• KAYNAKÇA
    AKGÜNDÜZ, Ahmet, İslam Hukukunda Kölelik-Cariyelik M üessesesi
    ve OsmanlI'da Harem, 5. basım, Osmanlı Araştırmaları Vakfı Ya-
    yını, 2000.
    AKKAYA, Mustafa, "17. Yüzyılın İlk Çeyreğinde Üsküdar'da Köle Ti-
    careti, Kölelerin Ticaretle Uğraşması",/dergi/
    makaleler/hakem/TARIH137_1105.doc (erişim tarihi 19.10.2016).
    AYDEMİR, Yaşar, "Ravzî'nin Edincik Şehrengizi", Gazi Türkiyat,
    2007/1.
    AYDEMİR, Yaşar, B ehişâ Dîvânı, MEB Yayınları, Ankara, 2000.
    Aynî, Sâkîname, haz. Mehmet Arslan, 1. basım, Kitabevi Yayınları,
    İstanbul, 2003.
    B alâ ve Divanından Seçmeler, haz. Sabahattin Küçük, Kültür ve Tu-
    rizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1988.
    Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey, Bir Zamanlar İstanbul, haz. Niyazi
    Ahmet Banoğlu, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, ty.
    Baron de Tott, 18. Yüzyılda Türkler, (Türkler ve Tatarlara Dair Hatı-
    ralar, 1784), Tercüman 1001 Temel Eser dizisinden, İstanbul, ty.
    COŞKUN, Ali Osman, "Sakinameler ve Kafzade Faizi'nin Sakiname-
    si", Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, sayı 9,
    Samsun, Aralık 1994.
    ÇAVUŞOĞLU, Mehmed, "Taşlıcalı Dukakin-zâde Yahya Bey'in /iutded/article/
    download/1023017641/1023016884.pdf (erişim tarihi 19.10.2016).
    ÇETİNKAYA, Ülkü, "Bir Kadın Şehrengizi: Azîzî'nin İstanbul Şeh-
    rengizi", Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Der-
    gisi, 54,1 (2014
    Deli Birader (Mehmed Gazali), Kitab-ı Dâfi-ü'l Gumûm, yay. haz. Fi-
    liz Bingölçe, 1. basım, Alt Üst Yayınevi, Ankara, 2007.
    Derviş Abdullah, Risale-i Teberdariye fi Ahval-i Darüssaade, İnkılap
    Kitabevi, İstanbul, 2011.
    DURGUNAY, Banu, Sektiler Hayatla Tasavvuf Arasındaki İlişkide
    Köprü Metinler: Sâkinâmeler, Yüksek Lisans Tezi, İhsan Doğra-
    macı Bilkent Üniversitesi, Ankara, 2013,
    kent/0008002.pdf (erişim tarihi 19.10.2016).
    DURSUN, Turan, Din ve Seks, 3. basım, Berfin Yayınevi, İstanbul,
    2010.
    EREN, Aysun, Defterdâr-zâde Ahmed Cemâlî'nin Metali- Cemâlî ve
    Şehr-Engiz-i İstanbul Adlı Eserleri (İnceleme Metin), Yüksek Lisans
    Tezi, Selçuk Ü8080/xmlui/bitstream/handle/123456789/1311/325876.
    pdf?sequence=l (erişim tarihi 19.10.2016).
    Evliya Çelebi Seyahatnamesi, c.l, der. Seyit Ali Kahraman&Yücel
    Dağlı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2014.
    Evliya Çelebi Seyahatnamesi, c.l, der. Seyit Ali Kahraman&Yücel
    Dağlı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2014.
    Fâtih Dîvânı ve Şerhi, haz. Muhammet Nur Doğan, Türkiye Yazma
    Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2014.
    Gelibolulu Mustafa Âli, Görgü ve Toplum Kuralları Üzerinde Ziyafet
    Sofraları (Mevâidü'n Nefais fi Kavâidi'l Mecâlis), c.l, çev. Orhan
    Şaik Gökyay, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, 1978.
    GERLACH, Stephan, Türkiye Günlüğü (1573-1576), c.1-2, çev. Türkis
    Noyan, 1. basım, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2007.
    GÖLPINARLI, Abdülbaki, Divan Edebiyatı Beyamndadır, Marmara
    Kitabevi, İstanbul, 1945.
    İbn Kesir, El-Bidaye ve"n-Nihaye (Büyük İslam Tarihi), 15 cilt, çev.
    Mehmet Keskin, Çağrı Yayınları, İstanbul, 2000.
    İNALCIK, Halil, H as-bağçede Ayş ü Tarab (Nedimler Şâirler Mutrîb-
    ler), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1. basım, İstanbul, 2011.
    KAÇAR, Mücahit, “Divan Şiirinde 'Erkek Sevgili Tipi' ve Şehrengiz-
    lerdeki
    iutded/article/viewFile/1023018334/1023017560 (erişim tarihi
    19.10.2016).
    "Kapitalizm ve Eşcinsellik", Teori, Aralık 2015.
    KAPLAN, Yunus, "Seyrî ve Halep Şehrengizi", Divan Edebiyatı Araş-
    tırmaları Dergisi, sayı 14, İstanbul, 2015,
    com/Makaleler/1851729446_4.pdf (erişim tarihi 19.10.2016).

