır eteklerine!
    rüya ile
    hayal arasında
    hayal ile
    hakikat arasında
    yalnız sen varsın!
    gece ile
    gündüz arasında
    güneşle
    göz arasında
    yalnız sen varsın!

    niçin sen yaratmadın bu dünyayı?
    ellerinin mesut işaretlerinden
    daha güzel doğardı eşya!
    daha zengin olurdu aydınlık
    kendi karanlığından çağırsaydı sesin,
    sular başka türlü akardı
    sert kayalardan göklere doğru
    büyük, mavi, aydınlık sular!

    eğilme sakın üstüne
    kendi yeşilinde boğulmuş havuzların,
    ve bırakma saçlarını tarasın rüzgâr,
    durmadan çukurlaşan bu aynada!
    bilinmez hangi uzaklara götürür seni
    dudak dudağa öpüştüğün hayal!
    sokma güneşle arana,
    imkânsızın parıltısını!
    ve tanımadan, hiç tanımadan sev insanları!
    değişmenin ebedî olduğu yerde
    güzeldir hayat!

    ne kadar uzak, uzak
    yollardan gelir bize
    ve çok yabancı bir şey gibi sevinçlerimiz,
    keder durmadan çiçek açar içimizde.
    ne çıkar unuttuk hepsini!

    biz ki boş yere gerilmişiz anladık artık,
    yıldızların amansız çarkına
    ve boş yere sızlamış kemiklerimiz,
    bilmiyoruz şimdi, mevsim yaz mı, bahar mı
    bahçelerde hâlâ güller açar mı,
    bilmiyoruz, kadınlar, kızlar,
    şarkılar masallar var mı?
    gece ile gündüz,
    acıdan kaskatı kesilmiş yüz,
    uykusuzluktan harap göz,
    öpüşen dudaklar,
    çözülmeye razı olmayan eller var mı?
    ayrılık var mı gurbet var mı?
    biz beyhude yere gecikenler,
    çoktan bitmiş bir yolun ucunda
    bilmiyoruz şimdi ıssız gecede
    ne yapar ne eder,
    gidip de gelmeyenler,
    beyhude bekleyenler!
    biz ayın çıplak arsasında
    savrulan zaman kırıntıları

    nerden bilelim bunları!
    Ahmet Hamdi Tanpınar
    Sayfa 78 - Dergah Yayınevi
  • Çok düşünürüm
    Bir kötülüğün peşinde olmak mı iyidir
    Yoksa bir iyiliğin peşinde olmak mı kötüdür
    Ve bilinir ki; bizde öyle biliriz!
    Kötü iyiyi sevmez
    İyi de kötüyü.
    İyisi mi biz kötü olmayalım!
    🌱🌿🌲🍃🍂
  • biz, zaman kırıntıları,
    zaman sinekleri,
    tozlu camlarında günlerin sessiz kanat çırpanlar
    ve lüzumsuz görenler artık
    bu aydınlıkta kendi gölgelerini!
    sanki siyah, simsiyah taşlar içinde
    siyah, simsiyah kovuklarda yaşadık biz,
    sanki hiç görmedik birbirimizi,
    sanki hiç tanışmadık!

    dünya bize öyle kapattı kendisini...

    neye yarar hatırlamak,
    neye yarar bu cılız ışıklı bahçelerde
    hatırlamak geçmiş şeyleri,
    bu beyhude akşam bahçesinde
    kapanırken üstümüze böyle
    zaman çemberi
    hatırlıyor yetmez mi
    güneşe uzanan ellerimiz!

    aynalar sonsuz boşluğa 
    çoktan salıverdi çehremizi,
    yüzüyoruz,
    ipi kopmuş uçurtmalar gibi.
    biz uzak seyircisi bu aydınlık oyunun,
    birdenbire bulanlar içlerinde
    gülüncün sırrını,
    ne kadar benziyoruz şimdi,
    aynı tezgâhtan çıkmış testilere
    bir şey, bir şey kaldırdı bütün ayrılıkları!

    baksak aynalara
    tanır mıyız kendimizi,
    tanır mıyız bu kaskatı
    bu zalim inkârın arasından
    sevdiklerimizi.

