• [Ne devenin üstündeyim, ne eşek gibi yük altındayım. Ne ilin efendisi, ne padişahın kölesiyim. Mevcut bir şeyim yok ki gamını taşıyayım.
    Yok olan bir şey için de, olsaydı diye keder etmiyorum. Rahat nefes alıyorum. Her nefesim bir ömür yerine geçiyor.]
    Şeyh Sadi Şirazi
    Sayfa 378 - Meral Yayın Evi
  • 351 syf.
    Not: Spoiler vermemek için azami ölçüde özen gösterilmiştir. Bununla beraber, neşrettiğimiz çıkarımlarda, yazarımızın kastıyla ve meramıyla paralellik iddiası bulunmamaktadır. Kezalik, satırlarımız koca bir intibadan ibarettir.

    Söze başlarken;
    Faust kitabını “Edebi-Mistik-Teolojik-Felsefik ve Öz Çıkarım” olmak üzre toplam 5 ayrı bağlamda incelemeye çalışacağız. Bu kompakt bir anlatıya sebebiyet verecektir. Nihai olarak, 60 yıllık bir sürecin ürününden bahsediyoruz. İzah edeceğimiz her fikir ve çıkarmasa tartışmaya açık bir zemindedir. Sürç-i efkar eder isek affola..

    Kitapla alakalı künye ve tanıtım platformumuzda mevcut olduğu için incelemede yer vermeye lüzum görülmemiştir.


    Edebi Bağlamda:

    Çevirisi her ne kadar güçlü olursa olsun, yabancı dilden tercüme edilmiş her kitap için geçerli olan bir kaide; Edebi estetik az veya çok zedelenir. Nitekim Ahmet Haşim'in "Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak" mısrasını tercüme edebilirsiniz. Fakat ortaya çıkan "A heap of sun-colored leaves at the skirt" cümlesi, güneş rengi bir yığın yaprağın neyi kastettiğini karşılamaz.
    Fakat söz konusu Goethe olunca, kelimelerin münferid ehemmiyeti bir tutam ıskartaya çıkıyor. Zira Goethe; cümleleri kelime haline getirebilen endemik yazarlardan biri.

    Kitap bir tartışma ile başlıyordu. Ozan ve Palyaço'nun tartışmasıyla. Bir de Tiyatro Müdürü vardı bu tartışmaya dahil olan. Ozan, ortaya çıkacak oyunun emek ve zaman harcıyla ve dahi sanatsal niteliği eskitmeyecek incelikte bir hüviyete sahip olması gerektiğini savunuyordu. Çünkü onun gayesi kazanmaktı. Palyaço ise; seyircilerin gülüp eğlenmesini arzuluyordu. Zira onun amacı da kazanmaktı. Tiyatro müdürü için ise oyunun seyirciler tarafından merakla izlenmesi yeterliydi. Nitekim onun hedefi de kazanmaktı. Konsensüs noktaları kazanmaktı evet. Fakat konsens oldukları şey yalnızca "kazanma" kelimesiydi. "Kazanma" kavramında müşterek olamazlardı asla. Nitekim Ozan, insanlara katmak suretiyle; saygınlıklarını kazanmayı istiyordu. Palyaço ise insanlardan ilgi kazanmayı istiyordu. Tiyatro müdürü ise yalnızca "kazanmayı" istiyordu.
    Goethe bu üç isme de kazandırmak istiyordu adeta. Yine de pastanın büyük dilimini ozanımıza ikram ediyordu.

    İtiraf etmeliyim ki; hiçbir düşsel kaygıya ilgisi olmayan, yalnızca edebi estetik arayan ve hayatı lirik yaşan o sevecen ve her türlü hürmeti hak eden kitap sever dostlarımız, bu eseri bir yudumda bitirecektir ve "Bugün de doyduk Elhamdülillah" deyip, rafa kaldıracaktır. Üstelik kitabın içindeki sayısız bağlam çelmesine takılmadan yapacaktır bunu. İşte bu her yazara nasip olmayan bir istidattır. Velhasıl demem o ki; yalnızca edebi statüsüne istinaden bile okumaya değer bir eserle muhatabız.

    Faust kitabının edebi yönünü tartışmak belki de abesle iştigaldir. Zira kaç kitap tanıyoruz; akışındaki serüven ile okuyucuyu ziyadesiyle doyurup, kendi finalini önemsiz kılabilen? Kitabı doyurucu yapan yalnızca senaryosu değil, şiirsel disiplini. O dehşete sürükleyen betimlemeler ve çıldırtıcı teşbihler... Şair misin be adam?(!) Çünkü şairsin.