    Kecia Ali, Cinsel Ahlak ve İslam, çev. Adnan Bülent Baloğlu, İletişim
    Yayınları, İstanbul, 2015.
    KESKİN, Neslihan İlknur, "Fazıl'ın Çengileri: Çengînâme Üzerine", /Makaleler/350464995_18keskinilkn
    ur%20neslihan-329-371.pdf (erişim tarihi 19.10.2016).
    Keykavus, Kâbusnâme, çev. Mercimek Ahmet, der. Orhan Şaik Gök-
    yay, 3. basım, Devlet Kitapları, İstanbul, 1974.
    Mesudî, Murûc ez-Zeheb (Altın Bozkırlar), çev. Ahsen Batur, Selenge
    Yayınları, İstanbul, 2004.
    Mevdudi, Meseleler ve Çözümleri, c.3, çev. Yusuf Karaca, Risale Ya-
    yınları, 1990.
    Müneccimbaşı Ahmed Dede, Müneccimbaşı Tarihi, çev. İsmail Erün-
    sal, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, 1974.
    Necati Beg Divanı, haz. Ali Nihad Tarlan, Milli Eğitim Basımevi, İs-
    edu/otap/archive/data/
    arch_txt/texts/a_necatil.html
    Nedim Divânı, haz. Muhsin Macit, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayın-
    ları, Ankara, 2012,/nedimdivani.pdf
    (erişim tarihi 19.10.2016).
    OKSAÇAN, Halit Erdem, Sultanlar Devrinde Oğlanlar, 1. basım, Ago-
    ra Kitaplığı, İstanbul, 2014.
    ORTAYLI, İlber, Osmanlı Sarayında Hayat, 2. basım, Yitik Hazine Ya-
    yınları, İstanbul, 2011.
    Oruç Beğ Tarihi, haz. Hüseyin Nihal Atsız, Tercüman 1001 Temel
    Eser, İstanbul, 1972.
    OsmanlIda Bir Köle: Brettenli Michael Heberer'in Anıları (1585-1588),
    çev. Türkis Noyan, 1. basım, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2003.
    RÂLAMB, Claes, İstanbul'a Bir Yolculuk (1657-1658), çev. Ayda Arel,
    2. basım, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2013.
    Ricaut, Türklerin Siyasi Düsturları, haz. M. Reşat Üzmen, Tercüman
    110 Temel Eser, İstanbul, ty.
    SAKAOĞLU, Necdet, Tarihi, Mekânları, Kitabeleri ve Anıları ile Saray-
    ı Hümayun/Topkapı Sarayı, 1. basım, Denizbank Yayını, 2002.
    SANZ, Manuel Serrano Y., Türkiye'nin Dört Yılı (1552-1556), çev. Aysel
    Kurutluoğlu, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul, 1977.
    SCHWEİGGER, Salomon, Sultanlar Kentine Yolculuk (1578-1581), 1.
    basım, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2014.
    Sehî Bey, Tezkire (Heşt Behişt), çev. Mustafa İsen, Tercüman 1001
    Temel Eser, İstanbul, 1980.
    SÜRELLİ, Bahadır, 18. Yüzyıl Osmanlı Şiirinde Değişim ve Sümbülza-
    de Vehbî'nin Şevk-Engiz'i, Yüksek Lisans Tezi, Bilkent Üniversite