    ben zamanı gördüm,
    içimde ve dışımda sessiz çalışıyordu,
    bir mezar böyle kazılırdı ancak,
    yıldırımsız ve baltasız,
    bir orman böyle devrildi!
    ben zamanı gördüm,
    kaç bakışta bozdu hayalimi,
    ve kaç düşüncede!
    ben zamanı gördüm,
    şimşek gibi bir ânın uçurumunda.

    kim tanır bizi şimden sonra,
    aydınlığı kıt gecemize
    misafir olanlardan başka;
    kuru tahta üstünde bizimle
    paylaşanlar günlerimizi
    ve benim gözlerimle bakanlar güneşe
    ancak tanır bizi
    mor çemberlerin uçuştuğu akşam sularından!
    akşamın tek bir ağaç gibi
    dal budak saldığı sular
    çocukluk rüyalarının bahçesi!
    sakın kimse el sürmesin dallara,
    yapraklar, meyvalar olduğu gibi kalsın
    benim uykum boyunca!

    ben zamanı gördüm,
    devrilmiş sütunları arasından
    çok eski bir sarayın
    alnında mor salkımlar vardı
    ve ilâhlar kadar güzeldi.
    uçmak için kanatlanmayı bekleyen
    yavru kuş gibi doğduğu kayada
    ben zamanı gördüm
    çırpınırken avuçlarımda.

    bak martılar kanat çırpıyor sana
    bir rüyadan kopmuş gibi bembeyaz
    yelkovan kuşları yalıyor suyu,
    sen ki bakışından yumuşak bir yaz
    gülümser en yeşil gecesinden
    ve sesin durmadan, durmadan örer,
    yıldız yosunu bir uykuyu...
    bak, martılar kanat çırpıyor sana.

    süzülen yelkenler var enginde,
    dalgalar var, güneş var.
    güneş ayna ayna, güneş pul pul
    güneş saçlarınla oynar
    omzundan tutar giydirir seni,
    sırtında tül olur belinde kemer
    boynunda inci
    ve dişlerinin zâlim çocuk sevinci
    birden tanrılaşırsın genç adımlarında
    mevsimler önünde çözer yükünü
    bahçeler yığılır eteklerine!
    rüya ile
    hayal arasında
    hayal ile
    hakikat arasında
    yalnız sen varsın!
    gece ile
    gündüz arasında
    güneşle
    göz arasında
    yalnız sen varsın!

    niçin sen yaratmadın bu dünyayı?
    ellerinin mesut işaretlerinden
    daha güzel doğardı eşya!
    daha zengin olurdu aydınlık
    kendi karanlığından çağırsaydı sesin,
    sular başka türlü akardı
    sert kayalardan göklere doğru
    büyük, mavi, aydınlık sular!

    eğilme sakın üstüne
    kendi yeşilinde boğulmuş havuzların,
    ve bırakma saçlarını tarasın rüzgâr,
    durmadan çukurlaşan bu aynada!
    bilinmez hangi uzaklara götürür seni
    dudak dudağa öpüştüğün hayal!
    sokma güneşle arana,
    imkânsızın parıltısını!
    ve tanımadan, hiç tanımadan sev insanları!
    değişmenin ebedî olduğu yerde
    güzeldir hayat!

    ne kadar uzak, uzak
    yollardan gelir bize
    ve çok yabancı bir şey gibi sevinçlerimiz,
    keder durmadan çiçek açar içimizde.
    ne çıkar unuttuk hepsini!

    biz ki boş yere gerilmişiz anladık artık,
    yıldızların amansız çarkına
    ve boş yere sızlamış kemiklerimiz,
    bilmiyoruz şimdi, mevsim yaz mı, bahar mı
    bahçelerde hâlâ güller açar mı,
    bilmiyoruz, kadınlar, kızlar,
    şarkılar masallar var mı?
    gece ile gündüz,
    acıdan kaskatı kesilmiş yüz,
    uykusuzluktan harap göz, 
    öpüşen dudaklar,
    çözülmeye razı olmayan eller var mı?
    ayrılık var mı gurbet var mı?
    biz beyhude yere gecikenler,
    çoktan bitmiş bir yolun ucunda
    bilmiyoruz şimdi ıssız gecede
    ne yapar ne eder,
    gidip de gelmeyenler,
    beyhude bekleyenler!
    biz ayın çıplak arsasında
    savrulan zaman kırıntıları

    nerden bilelim bunları

    Tanpınar ⚘