    Mistik Bağlamda:

    Goethe'nin gurbette geçen öğrencilik yılları esnasında; 19 yaşındayken hastalanıp, eve döndüğünü ve evinde 2 yıla yakın bir zaman geçirdiğini, en önemlisi de bu süre zarfınca simya ve astronomiyle ilgilendiğini biliyoruz. Astronomiden ziyade “simya”ya özel bir parantez açmamız gerekmektedir. Zira pek mevzu bahis olmasa da bu çarpıcı bir detaydır. Nitekim simya yasaklı bir ilimdir. Simya'nın bünyesinde bulunan Hermetizm ve Ezoterizm ile uğraş mıdır? Allahualem. Gerçi Ezoteristlerin Tanrı'yla bir problemi yoktur. Hatta saygı duyarlar. Fakat kitabın içinde geçen pentagram ve bazı mistik olaylar, bende birkaç soru işareti oluşturmadı değil. Aytunç Altındal'ın Bir Türk Casusunun Mektupları kitabında yer alan belgeler doğrulsunda, Newton ve Spinoza başta olmak üzre, Avrupa'daki birçok ismin Simya'nın bu karanlık yüzüyle uğraştığını, hatta Spinoza'nın şifrelenmiş bir pentagram yüzüğünün olduğu iddia edilmiştir. Merak edenler kitabı temin edip; mezkur meseleye dair belgelere ulaşabilir. Son tahlilde şunu diyebilirim ki; bu eserde simya dokusu çok şiddetli şekilde işlenmiştir.

    Teolojik Bağlamda:

    Eminim, Tanrı ve Mefisto (Mefistofeles)'in Faust gıyabında konuştukları o kısmı okurken, birçok kişinin aklına İblisin huzurdan kovuluşu ve Hz. Adem'in yaratılışı gelmiştir. Kahramanımız zaman zaman Mefisto'ya öfkelenip; Yüce Ruh'a yakarsa da bütüncül bağlamda Tanrı mefhumunu yalnızca kitabın başındaki bu diyalogda görüyoruz. Margarete'nin dahil oluşuyla beraber, senaryonun mizacı iyiden iyiye İtalyan Hümanizması'na doğru evriliyor. Faust için cennet ve cehennem, Margarete'nin varlığı ve yokluğu oluyor.

    Felsefik Bağlamda:

    "Başlangıçta Eylem vardı." Bu Goethe'nin açmış olduğu sancağın ta kendisi. Nitekim kahramanımız, entelektüel birikimi ve toplum nezdinde saygınlığı olan bir doktor olarak sunuluyor başlangıçta. Birçok entelektüel gibi kışkırtıcı yalnızlığa ve varoluşunda aydınlatamadığı o sefil muğlaklığa yenik düşüyor. Öyle ki bir intiharın eşiğinden dönüyor. Aristo, mutluluğun hissedilebilir bir durumdan ziyade bir hayat tarzı olduğuna inanıyordu. Hayat ise yaşamaktı. Yaşamak, başlı başına bir eylem. Nitekim Mefisto ona "yaşamayı öğreteceğini" vaat ediyordu. Toplum nezdinde eriştiği saygınlığın oluşturduğu bir kimlik vardı ortada. Fakat Faust, bu kimliği aşağılamaktan çekinmiyordu. Faust bunda haksız mıydı peki?

    Hepimizin birer kimliği var. Bu kimliğe erişmek ve topluma sunmakla vazifeliyiz. Eriştiğimizde ise bu vazife, yerini ödeve bırakıyor. "Kimliği koruma ve muhafaza etme ödevi." Cebinde ciddiyet kimliği taşıyan bir bireyi, lunaparkta atlıkarıncaya binmiş bir vaziyette tahayyül etmekte güçlük çekeriz. Bu güldürür bizleri. Aynı nispette, ciddiyet kimliğine sahip olan birey, atlıkarıncaya binme arzusunu bastırmak zorundadır. Zira bu güldürecektir bizleri. Tek çare, bastırmak. Yok etmek değil, bastırmak. Bastırılan duygular ve istençler, beklenmedik bir anda infılak etmeye mecburdur. Tıpkı bir gayzer gibi. İnsan ne kadar analitik olursa olsun, bunu çözümleyemeyecektir.