    si, 0003268.pdf
    (erişim tarihi 19.10.2016).
    Şeyh Sadî-î Şirazî, Bostan ve Gülistan, çev. Kilisli Rıfat Bilge, Meral
    Yayınevi (İstanbul) ve Can Kitabevi (Konya), İstanbul, 1980.
    TEZCAN, Nuran, "Güzele Bir Şehrengizden Bakış",/dergiler/12/849/10746.pdf (erişim tarihi
    19.10.2016) .
    THĞVENOT, Jean de, 1655-1656'da Türkiye, çev. Nuray Yıldız, Tercü-
    man 1001 Temel Eser, İstanbul, 1978.
    TIĞLI, Fatih, "Klâsik Türk Edebiyatında Şehrengizler ve Câ-
    miTnin Manisa Şehrengiziutded/article/view/1023018306/1023017532 (erişim tarihi
    19.10.2016) .
    Topkapı Sarayı'nda Yaşam/Albertus Bobovius ya da Santuri Ali Ufki
    Bey'in Anıları, çev. Ali Berktay, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2012.
    TUĞCU, Emine, Şehrengizler ve Âyîne-i Hûbân-ı Bursa: Bursa Şeh-
    rengizlerinde Güzeller, Yüksek Lisans Tezi, Bilkent Ür/0003309.pdf
    (erişim tarihi 19.10.2016).
    UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, OsmanlI Devleti'nin Saray Teşkilatı, 4.
    basım, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2014.
    UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Tarihi, c.l, Türk Tarih Kurumu
    Yayınları, Ankara, 2015.
    ÜNVER, İsmail,dergiler/12/844/10679.pdf (erişim tarihi 19.10.2016).
    XVIII. Yüzyıl İstanbul'a Dair Risale- Garibe, haz. Hayati Develi, Kita-
    bevi Yayınları, İstanbul, 1998.
    YAZAR, İlyas, "Dürri'nin Şehrengizinden Gümülcine'i/ciltl/sayi4/yazarilyas.pdf
    (erişim tarihi 19.10.2016).
    YENİKALE, Ahmet, Sünbül-zâde Vehbî Dîvânı, Kültür ve Turizm
    Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2012
    Eklenti/10651,sunbul-zade-vehbipdf.pdf?0
    ZE’EVİ, Dror, Müslüman Osmanlı ToplumundaArzu ve Aşk, çev. Fethi
    Aytuna, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2009.
    ZELYUT, Rıza, OsmanlI'da Karşı Düşünce ve İdam Edilenler, 5. basım,
    Tarihçi Kitabevi, İstanbul, 2015.
    ZELYUT, Rıza, Seçkinler Kitabı (Kitab-ı Ekâbir), 1. basım, Kripto Ya-
    yınları, Ankara, 2013.
    ZELYUT, Rıza, Türk Aleviliği/Anadolu Aleviliğinin Kültürel Kökeni,
    Kripto Yayınları, Ankara, 2016.
  • 209 syf.
    ·18 günde·Beğendi
    Yıldız Cıbıroğlu’nun Kadın Saçı kitabını “Ocak Ayı Feminist Kitaplık Okuması” etkinliği kapsamında okudum. Etkinliği düzenleyen oblomov_klonu’na teşekkür ederim.

    Kitapta yazdığınıza göre “türban” sözcüğü, “tülbent” sözcüğünden türemiştir. Britannica World Language Dictionary’de türban şöyle açıklanmış:

    Tur-ban, 1. Doğulu birinin başındaki kepin etrafında kuşağın ya da şalın çevrilmesiyle oluşur. 2. Ona benzer herhangi bir başlık. 3. Kenarsız bir şapkanın çevresini çocuklar ve kadınlar için süsle çevirmek. Bu açıklamadan sonra paranzet içinde, Türkçe’de kullanılan tülbent sözcüğünün Fransızca’ya turban olarak geçtiği belirtilmiş.

    Başörtüsünün neden erkeklerin bu kadar
    ilgisini çektiğini hep çok merak etmişimdir. Neden bu şey sadece kadınlara takılıyor? Erkeklerin buna yüklediği anlam nedir? Neden erkekler kadınların saçının gözükmeksinden hoşlanmıyor? Biliyorsunuz ki İran’da başörtüsü takmadığı için ya da “yanlış” taktığı için pek çok kadın sokak ortalarında şiddete uğruyor, bu saldırılar genelde kadınların yüzüne kezzap atılarak gerçekleşiyor. Acaba sorun kadınların güzelliği mi? Ülkemizde, Cumhuriyet Dönemine geçişle birlikte artık kadınlara zorunlukuk olmaktan çıkan peçe ve çarşaflar atılıyor. Bu bazı erkeklerin oldukça gücüne gidiyor ve kadınları caydırmak için örgütlenip kadınları sokak ortalarında taciz etmeye, tecavüz etmeye başlıyorlar. Bu Cumhuriyet’e bir tepki değil, yanlış anlaşılmasın, direkt kadınlara bir tepki. Çünkü Osmanlı kadınlarının aktardıklarına göre, biraz süslü giyinen, çarşafı “düzgün” olmayan kadınlar da hem devlet görevlileri tarafından hem de örgütlü erkekler tarafından aynı davranışlara maruz kalıyorlar. Başörtüsü ve çarşafın tarihine baktığımda merakım daha da artıyordu.

