Ceylan Mumoğlu, Orlando'yu inceledi.
25 Nis 19:22 · Kitabı okudu · 36 günde · Puan vermedi

Virciniya Vulfun fantastik janrda olan "Orlando" romanı ilk dəfə 11 oktyabr 1928-ci ildə dərc edilib.

Yarı avtobioqrafik hesab olunan roman Virciniyanın rəfiqəsi Vita Sekvil-Uestin tərcümeyi-halının motivləri üzərində qurulub. Digər romanlarına nisbətən daha asan dildə qələmə alınıb. Deyilənə görə, Vulf 1922-ci ildə yazıçı Vita Sekvill-Uestə vurulur. Bir müddət sonra onların arasında sevgi roman başlayır, təxminən 20 il boyunca davam edir. 1928-ci ildə Vulf Vitanı əsas qəhrəmanı gah kişi, gah da qadın olan "Orlando” romanında əks etdirir. Bu səbəbdən Virciniya Vulf da Oskar Uayld, Artur Rembo və başqaları kimi ədəbiyyat tarixində "rəngli" yazıçılar siyahısındadır.

Virciniya Vulf romanın quruluşuyla bağlı gündəliyində yazırdı: "Vita Orlando olacaq, gənc əsilzadə; gerçəkçi, amma fantastikdir" (Vulf, 1880). Bundan başqa, romanın Oksford Universiteti nəşriyyatının dərc etdiyi kitabında Orlandonu təmsil edən fotolar Vita Sekvil-Uestin fotolarıdır.

Romanın süjeti 350 illik dövrü əhatə edir. Bu cəhətinə görə bir qədər də Qabriel Qarsia Markesin "Yüz illik tənhalıq" əsərini xatırladır, ya da əksinə... Markesin ölümündən 12 il əvvəl çap etdirdiyi xatirələr toplusu - "Danışmaq üçün yaşamaq" adlı memuarında yaddaşı, ədəbi fəaliyyətində dərin izlər qoyan 24 kitabdan söz açıb ki, onlardan biri də "Orlando" əsəridir.

Romanda təxminən dörd əsrlik dövrün birinci yarısını Orlando kişi, ikinci yarısını qadın kimi yaşayır. Altı hissədən ibarət fantastik əsərdə qəhrəmanın başına gələn əhvalatlar Vulfun özünəməxsus üslubuyla qələmə alınaraq bu üslubla özündən sonrakı XX əsrdə yazılmış başqa romanlara da təsir göstərib. Bununla yanaşı, romanla bağlı müxtəlif dəyərləndirmələr var. Məsələn, Desmond MakKarti romanı "qüsursuz fantaziya", Arnold Bennet "qəribə kitab", Nigel Nikolsonsa "Uzun eşq məktubu" deyə, qiymətləndiriblər. Roman tənqidçilər arasında gender məsələlərinin tədqiq edilməsində əhəmiyyətli əsər hesab olunur.

Romanın gender aspekti mətnin bədii strukturunun vacib elementini təşkil edir. V. Vulf yaratdığı baş qəhrəmanının qeyri-adi xarakteri vasitəsiylə maskulinlik, feministliyin mahiyyətini tədqiq etməyə çalışıb. Bundan başqa, müəllif Orlandoda kişi cinsini qadın cinsinə dəyişməklə hər insanın özündə həm kişi, həm də qadın keyfiyyətləri daşıması mümkünlüyünə diqqət çəkib. Vulfa görə, qadınlar cəmiyyətdə ikinci dərəcəli rol oynayırdılar, tamamilə kişilərdən asılıydılar. XIX əsr filosoflarına görə, qadınların tərcümeyi-halı materialarını yalnız sevgi məsələlərində tapmaq olardı. "Love is woman’s whole existence" - "Sevgi qadının bütün varlığıdır" (Vulf 2014: 200). "She was kind to dogs, faithful to friends, generosity itself to a dozen starving poets, had a passion for poetry" - "İtlərə şəfqət göstərirdi, dostlarına sadiqdi, aclıqdan nəfəsləri qoxuyan bir çox şair üçün alicənablığın özüydü, şeirə aşiqdi" (Vulf 2014: 200). "Love is slipping off one’s petticoat and-" - "Sevmək - ətəkdən sıyrılmaqdı və..." (Vulf 2014: 200). Vulfun bu şərhləri qadınların sevgisi haqqında kişilərin düşüncəsinə istehzaydı. "Özünə aid bir otaq" essesində olduğu kimi, "qadın" və "kişi" nisbətindəki gender bərabərsizliyinin analoji mənzərəsinə burda da rast gəlirik. Vulfa görə, kişiyə aid, maskulin şeylər mədəni məkanın mərkəzindədir, üstün kimi nəzərdən keçirilir; bütün qadına aid olan femin şeylərsə bu məkanın sərhədinə sıxışdırılıb, ikinci dərəcəli kimi başa düşülür.