    Mefisto, böylesi bir zamanda çıkıyor Faust'un karşısına. İntihardan dönen biri için zor olmuyor ruhunu iblise satmak. İşte bu eylemle başlıyor sona giden başlangıç. Faust “Varolduğum sürece kul kalacağım, ister senin, ister başkasının.” demişti. Hayatının yitik heyulasını mı kast ediyordu, yoksa insanın tapınma güdüsüne mi işaret ediyordu?
    Evet, insan sığınmalıydı. Bir sığınağı olmalıydı insanın. Sığınağı, yani sundurmasında yakarabileceği bir tapınağı.

    Öbür dünya umrunda değildi Faust'un. Zira içinde büyüyen anafor, yutmuştu manevi kaygılarını. Artık hesaplaşmalıydı bu dünya ile. Belki de bu hesap defteriydi, ruhunu şeytana satmasındaki birincil saik.

    Mefisto ve Faust sürekli kavga halindeydi. Fakat ikisi eylemde bir bütün. Zira sürekli Faust'un isteklerine hitap ediyordu Mefisto. Arzuların insanı nasıl köleleştirdiğini ve doğru ile yanlış arasındaki çizgiyi tek hamlede nasıl silebildiğine şahit oluyoruz. Nefret, öfke, ihtiras ve haz!
    Bir köpek kılığında gelmişti Mefisto Faust'un karşısına. Fakat işler artık tam tersine dönmüştü. Faust'un boynunda bir tasma vardı artık. Mefisto “vur” diyor ve Faust vuruyor. “İç” diyor... Faust içiyor. Halbuki Mefisto başlangıçta; Faust'un emrine ameda olacağını ve onun hizmetkarı olacağını söylemişti.

    İnsan hazza iradesiyle yürür. İlk adım bir iradenin neticesidir. O ana kadar tüm kontrol bireyin hükmü altınadır. Fakat sonra bilgi ve sezgi yitip gider. Artık hazzın ve ihtirasın amansız fırtınasıyla savrulur. Dahil olduğu hazzın hezayanıyla çürürken, “telafi” kavramına “telafisi olmayan” hatalar silsilesini ekler. Yıpratıcı hazzı, bir başka haz ile bertaraf etmeye çalışır. Bu bir bataklık çırpınışıdır.

    Ortada vaat edilen bir mutluluk vardı. Kahramanımızın mutluluğu ise Margarete ile geçirdiği birkaç geceden ibaret olacaktı. Faust, Margarete'yi terk etmek zorunda kalmıştı. Fakat geri dönmek için her şeyi göze almıştı da. Mefisto onu bu aşktan vazgeçirmek istiyordu. Öyle ki bir çöpçatan gibi davranıp, ona tanrıçalar ve güzel cadılar sunuyordu. Fakat Faust'un Mefisto'ya olan aşkı, vicdanıyla bütünleşmişti.

    Aşk, izole edilebilen bir duygu değildir asla. Ya nefret vardır yanında yahut merhamet. Ya sadakat vardır kolunda, yahut ihanet. Ruhunu şeytana satmış biri, nasıl bu kadar sadakat yüklü olabiliyordu?

    Goethe, kitabın finaline yaklaşırken bize sunduğu "Perde arası" bölümde; birçok felsefik anlayışı alaya alıyor ve en şedit ithamını Septisizm'e yapıyordu.

    Bunca sayfadan bize kalan neydi acaba?
    Şuursuz bir eyleme geçip, hayata dahil olmanın ıstırap dolu ve haz yüklü serüvenine koşmamız gerektği mi? Yoksa korumak zorunda olduğumuz kimliğimize bir ömür sadık olmak mı? Biliyorum ki kimse Faust'un yerinde olmayı istemeyecektir. İkincisini ise aklımız reddedecektir.

    Yaşam bir eylemdir. Aslolan bu eylemin ilk adımı. Sağdan mı gitmeli, soldan mı?


    Öz Çıkarım Bağlamında:

    Birçok duyguyu yaşadım bu kitabı okurken. Aklın dehşet sahası sürekli yineledi kendini. Kitabı kapattığımda ise içimdeki o çılgın hissi bertaraf etmeye çalıştım. Bu kitabı aklımın kılcallarından söküp, bir kenara atmalıydım. Zira devam eden bir yaşam vardı ortada. Disipline edilmiş ve titiz bir program duruyordu karşımda. Böyesi keşmekeş bir halet-i ruhiye ile, bunca şeyin sıhhatini muhafaza edemezdim. İnsan hayranlık duyarken yaşar bu hissi. Evet, büyük bir hayranlık peyda olmuştu içimde.