    Mesela bir sene öncesine kadar Avrupalı bir arkadaşımla konuşurken, kendisi bana Türk kadınlarının taktığı başörtüsünün onları çok çekici yaptığını söylemişti. Çok şaşırmıştım çünkü kadınlar zaten bunu erkeklerin ilgisini çekmemek, onlardan uzaklaşmak için takıyordu. Youtube’dan birkaç yabancı vlogger’ın İstanbul seyehatini izlemiştim. İslami kültürün hakim olduğu yerlerde çarşaflı ve başörtülü kadınlar için yine “çekici”, “seksi”, “gizemli” gibi ifadeler kullanıyorlardı bu erkekler. Özellikle başörtüsünün ve peçenin günümüzde bir pornografik unsur olarak kullanılması oldukça dikkat çekici. Doğulu, Batılı farketmeksizin pornolarda kullanılan peçe, çarşaf ve başörtüsü erkeklerin hoşuna gidiyor. Artı olarak, sosyal medyada kadınlar tarafından paylaşılan ve yardım istenen bazı ifadeler keşfetmiştim: bazı kadınlar, kocaları tarafından cinsel ilişki sırasında başörtü takmaya zorlanıyordu. Başörtülü kadınlar için peçe propagandası yapılan blogları incelediğimde de benzer ifadelerle karşılaşıyordum: kadınlar için, peçenin onları nasıl daha feminen yapacağını; erkekler için, eşlerini aslında peçeli görmek istediklerini ancak bunu onlara söyleyemediklerini yazıyorlardı, tıpkı bir fetiş gibi. Acaba bu “alçakgönüllü giyiniş tarzı” bir erkek fantezisi olabilir miydi? Sosyal medyada gördüğüm şeyler, erkeklerin kullandığı ifadeler bu savı güçlendiriyordu benim için.

    Yıldız Cıbıroğlu ise başörtüsünü sadece bugüne bakarak yorumlayamayacağımızı, başörtüsünün çıkış noktası arkaik döneme bakarak yorumlayabileceğimizi söylüyor. Nitekim araştırması da tarihe, Paganizm’deki büyülere, arkaik dönemde yapılan idollere, kil tabletlere işlenen resimlere, mitolojiye, edebiyata ve Jung’un kalıtımsal imge psikolojisine dayanıyor. Ben de kendisine katılıyorum. Ataerkiyi ve çıkış noktasını anlayabilmemiz için arkaik döneme bakmamız gerekiyor.

    Yerleşik hayata geçmede en önemli unsur kadınların tarımı bulmuş olmasıdır. Avcı ve toplayıcılar (kadın ya da erkek) avlanmada
    her zaman başarılı olamıyorlardı, bazen leş yiyorlardı, bazen aç kalıyorlardı. Ancak tarımı bulan kadınların her daim yemeği oluyordu. İdollerde kadınların memesinin, kalçalarının ön plana çıkmasının bir nedeni de budur: Kadın, bereketle özdeşleştiriliyor. Diğer bir neden de kadının üretgenliğinin bir sembolü olarak doğurganlık. Meninin ne işe yaradığını bilmeyen insanlar, kadın bedeninin insanı yarattığını düşünüyor. Bu yüzden de çizilen resim ve yapılan idollerde kadınların kalçaları, memeleri büyük ve sarkık. Hatta sırf bu yüzden tarımı kadınlar yapıyor ki toprak-ana daha çok bereketlesin, ürün versin. Zaten ataerkil kültürün, tarımın erkek egemen olmasıyla baskın geldiği düşünülüyor.

    Kadınlar sadece tarımı bulmamışlardı, kadınların ip, sepet örme, bira, dokuma, çömlekçilik, deri işçiliği, ahşap işçiliği vb. şeyleri de buldukları kültür tarihçileri tarafından kabul görüyor. Yani üretimi kadınlar başlatmışlardı.

    Hal böyle olunca da insanlar ilk başta kadın tanrılara (tanrıçalara) tapmaya başladılar. Bolluk ve bereket veren, yaşamı ve ölümü veren tanrıçaydı.

    Kadınların bolluk ve bereket verdiğine istinaden kadınlar ve tanrıçalar, başlarına -aynen profil fotoğrafımdaki pagan bir kadın gibi- büyük ve alımlı şapkalar takıyorlardı. Ancak ilk önce kendi yaptıkları sepetleri kendi başlarına takıyorlardı. Sonradan bunlar bir tür sarığa dönüşecek. Aynı şekilde kadın saçı da bereketle, yaşam gücüyle, yeniden dirilmeyle, hastalık, sıkıntı ve ölümle ilişkilendirilmiştir. Bu yüzden de idollerde kadınların saçları kıvırcık olarak önplandadır.