Vulf romanda kişi-qadın dünyasını təsvir etməklə o dövrdə İngiltərədə qadın hüquqlarının sosial-siyasi mövqeyini tənqid edib. Məsələn, qadınlar mülkiyyət hüququna malik deyildilər, səsvermə, məhkəmə hüququndan məhrumdular və s.

Yazıçı Vita Sekvil-Uestin nümunəsində atası öldükdən sonra qadın olduğu üçün ailə mirasından məhrum olmasına işarə etmişdi.

Romanda maraqlı məqamlardan biri də İstanbul adının çəkilməsidir. Daha doğrusu, Orlandonun cinsiyyət dəyişməsi məsələsi niyə məhz İstanbulda gerçəkləşir?

1911-1914-cü illərdə Vulfun rəfiqəsi Vita Sekvil-Uest İngiltərə konsulluğundan İstanbulda bir müddət vəzifədə olması romanda əksini tapıb. Eyni zamanda, Vulfun özü də 1906-1910-cu illərdə qısa müddətlərdə İstanbulda olub, şəhərin sehri, ekzotikliyindən təsirlənib. Bunu romanda belə ifadə edib:

"İstanbul haqqındakı ən görkəmli nöqtə, şəhərdəki damların Peradan (Beyoğlu səmtinin köhnə adı) quşbaşı mənzərəsidir. Səhərlər çıxan duman bütün evlərin və məscidlərin üzərini saran tül kimidir. … Və duman yavaş-yavaş çəkilib gedir, parıltılı evlərin, dairəvi xətli məscidlərin qüdrəti sağlam torpaq üzərində yüksəlir. … Bu elə bir mənzərədir ki, səhərə qədər seyr etmək mümkündür, çünki elə böyük və sadədir ki, daima maraq oyadacaq şeylərlə zəngindir. … Təbiət, sənət və cənnət havası böyük ölçüdə, bərabər şəkildə alicənab əllə yoğrulub" (Vulf 2014: 99).

Belə nəticə çıxarmaq olar ki, Vulfun şəhəri bu cür heyranlıqla ifadə etməsi, bu ekzotik, mistik mənzərə romanı üçün uyğun zəmin olub, bəlkə şəhərin çağrışdırdığı azadlıq anlayışından ilhamlanıb, bəlkə də İstanbulu seçməsi Qərblə Şərq (Qərbi kişi, Şərqi qadın hesab edərək) arasında körpü rolunu oynamasında görüb.

Vulf bu fantastik romanıyla yalnız qeyri-adi qəhrəmanının qəribə hekayəsini nəql etməklə kifayətlənməyib, eyni zamanda, İngiltərə tarixinin son dörd yüz il boyunca keçirdiyi dəyişiklikləri, bu dəyişikliklərin İngiltərə taleyində əks olunmasını 244 səhifəlik mətnə heyrətləndirici şəkildə ustalıqla sığışdıra bilməsini göstərib.

Əsər əsasında 1992-ci ildə ekranlaşdırılmış və "Feliks" mükafatı almış eyniadlı film də çəkilib.

Nesrin Ay, Yürekteki Hayvan'ı inceledi.
 12 Nis 10:52 · Kitabı okudu · 7 günde · 9/10 puan

Büyülendim en baştan, afalladım sözcük seçimi karşısında... Bu olayı anlayamıyorum, aynı kelimelerin kullanımları üç beş noktalamayla, söz dizilimiyle nasıl bu hale gelebiliyor... Serdar Ortaç'ın bir zamanlar dediği 'Topu topuna 7 nota var kaç ayrı beste yapılabilir ki?' şaşkınlığı içerisindeyim. Gerçi benimki güzelleme onunki farklıydı ya neyse. Kitabın arka kapağındaki ilk cümle bu kitaptan ne beklenebileceğini en çarpıcı şekilde anlatmış aslında. “Edebiyat, bugüne kadar, bir diktatörlüğün ne olduğunu hiç böyle anlatmadı."

