Krizler Bağlamında Say Yasasının İşlerliği
Klasik iktisat öğretisinin kabul ettiği Jean Baptiste Say'in söylemiş olduğu 'her arz kendi talebini yaratır' görüşü ticari, kapitalist ve modern gelişim aşamasında ne kadar işlemektedir?

Bu yasanın geçerli olmayabileceği görüşü 1929 Krizi baş gösterdiğinde ekonomide müdahaleci fikirleriyle tanınan ünlü iktisatçı John Maynard Keynes tarafından ortaya konmuştur. 1929 Krizi'nin esas nedeni temelde finans sektörünün gelişmesi ve 'sınırlarını' aşması ile alakalıdır. Keynes'e göre finansal sektör reel sektörün yanında sadece reel sektöre katkı sağlayacak kadar, yardımcı olacak kadar gelişmeliydi. Fakat reel sektörün yanında finans sektörüne gerekenden fazla ağırlık verilince büyük bir balon oluştu. Bu balon aslında insanların talep etmesi gereken birikimlerin finansal anlamda değerlendirilmesi ile oluşmuştu. Yani ortada çok büyük bi' arz fazlası oluşacaktı. Sonunda finansta gerçekleşen aşırı yoğunlaşma Büyük Buhran'ı yarattı. Buradaki finanstan kasıt borsa ve gayrimenkule verilen ağırlıktır.

İnsanlar neden gayrimenkul ve borsaya yatırım yapmaya başlamışlardı?
Burada, sanayinin gelişmesi, kapitalizmin gittikçe dünyada hakimiyet kazanması ve insanların daha çok sahip olma güdüsü devreye girmişti. Tüm bu amaçlar içinse temelde bir birikim oluşması gerekiyordu. İşte tam da burada Malthus'u konuşabiliriz. Malthus, nüfus ilkesi ile tanınan siyasal klasik iktisatçıdır. Klasiklerin aksine yaşadığı dönemde tıpkı gelecekte Keynes'in de reddedeceği gibi 'her arz kendi talebini yaratır' görüşüne inanmadığını belirtmiştir. "Çünkü ona göre ekonomide 'genel mal bolluğunun' yani toplam arzın toplam talebi aştığı durumların oluşması olasıdır. Malthus özellikle tasarruf etme ve para istifleme eğiliminin yükseldiği yani harcama eğiliminin düştüğü dönemlerde ekonominin aşırı üretimden, eldekilerin satılamaması nedeniyle arz fazlasından kaynaklanan krizlerin, depresyonların oluşacağını ilk öngören kişiydi."*

Tarihte bu Malthusyen-Keynesyen öngörünün bir kez daha doğru olduğunun en yeni versiyonu 2008 Krizi'dir aslında. 2008 Krizi de birikim, yatırım amaçlı yapılan ve elbette derin bir hırs, kazanma tutkusu barındıran insanların borsaya ve özellikle gayrimenkule yüklenmesi ile oluşmuş finansal bir krizdi. Wall Street bankacılığı ile iyice alevlenen, finans sektöründe çok farklı, daha önce hiç rastlanmadık finansal türev ürünlerin üretilmesi, yüksek riskli mortgage kredilerinin insanlara adeta "dağıtılması" ve bunlara yapılan diğer riskli yatırımlar krizin temel nedenlerindendi. Tüm bunlar nedeniyle balonlaşan finansal sektörün patlak vermesi kaçınılmazdı sonuç ise derin bir kayıp, yıkım olmuştu.

Yani klasik iktisadın 'her arz kendi talebini yaratır' görüşü her zaman geçerli değildi. Hatta denebilir ki ancak kontrolle geçerlidir. Müdahale, kontrol ise esasen Say Yasa'sının doğrudan savunucuları olan klasik iktisatçıların doğrudan reddettiği bir durumdur. Dolayısıyla geçerlilik görecelidir. 'Her arz kendi talebini yaratır' ancak, birikimin olmayacağı bir ekonomide tam anlamıyla geçerlilik, işlerlik kazanacak bir yasadır.
Oysa günümüzün riskli, yarını belli olmayan dünyasında birikim insanların en büyük güvencesidir. O halde denebilir ki, her arz her zaman kendi talebini yaratamaz.

*Fikret Şenses, İktisada Giriş, İletişim Yayınları, s.67


Not: 2008 Finansal Krizi pek çok ayrıntı içeren, geçmişi derin olan, yakın bir kriz. Dolayısıyla ne kadar bahsetsek de bir şeyler hep eksik kalır. Bu krizle ilgili daha fazla, ayrıntılı bilgi edinmek istiyorsanız eğer aşağıdaki filmlere bakmanızı öneririm:
• Too Big to Fail
• Inside Job
• The Big Short
• Margin Call

Silent
Alçak bir ruhun yüksek çırpınışlarıdır bu şahit olduğum. Boş bir levhada bilinç aramaktır. İdealar dünyasında maddeye dönüşmektir. Ruh ile beden varsa birbirini çoktan terk etmişlerdir. Sezgi bir sineğin etrafında döndüğü ışıktır. His bir yolun sonudur. İnsan vardır ya da yoktur görecelidir. Karanlık bilinç dışıdır. Ahlak kişiye indirgenemez kişi ahlaka yükseltgenir. İnsan o zaman var olabilir belki. Görece kişiye göre değişkenlik gösterir. Kişi değişkendir nitekim. Nicel unsurlar nitel olanların üstüne çıkalı çok olmuştur. Rakamlar materyalist, rasyonalist ve analitiktir. Geriye kalanlar pek önemsiz. Anlamak için bir gün önceye ya da bir gün sonraya ihtiyaç duyuyor olabiliriz. Kuşku bütünü parçalamıştır. Her zerreye sahip olmuştur. Son olarak tüm bu kelimelerden sorumlu sensin. Tüm bu şuur senin yüzünden.