    Tasavvufi nüanslar sürekli yokluyordu beni. Bu durum, Faust'un eşyalarla konuşmasıyla başlamıştı. “Eşyanın hakikati”ni düşündüm dakikalarca. Sonrasında ise Mefisto'nun bir köpek olarak gelişi. Fakat bir sokak köpeği olarak değil, bir fino olarak gelişi. İşte bu nefsin “emmare” haline işaret ediyordu. Zira tasavvuf öğretisi mucibince, nefsin emmaredeki hali; bir köpektir.

    Mefisto yaşamayı öğreteceğini vaat ediyordu Faust'a. Bu işe bir meyhane yolculuğu ile başlıyordu. Yani ilk önce Faust'un şuurunu alacaktı elinden. Bu esnada aklıma şu kıssa gelmişti;
    “Zamanın behrinde, bir Allah dostunu hapse atıp, ona üç günahtan birini işlemesi gerektiğini ve bunlardan birini seçme hürriyeti olduğunu, kabul etmediği taktirde tüm müridlerinin kılıçtan geçirileceğini söylemişlerdi. Bu hal üzre, zindana attılar Allah dostunu. Zindanda üç günah duruyordu. Birincisi bir kadın, ikincisi şarap ve üçüncüsü bebek. Ya o kadınla zina yapması gerekiyordu, ya şarabı içmesi gerekiyordu ya da bebeği öldürmesi gerekiyordu.
    Allah dostu, bunlar arasındaki en hafif günahın şarabı içmek olduğuna kanaat getirmişti ve öylede yapmıştı. Fakat şarabın tesiriyle şuurunu yitiren arif zaat, önce kadına tecavüz edip ardından bebeği öldürmüştü.”

    Sonrasında sunulan gençlik iksiri, aşk, cinayet, kaçış ve aşk uğruna geri dönüş.. Hepsi Mefisto'nun kusursuz oyunlarıydı. Her şey meyhanede başlamıştı. Aşka giden yolculuğa kadar ki yaşananlar güzeldi Faust için. Fakat ikinci bir meyhane yolculuğu, hem Faust'un hem de sevdiği kadının tüm dünyasını mahvetmişti. Nitekim orada bir cinayet işlemişti ve kaçmak zorunda kalmıştı. Öldürdüğü insan ise sıradan bir kimse değildi.

    Birçok kişi kitabın finalini beğenmemiş olsa da benim en büyük hayranlık duyduğum sahneydi final sahnesi. Nitekim Faust'un ve sevdiği kadının başına gelen her şey Mefisto yüzündendi. Faust bunun farkındaydı da. Finalde sevdiği kadının elini bırakıp, Mefisto'nun elini tutmuştu.


    Dertli okumalar!
  • 128 syf.
    ·Beğendi·7/10
    Derya Coşkun
    Mutluluk İksiri
    Deneme, 126 sayfa.
    Sokak Kitapları Yayınları