Romanya'nın Çavuşesku'su anılıyor bir kaç yerde.Çavuşesku seçimle gelen, öncelikle yumuşak, ezilenleri destekleyen yüzünü gösterip, sonra koltuğa ve çıkarlarına yapışan bir lider. Medya yasağını sadece tek bir kanalın günde 2 saat yayın yapmasına vardırmış, her köşe başında gizli polisin ve ajanların olduğu bir sisteme göz yummuş, doğan her çocuğu devlete (dolayısıyla halka) ait bir mal yapmış, üretimin fazla olmasına rağmen ürünlerin tamamına yakınını dış ülkelere satarak devlet borcunu kapatmaya çalışarak halkın temel besinlere karne ile ulaşmasına sebep olmuş, kendisine o zamanki tüm imkanları zorlayarak acayip lüks bilmem kaç odalı bir 'Büyük Saray' inşa ettirmiş ve sonunda çıkan bir isyanda alaşağı edilip 1989'da canlı yayında kurşuna dizilerek idam edilmiş bir adam.

2009 Nobel ödülü 'the concentration of poetry and the frankness of prose' ( şiirin yoğunluğu ve nesirin açıklığı) sebebiyle Herta Müller'e verilmiş. 4 arkadaşın hikayesi kaleme alınıyor. Bir şiirde olması gerektiği gibi kelimelere fantastik anlamlar yüklenerek bir diktatörlük rejimindeki baskı, ifade özgürlüğünün kısıtlanması, seçeneklerin sınırlanması ve azınlık olma gibi bilindik konular okunması, takip etmesi zor büyüleyici, çarpıcı bir düzyazı ile dile geliyor. Gerçekten çok yorucu bir anlatım.

Yürekteki Hayvan, yazarın içimizde bir canlı varmışçasına metaforik bir anlam atfederek korkularımıza, heyecanlarımıza, hislerimize uygun gördüğü isim.

Şimdi ayrı bir başlık olarak Nobel Ödülü'nün hak edilme kriterleri, jürinin tarafsızlığı, edebi yön ile siyasi görüşün de ağır basması gibi alengirli tartışmalı konulara girildiğinde (zamanında bizim ülkemizde de yapıldığı gibi) Müller'in de antikomünizm güzellemesi yaptığı için ödüle layık görüldüğü gibi bir sonuca varan karşı görüşler var. Bu konulara hakim okuyucular daha detaylı çıkarımlarda bulunabilir tabii ki, edebiyat alanında verilen ödüllerin geçerliliği hakkında.

Necmettin Zafer in düzenlediği #28516306 etkinlik kapsamında okudum, herkesi Nobelli yazarlara beklerim.

Rap'in "Rhytm And Poem" (Ritim ve Şiir ya da Ritmik Şiir) veya "Rhytmic African Poetry" (Ritmik Afrika Şiiri) sözcüklerinin kısaltması olduğu görüşü yaygın olsa da aslında rap kelimesi, İngilizce sözlük anlamı olarak "ağır eleştiri" anlamına gelmektedir.

Medine T., bir alıntı ekledi.
15 Şub 23:12

Didi
RAP; Rhytmic African Poetry sözcüklerinin ilk harflerinden oluşan bir kısaltmadır ve ezilen siyahi insanların modern dünyaya isyanını anlatan müziktir. Bu müzik beni protesto etmek için yapıldı deyip duygusal takılmaz modern dünya. Eğer daha çok satacaksa onu da yanına çeker. RAP müzikten reklam cıngılı da yapar, RAP sanatçılarını reklamlarda da oynatır.
" Di di di di di ddi di di..."

The School Of Mandıra Filozofu, Birol Güven (Sayfa 42 - Doğan Egmont Yayıncılık ve Yapımcılık)The School Of Mandıra Filozofu, Birol Güven (Sayfa 42 - Doğan Egmont Yayıncılık ve Yapımcılık)
RJ, bir alıntı ekledi.
24 Ara 2017 · Kitabı okudu · Puan vermedi

Architectural poetry in the variety and excitement of cityscapes that are the creation of individual private entrepreneurs.

Animal Spirits, George A. AkerlofAnimal Spirits, George A. Akerlof