    Kadınların yaptıkları sepetleri başlarına geçirdikleri gibi daha sonradan türban da takmışlardır. Ama türban diyince bugünün taşıdığı anlam gelmesin gözünüzün önüne. Tanrıçalar ve kadınlar bunu saçlarını örtmek için değil bir büyü tılsımı olarak takıyorlar.

    Anaerkil dönemde başörtüsü ilk olarak Sümer’de karşımıza çıkıyor. Erkeklere cinsellik öğreten, tanrıça tapımında hizmetli rahibeler takıyor başörtüsünü. Daha sonra ataerkil dönemde bu rahibeler birer “kutsal fahişe”ye dönüşüyor (tıpkı geyşalar gibi). Bu ataerkil dönemde erkekler örgütlenerek dini, eğitimi ele geçiriyor. Anaerkil kültüre başkaldıran mitolojik kadarkter Gılgameş’tir aslında. Kitapta Gılgameş destanının bir incelemesi de bulunuyor.

    “Kadın başının bir örtüyle kapatılması erkek egemen zihnin, devletin, ordunun güçlendiği dönemlerde (Tunç Çağı’nda) gerçekleşiyor. Ancak bir ara dönem var: Tarihsel dönemde kutsal ve soylu olmak şartıyla iki cinsin de yüzünü duvakla, peçetle kapattığı oluyor. Bunun içinden de, daha sonra, ataerkil etkilerle değişime uğrayarak “yalnızca kadınların örtünmesi geleneği” çıkıyor.”

    Başörtüsü ilk olarak fahişeleri diğer kadınlardan ayırmak için kullanılıyor: fahişe kadınlar peçe, çarşaf, başörtüsü takarken diğer kadınlar takmıyor. Bunu ilk olarak Sümer’de daha sonra Babil ve İbraniler’de görüyoruz.

    Tevrat’ta Yaratılış Bölüm 38’de peçe, fahişelerin giydiği bir örtü olarak anlatılır: “Yahuda onu görünce fahişe sandı. Çünkü yüzü örtülüydü.”

    Tunç Çağı’nda ise kadınlardan gördükleri başörtüsü, peçe gibi kıyafetleri erkekler de takıyor. Mesela Campbell’in İlkel Mitoloji kitabında, insanların taptıkları Ay ve Güneş’in ışınlarının onlara zarar vermemesi için ve gölgelerin Ay’ı örtüp açmasını canlandırmak için kralların ve kraliçelerin de peçe ve duvak taktığı yazıyor.

    Daha sonraları da çarşaf, peçe , başötüsü fahişe olmayan kadınları fahişelerden ayrıt etmek için kullanılıyor: fahişe olmayan kadınlar bunları giyiniyor ve kadın bedeni erkekler tarafından pornografik unsur yapılıyor. Bunu ilk Asur kanunlaştırıyor. “Günümüzde Berlin Müzesi’nde bulunan Asurlular dönemine ait tabletlerde kadının örtünmesiyle ilgili 40. yasa şöyledir: “İster evli kadınlar, isterse dul kadınlar veya Asurlu kadınlar olsun, sokağa çıkarlarken başlarını açmamış olacaklardır. Fahişeler ve köleler örtülü değildir. Örtünen fahişeler tutuklanacaktır.”

    Asurlu kadınlar gibi Yahudi kadınlarının da başı açık olarak toplum içinde dolaşmaları yasaklandı. Eski Ahit’te kadınların başını örtmesi gerektiği, üç farklı pasajda belirtilmektedir. İşaya 3/20’de başa giyilen kıyafet demek olan “fara”, İşaya 3/23’te başörtüsü anlamındaki “tsnyafaah” ya da Tekvin 24/65-38/14.19’da yüzü kapatan örtü anlamında da “tsaayafa.” Ayrıca vücudun üst kısmını örten örtü anlamında “radod” sözcüğü kullanılmıştır.” (Serenti.org)

    Peki neden erkekler topluma egemen olunca böyle bir şey yapmıştır? Arkaik dönemde kadın saçı ne anlama geliyordu?

    İlk önce yerli Amerikalı bir kabilenin efsanesiyle başlamak istiyorum:

    “Amerika’daki Tierea del Fuego Onaları’nda temeli erkek ideası olan Hain efsanesi vardır. Yerli halkların efsanelerini araştıran Lucas Bridges’e göre bu, erkeklerin kadınları öldürmelerine gerekçe olarak yaratılmış bir öyküdür: Efsaneye göre kabilenin erkekleri kadınları büyücü oldukları gerekçesiyle öldürür; yalnızca küçük kızları bırakırlar. Onlar, erkeklerin, kadınları katletmelerinden önceki yaşam biçiminden başlayarak efsanede şöyle anlatır:

    Erkekler müthiş bir korku içinde ve boyun eğmiş yaşıyorlardı. Elbette köyü etle doyuracak ok ve yayları vardı fakat silahların büyü ve hastalık karşısında ne yararı var diye soruyorlardı. Kadınların baskısı arttıkça arttı ve durum kötüledikçe kötüledi, öyle ki erkekler sonunda ölü bir büyücünün canlısından daha az tehlike olacağını düşünmeye başladılar. Birlikte bütün kadınları öldürmeye karar verdiler ve büyük bir kıyım yaparak insan biçiminde hiçbir dişiyi bırakmadılar. Büyü çalışmalarına yeni başlayan kızlar bile ötekilerle birlikte öldürülmüştü, öyle ki erkekler kansız kalmışlardı. Küçük kızlar büyüyene kadar beklemek zorundaydılar. O sırada ortaya bir sorun çıktı: erkekler elde ettikleri üstünlüğü nasıl sürdüreceklerdi?” Efsanenin devamında, erkeklerin kurduğu Hain derneği kadınların evlerini yakmaya devam eder. Kadınları korkutmak için çeşitli mitler uydururlar. Kadınlara, uydurdukları varlıkların onları öldürmek istediklerini söylerler. Bundan dolayı kadınlar erkeklerin sözünden dışarı çıkmamalıdır. Uydurulmuş varlıklar (cin gibi bir şey) her çığlık attığında ve kendini gösterdiğinde kadınlar eve kapanmalı, çocuklarıyla birlikte yüzü koyun yere yatmalı ve örtüleriyle başlarını örtmelidirler. Bugün bile aynı şey başımıza gelmiyor mu? “Başını örtmezsen evine melek girmez”, “Başını örtmezsen melekler sana lanet okur” diye erkekler tarafından korkutulmaya çalışılmıyor muyuz?

    Üstte de bahsettiğim gibi kadın saçı bolluk, bereket, ölüm vb. gibi kavramlarla ilişkilendiriliyor. Mesela Prof. Kuch-Grünberg bir yazısında Güney Amerika’da, bir kuttörende tanrıça kıyafeti içerisindeki bir kızın saçının, ülkeye bolluk getirmesi için tanrıçaya kurban edilişini anlatır. Bu tarz kuttörenler pek çok kültürde mevcutmuş. Bildiğimiz gibi, Paganizm çağında kadınlar büyü yapıyor, büyücülük bir kadın mesleği. Kadın saçı ise erkekleri bağlama gibi büyülerde kullanılıyor. Bu tarz büyüler kitapta verilmiş. Bunun haricinde, kadın saçı yine bağlama büyülerinde kullanılan ip ve yılanla özdeşleşmiş. Bu büyüler bugün bile kullanılıyor. Eski çağlardan kalma idoller, heykellerde görebileceğimiz gibi tanrıçalar hep yılanlarla ve iplerle birlikte resmedilmiş. Bu semboller her yerde var. Mesela geçenlerde Avrupa Yakası’nı tekrardan izliyordum, orada Makbule, Burhan’ı kendisine aşık etmek için kapı paspasının altına medyum bir kadından aldığı bağlanmış bir ip koyuyordu. Bugün bile bu semboller her yerde.

    Büyü, eski çağlarda bir silah olarak kullanıldığı için oldukça tehlikeli. Erkek örgütlenmesi sonrası, büyücülük kadınlara yasaklanıyor. Sümer’de büyücü kadınlar sınır dışı ediliyor. Eski şaman Türklerde ise aslen bir kadın geleneği olan şamanlık, kadınların doğum sürecini etkilediği gerekçesiyle kadınlara yasaklanıyor. Eski Türk şaman davullarında bile yutpaların (şeritler), kadınların saçlarını temsil ettiğini; davulların üzerindeki yılanların, yeraltı canavarlarını (kadınları) temsil ettiğini söylüyor Yıldız Cıbıroğlu. İbraniler de “büyücü kadını yakın” diyor. Kadınların büyücülükten koparılması sonrasında büyücülük de erkek egemen oluyor. Ancak hiçbir kutsal kitapta erkek büyücüler için bir hüküm göremezsiniz, yalnızca büyücü kadınların büyü yapmaması gerektiği, eğer yaparsa da ağır cezalara çarptırılacakları belirtilir. Böylelikle, bağlayıcılık artık erkekleri temsil ediyor, kutsal kitaplarda maskülen tanrılar, kendilerinin “bağlayıcı tanrı” olduklarından söz ediyor. Erkekler bağlayıcı büyüleri kadınlar için kullanıyor. Ama onların büyüleri saçla yapılmıyor. Genellikle hayvan pisliğiyle yapılıyor. Cıbıroğlu, kitabında Osmanlı şeyh ve hocalarının yazdığı büyülerden örnekler vermiş mesela, oldukça ilginçtiler. Bu bağlama büyüleri genellikle “cariyelerin ve eşlerin sahibini aldatmaması” ve “cariyeleri evlenmeye ikna etme” ile alakalı büyüler.