    Derya Coşkun Facebook'tan tanıdığım bir arkadaşım. Onu aslında Kitap Kulübü vasıtasıyla tanıdım dersem çok yanlış olmaz. Aslında hem Kitap Kulübü üyesi -kitap okuyan- hem de Michael Jackson hayranı olması sebebiyle, onu iki farklı grupta görünce dikkatimi çekti. Bir kitap yazdığını da öğrenince arkadaş olmak istedim. Çok fazla ortak noktamız vardı. Sonradan, yine kulübümüz üyesi değerli yazar Necmettin Yalçınkaya'nın övgüsüne mazhar olduğuna da tanık oldum.
    Uzun zamandır arkadaş olmamıza rağmen kitabını alıp okumak yeni kısmet oldu. Bugün size onun ilk ve tek kitabı olan Mutluluk İksiri'ni tanıtmak istiyorum.
    Derya Sosyal Hizmet okumuş genç bir edebiyat gönüllüsü arkadaşımız. Mutluluk İksiri 126 sayfadan oluşan incecik bir kitap. Türü deneme ama kişisel gelişim kategorisinde de değerlendirilebilir.
    Her ne kadar ince olsa da dolu dolu bir kitap okudum. Kitap bize mutluluğun sihirli formülünü vermiyor elbette. Ancak iç huzuruna sahip, özgüvenli bir insan olmanın sırlarını, hayata karşı nasıl mücadele edilmesi gerektiğini anlatıyor. Bunlar çoğumuzun bildiği şeyler aslında. Ama ne kadarını yapabiliyoruz? Okurken düşündüğüm şey şu oldu: Hayatın en büyük sırları aslında en küçük ve önemsiz gördüğümüz detaylarda gizli. En az önem verdiğimiz konular, bilip de yapmadıklarımız. Belki basit konular diye onları sürekli sümen altına itiyoruz. Bu sebeple çok daha büyük sorunlara saplanmamıza yol açan şey, en iyi bildiğimiz halde basit olduklarını düşünerek göz ardı ettiklerimizdir. Derya Coşkun bu kitapta hepimizin çok iyi bildiği, ama uygulamak konusunda her zaman başarılı olamadığımız basit gerçekleri bize hatırlatıyor. Bazen en büyük sır gözümüzün önünde durur ama elimizi nasıl uzatıp onu alacağımızı bilemeyiz. En değerli olan öğüt en basit, en sade olanda gizlidir.
    Yazarın üslubu ve dili kullanımı iyi. En hayran kaldığım şey birbirinden alakasız görünen onlarca konuyu üst üste toplama ve konular arasında akıcılığı bozmadan geçiş sağlama yeteneği oldu. Genç bir arkadaşın bize hayat hakkında öğretecek neyi olabilir diye düşünmeyin. Belli ki bu kitabı yazabilmek için bir çok araştırma yapmış. Pek çok yeri altını çizerek okudum.
    Kitapta bahsedilen konular, iş hayatından evliliğe, kişilik özelliklerimizden paraya, çocuk yetiştirmeye kadar geniş bir yelpazede uzanıyor. Ayrıca kitapta çok hoş hikayeler ve konularla uyumlu özdeyişlere de yer verilmiş.
    Bu kitabı kimlere tavsiye ederim? Aslında hepimize diyebilirim. Zaman zaman hepimiz ne yapmamız gerektiğini çok iyi bildiğimiz halde atmamız gereken adımları atamıyoruz. Mutsuz olmak için geçerli hiçbir nedenimiz olmasa da mutsuzluğun pençesinden kurtulamıyoruz. Belki nerelerde hata yapmakta olduğumuzun farkında değiliz. Belki çareyi gerçekten kendi iç benliğimizden uzaklarda arıyoruz. Kitap diyor ki, çare senin içinde. Bu kitabı hayata dair çeşitli konularda sorunlar yaşayan, çözüm bulamadığı karakter özellikleri bulunan herkese, yani hepimize tavsiye ederim. Kimse de sihirli bir formül ya da yaşamın altın anahtarını beklemesin. Önce açıp içimize bakmayı öğrenmemiz gerekecek.
    Kitabı ayrıca çocuk yetiştiren ebeveynlere tavsiye ediyorum. Ciddi pedagojik araştırmalar yapıldığı belli olan hususlar var. Kendim de daha önce çocuklarla çalışan bir psikolojik danışmanlık merkezinde çalışmış olduğumdan, oradaki psikologların davranışları ile kitaptaki bazı öğütlerin tutarlı olduğunu gördüğüm için bu kanıya vardım. Son olarak kitabı henüz yetişme döneminde olan çocuk, ergen ve gençlere özellikle tavsiye ederim. Anne babalar bu kitabı mutlaka çocuklarına okutmalı. Hayatta nelere dikkat etmeleri ve nasıl yaşamaları gerektiği konusunda çok işlerine yarayacak tavsiyeler bulacaklar. Keşke ben gençken böyle bir kitabı okumuş olsaydım. Belki hayatta nelere gerçekten önem vermem gerektiğini bu kadar geç öğrenmemiş olurdum. Kitap hem yetişkinler hem de ergenler ve gençler için hazırlanmış olduğundan, siz kendiniz için de çocuğunuz için de alıp okumak ve çocuğunuza da okutmak isteyeceksiniz diye düşünüyorum.
    Kitapta evlilikle ilgili yerlerde kendi evliliğimi de masaya yatırdım. İnsan ve eş olarak benim de kusurlarım var. Kimse mükemmel değil. Sevgili Derya'nın tavsiyeleri zaten bildiğim ama ihmal ettiğim şeyler. İşte kitabın sırrı bu arkadaşlar. Kitap bilip de boşverdiğimiz, ertelediğimiz şeyler için önemli bir hatırlatıcı.
    Özellikle kadın haklarına önem verenler, sevgiyi düstur edinenler bu kitabı sevecekler.
    Hem yorumum hem de alıntılar uzun olduğu için sizleri yormamak adına kitaptan yaptığım alıntıları başka bir gönderide paylaşacağım.
    Okuyanlara teşekkür ederim.
  • İyi bir kalp mutluluğun şartı, zorluklarla baş etmenin tarifsiz iksiri...