• Ölüm uyandı artık
    Seninle sürüp gidecek sanırım bu yalnızlık
    Tutamadığım ellerinden başlıyorum oysa ben seni sevmeye
    Nasıl bir sessizlik bu?
    Ben sana bir otobüs dolusu mutsuz insanla gelmeye çalışıyorum
    Sana Platon'un ideal devleti, sana rasyonel sosyalizm, sana Fransız Devrimi
    Bana gelişmekte ve büyümekte olan Türkiye.

    Özkan Günaydın
  • Felsefe kitabı olmasından kaynaklı okumayı ertelediğim bir kitap olan Platon'un Devlet'i. Özellikle dilinin beklediğimden sade ve anlaşılır olması artı bir durum olarak yansıdı. Bunun yanında kitabın konusu isminden de anlaşılacağı gibi ideal devleti, doğru-yanlış ,iyi-kötü, eğrilik, adalet gibi kavramlar üzerinden anlatıyor. Sokrates ile tartışır gibi okuduğum kitabın bir kere okunacak bir kitap olmadığı, okumayı düşünenlerin bir kaç kez okuması gerektiği kanısındayım.
  • zamansız bir kitaptır devlet. tarihin herhangi bir diliminde herhangi bir kişinin eline geçtiğinde aynı duyguları hissedeceği, yaşamından mutlaka bir şeyler bulacağı kitaptır. Dili çok ağır değildir ama zaman zaman zorlayabilir.

    kitapta, zorbalık ve zorba kişi üzerine geçen şu diyalog bile kitabın zamansız olduğuna bir kanıt gibidir: (alıntı içerir!)

    ****************************************************************

    - zorba adam ilk günler dört bir yana selamlar, gülücükler dağıtır. zorbanın tam tersi gibi gösterir kendini. yakınlarına ve halka bol bol umutlar verir, borçluları avutur. herkese, hele kendi adamlarına topraklar dağıtır. dünyanın en cömert, en tatlı adamı gibi görünür değil mi?

    + öyledir.

    - ilkin dış düşmanlarıyla uğraşır. kimiyle anlaşır, kimini yener. onlardan korkusu kalmayınca yeni savaşlar çıkarır ortaya, halkı hep buyruğu altında tutmak için...

    + doğru

    - hem de vergilerle fakirleşen yurttaşlar işten başkaldırmasın, kendine karşı ayaklanmasınlar diye.

    + o da doğru.

    - ona boyun eğmeyecek dik kafalı insanlar görürse haklarından gelmek için gene savaşa başvurur, düşmana salar onları. bütün bunlardan ötürü zorba her zaman savaş kundakçısı olmak yolundadır.

    + öyledir.

    - gün gelir zorbanın yükselmesine yardım etmiş hatrı sayılır kimseler arasından sözlerini esirgemeyenler çıkar. en yiğitleri kendi aralarında, hatta zorbanın yüzüne karşı durumun kötülüklerini söylerler.

    + böyleleri çıkabilir, evet.

    - başta kalmak istiyorsa zorbanın tüm bu adamları temizlemesi gerekir. dostları arasında olsun, düşmanları arasında olsun bu tip tek insan bırakmaz.

    + tabii ki.

    - gözünü dört açıp kimlerde yürek, kudret, akıl, üstünlük olduğunu bir bakışta görmek zorundadır. istesin istemesin bunlarla uğraşmadan, ayaklarını kaydırmadan rahat edemez. sonunda devleti temizler hepsinden.

    + güzel temizlik doğrusu!

    - evet, hekimlerin başvurduğu temizliğin tam tersi. onlar bedende kötü ne varsa atıp yalnız iyiyi bırakırlar. zorbaysa iyileri atıp kötüleri bırakır.

    + devleti elinde tutmak için başka çaresi yoktur.

    - yurttaşlarını ne kadar kızdırırsa bekçilerini de o ölçüde çoğaltmak, onlara güvenmek zorunda kalmayacak mı?

    + kalacak elbet.

    - bu güvenilir bekçiler kimler olacak peki? nereden getirecek onları?

    + getirmesine lüzum yok. parayı verdi mi sürüyle gelir onlar. hem de koşa koşa...

    *****************************************************************

    Kitabın m.ö. 4 yy.'da, bundan yaklaşık 2500 yıl önce yazıldığına inanmak güç. Dünya ısınıyor, dünya soğuyor; aylar, yıllar, mevsimler geçiyor; insanlar evrim geçiriyor ama bazı şeyler hiç değişmiyor. Platon'un aklındaki ideal devlet kavramını anlattığı bu kitap bende en çok bu düşünceyi perçinledi.
  • Şayet istenen ütopik tasarımlar ise söyleyeceğim şey: Problemin tek çözümü, akıllı ve soyluların müşterek bir yönetimi, kuşaklar boyunca meydana getirilen yani en soylu erkeklerle en zeki ve entelektüel kadınların birleşmesinden meydana gelen gerçek aristokrasi ve hakiki asalet olduğudur. «Benim Ütopya» m, «Platon Cumhuriyeti »m işte budur.
  • Yeni Atlantis, kendisinden önce yazılan ve ideal bir devleti anlatan yapıtların etkisinde kalmıştır. Platon'un
    "Devlet"i gibi siyasal felsefe yapıtı olmadığı gibi Sir Thomas More'un "Utopia"sı ve Swift'in yapıtları gibi ekonomik bir eleştiri ve yerme de içermez. Daha çok kişisel bir ideal ve düşlem ürünüdür. Ben Salem halkının ahlak ve töreler üzerine anlattığı şeyler insanlığın nasıl olması gerektiği konusunda Bacon'ın düşüncelerini göstermektedir. "Bu halkta görülen, akla uygun dindarlık, ağırbaşlı neşe, ince nezaket ve iyilikseverlik, eli açıklık ve konukseverlik, resmi yaşamda bağlılık, özel yaşamda namus, ağırbaşlılık ve terbiye, düzen, nezaket, ciddi çalışkanlık kendisinin olgunluk düzeyine eriştiğini gösterir."
  • Kitap Hayvan Çiftliği 1948 platon devlet gibi kitapları sevenler için mutlaka okunması gereken bir kitap içinde yapılan adaletsizlik ideal devlet nasıl olmalı zenginler zengin olmak için nasıl insanları kullanıyor devleti asıl ayakta tutan fakir halk bunlarla ilgili bilgiler veriyor. Bunların yanında ütopya isimli hayali bir devletle devlet nasıl olmalı insanlara nasıl davranmalı bunları anlatıyor.Devlet Kominizme benziyor olabilir ama çok daha adil çok daha insancıl bir devlet hayali kurmuştur. Dinlere karşı da büyük hassasiyet getirmiş olan more'un devletinde insanlar farklı dinlere bağlı olabilirler hatta dinsiz bile olabilirler ama birbirlerine son derece saygılıdırlar. Mümkün görünmüyor ama inşallah böyle bir devlete yakın bir devlet gelecekte olur