    Neden kadınların bağlama büyüleri kadın saçıyla yapılıyor da erkeklerinkisi saçla yapılmıyor diye sorarsanız da Cıbıroğlu, kadın saçının erkek saçından üstün olduğunu, çünkü erkek saçının döküldüğünü söylüyor. Bu yüzden de erkek örgütlenmesi sonrası erkeğin sakalı önplana çıkarılıyor. Kadın düşmanlığıyla bilinen Eski Yunan ve İbraniler hep sakal bırakıyor.

    Başörtüsü, çarşaf da burada devreye giriyor. Bunlar, artık kadınların kontrol altına alındığının somut bir göstergesi oluyor. Kadındaki özgür düşünme yetisi sembolik olarak bağlanmış oluyor. Kadın, artık erkek otoritesi altına girmiş oluyor. Pandora’nın Kutusu gibi kadın saçı artık “kötülük saçmasın” diye erkekler tarafından örtülüyor. Arkaik çağda kadın cinsel organının erkeği soğurduğunu düşünüp korkan, tanrıça uğruna toprak-anayı döllesin diye erkekliğini kurban eden, vajinayı bir dişli olarak resmeden erkekler artık kadın cinselliğini de denetlemiş oluyor.

    *Mesela şu resim önemli: bakınız kadın çarşaflar içerisinde, yüzü, vücudu belli değil, varlığıyla yokluğu belli değil. Ama erkeklere baktığımızda tüm ihtişamıyla bedenleri sergileniyor. Kasları ve sakalları oldukça belirgin. Artık kadının saçı değil, erkeğin saçı abartılı kıvırcık. https://i.hizliresim.com/6D334v.jpg

    “İster Arap Yarımadası’nda, isterse Eski Yunan’da olsun, erkek fantazisi hep aynıdır: Kadının, erkeğin kendi eliyle biçimlendirip can verdiği, yani özgür iradeden ve öznellikten yoksun, tümüyle erkek denetimi altındaki bir Galatea olması!” diyor, Fatmagül Berktay

    Youtube’da tebliğ dağıtan Hristiyan, Musevi hacı, hocaları dinlediğimde, kadınların neden örtünmesi gerektiğini şöyle açıklıyorlardı:
    1. Kadının güzelliği saklanmalıdır
    2. Kadının bir erkek otoritesi altında olduğu belli olmalıdır. (Bildiğim kadarıyla Yahudilerde kadınlar ancak evlendikten sonra başlarını örter. O yüzden buradaki erkek otorite kocadır. Ortodoks Hristiyanlarda ise çocukların bile başı örtülebiliyor. Buradaki erkek otoritesi hem baba hem kocadır.)

    “Kadın-erkek ilişkisinin, toplumdaki otorite ilişkisini simgeleyip örneklediği kültürlerde, cinsel olanla siyasal olanın birbirine sıkıca bağlantılı olduğunu biliyoruz. Böylesi toplumlarda erkeğin gücü ve kimliği, Kadını denetleme gücüyle eşdeğerdir ve bu denetim, en yoğun ve simgesel ifadesini, kadının peçelenmeye ve örtünmeye zorlanmasında bulur.” (Fatmagül Berktay, Tektanrılı Dinler Karşısında Kadın)

    Kadın saçından sadece başörtüsünü zorunlu kılarak değil, onu kazıtarak da kurtulmaya çalışmışlardır. Mesela bazı ultra ortodoks Yahudi kadınları hala başlarını kazıtırlarmış. Bugün bile gerek toplum linçlerinde gerek devlet elitle yapılan işkencelerde psikolojik baskı oluşturması için kadınların saçları kazınır. Mesela Malena adlı filmde, muhafazakâr giyinmeyen kadın başkarakter Katolik erkeklerin ilgisini çeker, diğer Muhafazakâr kadınlar bundan rahatsız olarak başkaraktere iftira atmaya başlar. En sonunda muhafazakâr kadınlar, başkarakteri sokak ortasında linç eder, bütün kıyafetlerini yırtarlar ve saçını kazırlar. Kadınlarının saçını örten, ancak saçını örtmeyen kadına ilgi duyan erkekler ise bu linci sinema izler gibi izler.

    Kadın düşmanlığı öyle bir boyuta geliyor ki kadınlar dinden tamamen uzaklaştırılıyorlar, birer nesne haline geliyorlar, bedenleri ve cinsellikleri denetlenmeye başlıyor, eğitimden uzaklaştırılarak cahil bırakılıyorlar ve hayatlarını idame ettirebilmeleri için ancak bir erkekle evlenmeleri gerekiyor. Erkeklerin koyduğu kanunlara ve ahlak kurallarına uymayan kadınlar yakılarak, taşlanarak öldürülüyor ya da sakat bırakılıyor.

    Başta anlattığım gibi, bazı erkeklerin başörtüsünü bir fetiş haline getirmesi de belki kadınlar üzerinde otorite sahibi olduklarını, bu şekilde aşağıladıklarını düşünmeleriyle alakalı olabilir. Tıpkı bdsm kültüründeki gibi bir sahip-köle ilşkisi içerisinde olduklarını düşünüyor olabilirler. Ama aradaki fark kadının bundan haberinin olmaması.

    “Çok eski karanlık çağlardan, insanlığın bir bütün olan zihninin arkaplanından gelen psikolojik yasalar vardır. Arketip kuramına göre bazı kişiler bilinçaltındaki bir ilk örneğe takılıp o evrede (bizim konumuzda kadın saçından korkulan evre) yaşamaktadırlar: Bilinçaltında kadın saçı ağ, yılan, büyülü bağdır; zarar vermemesi için erkek gözünden uzak olmalıdır.” (s. 199) diyor, Jung’un kalıtımsal imge piskolojisine dayanarak Cıbıroğlu.

    Jung, bilinçaltını iki bölüme ayırıyor. Biri kişisel bilinçaltı, diğeri ortaklaşa bilinçaltı.
    “Yalnızca bir kişiye ait değillerdir. (...) bütün ulusa hatta bütün insanlığa aittirler. Bunun içeriği bireysel yaşam süresiyle ilgili değildir, doğuştan ve içgüdüsel biçimlerin ürünüdür. Çocuğun doğuştan gelen düşünceleri olmamasına karşın gene de oldukça belirli biçimde çalışan fazlasıyla gelişmiş bir beyni vardır. Bu beyin atalarından kalıtımsal olarak gelmektedir; bütün insan ırkının ruhsal işleyişinin deposudur. Çocuk dolayısıyla insan tarihi boyunca işleyiş biçimi taşıyan hazır bir organa sahip olmaktadır. Beyinde içgüdüler ve insan düşüncesinin temeli olan ilk imgeler oluşmuş durumdadır- mitolojik motiflerin büyük hazinesi.” ve “Ruhun daha derin tabakaları, karanlığa doğru insikçe bireysel tekilliğini yitirir. Aşağı doğru indikçe otonom işlev gösteren sistemlerle karşılaşılır; bunlar artan oranda kolektifleşirler ve sonunda gövdenin maddiyatı yani kimyasal özü içinde evrenselleşip yok olurlar. Gövdenin karbonu basitçe karbondur. Dolayısıyla ‘dipte’ ruh basitçe dünyadır” diyerek ortaklaşa bilinçaltını açıklamaya çalışır. (Carl Gustav Jung, Analitik Psikoloji)

    Kalıtımsal imge ile aktarılan ‘kadın saçı korkusu’ bazı erkekleri hala ölesiyle korkutmakta ve bu uğurda sokak ortalarında kadınları tekmelemekte, aşağılamakta, hapse attırmakta ve kadınların yüzünü eritmektedir.

    Bkz: https://acikerisim.isikun.edu.tr/...ce=1&isAllowed=y
  • "İyi de kardeşim"dedim,"Kendiniz söyleyip kendiniz dinlemişsiniz,benim ne işim olabilir ki bu parantezin içerisinde?Ayrık otu gibi."

    "Sen gel"dedi,"çocukların seni dinlemesi lazım."

    Prof Dr.Nuran Yıldız
  • 17.yüzyılın İstanbul’undaki kadını anlatan Jean de Thévenot şöyle diyor:

    “Türkler kadınların cennete gideceğine inanmazlar ve onları akıllı hayvanlar olarak kabul ederler; onları bir atta olduğu gibi sadece hizmetlerine alırlar; fakat birçok kadına da sahiptirler ve çok zaman sekste kullanırlar; böylece terk edilmiş olduklarını gören bu zavallı kadınlar kocalarından alamadıklarına sahip olmak için gayret ederler.” (Jean de Thévenot, 1655-1656’da Türkiye, çev. Nuran Yıldız, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul 1978, s.
    139.)
    Bu köle hayatına alt tabakalardaki kadınların itiraz ettiği, çokeşli evliliği kimi zaman engelledikleri hakkında da bilgiler vardır.
  • "AK Parti'li olmak başbakana nikâhla bağlanmatır."
    Mustafa Hoş
    Sayfa 246 - Destek Yayınları- 13.baskı, Mart 2015