melike, bir alıntı ekledi.
09 May 00:05 · Kitabı okudu · Puan vermedi

...bir insanın acı çekmesi, boş bir odadaki gazın davranışına benzer. Boş bir odaya belli bir miktarda gaz verildi­ği zaman, oda ne kadar büyük olursa olsun, gaz odanın tamamı­na yayılır. Ne kadar küçük ya da büyük olursa olsun, acı da in­sanın ruhuna ve bilincine tamamen yayılır. Dolayısıyla insanın çektiği acının “büyüklüğü” kesinlikle görecelidir.

İnsanın Anlam Arayışı, Viktor E. Frankl (Sayfa 59 - okuyan us)İnsanın Anlam Arayışı, Viktor E. Frankl (Sayfa 59 - okuyan us)
Eda Arda Ylmz, Keş On Dı Teybıl'ı inceledi.
07 May 08:17 · 10/10 puan

İlk kitabı Haşırt dı Bilekbord kadar iyi olup olmaması değil konu da ,gerçekten yazdıklarını okurken ben çok eğleniyorum Sayın Zafer beyin.Oyunculuğuna zaten kitaplarından önce hayran olduğumdan,okumasanız çok mu şey kaybedersiniz görecelidir ama aslında amaç,ünsüz ünlülerin,isimlerini bilmediğimiz ama gördüğümüzde sima olarak bildiğimiz pekçok kıymetli sanatçıyı tanıtmak ve onlarla anılarını paylaşmaktan ve okuyucuyu eğlendirmekten başka bir şey değil.Okuyup okumamak,beğenip beğenmemek herkesin kendi insiyatifine kalmış .Ben 500 tane daha yazsa hepsini keyifle okurum açıkcası .. :))Keyifli okumalar.

Onur UYGUN, Kayıp Sır'ı inceledi.
03 May 03:08 · Kitabı okudu · 7 günde · Beğendi · 9/10 puan

Bir Okay Tiryakioğlu klasiğini bitirmenin memnuniyetini yaşıyorum. Diğer okuduğum romanlarında olduğu gibi sıkmayan ve bölümler arası kopukluk olmayan bir eser. Yavuz Sultan Selimin ve Hilali istihbarat teşkilatının başı olan Vehimi Orhun Çelebinin kutsal emanetleri koruması için yapmış oldukları mücadeleyi anlatam bir kitap. Vehiminin vehimlerle dolu aşk macerası ise kitabın bence bir sürprizi olmuş. Tarih görecelidir ama merak ettiğim konu gerçekten Vehimi Orhun Çelebi gibi herkese korku saran bir çaşıtlarbaşının var olup olmadığıdır. İyi okumalar...

Bay_X, bir alıntı ekledi.
21 Nis 17:57 · Kitabı okudu

Albert Einstein'in özel izafiyet teorisine göre zaman izafi, rölativdir. Yani görecelidir. Zaman hıza, harekete ve mekân-uzaya bağlıdır, Herkesin hızına göre bir zamanı vardır. Tabii bu farklılığı belli bir hıza ulaştığında fark ediyorsun. Örneğin ışık hızının ( ışık hızı yaklaşık 300.000 km/s'dir. ) % 87'si kadar hızla hareket eden bir kişi için zaman, yeryüzünde yaşayan kişinin zamanına göre iki kez daha yavaş akacaktır. Işık hızının % 99'u kadar hızla hareket eden bir kişi için geçen zamana karşılık dünyadaki geçen zaman on kattır. Örneğin yirmi yaşndaki iki kişiden biri ışık hızının % 99'una ulaşan bir araçla uzayda on yıl seyahat etsin. Bu kişi dünyaya otuz yaşında bir görünümle dön-
düğünde dünyadaki kişinin yüz yirmi yaşında olduğunu görecektir. Özel izafiyet teorisi zamanın herkes için, her yerde aynı olmadığını ve aynı hızla geçmediğini göstermiştir. Kısaca, Albert Einstein "Eğer bir bilgin, doğa olaylarını evrensel sistemlere uygun olarak tanımlamak istiyorsa; zaman ve uzay ölçülerini değişmez değil, değişici nitelikler olarak göz önünde bulundurmalıdır." demiştir.
Özel izafiyet teorisi daha sonraları bilim adamlatınca yapılan birçok deneyle ispatlanmıştır ve herkesin bulunduğu yere ve hıza göre bir zamanı yaşadığı anlaşılmıştır. Tam Işık hızına ulaşıldığında ise zaman durur. Ulaşılması ütopik olsa bile ışık hızını geçtiğinde de zaman geriye akar. Özel izafiyet teorisi bizim ortak yaşadığımızı zannettiğimiz zamanın aslında farklı iki kişi için hareketlerinin hızına göre farklı
hızda aktığını ve bunun yanında değişik mekânlarda yaşayan kişiler için bile farklı boyutlarda bulunduklarından zamanı birbirlerinden bağımsız yaşadığını ispatlamıştır. Özel izafiyet teorisinden sonra artık eşzamanlık yani aynı andalık geçersiz bir para gibidir.*
Ayrıca sevenin sevdiğinin yanında zamanının hızIi geçmesi ve mutluluk duyması, bununla beraber sevilen kişinin sevmediğinin yanında mutsuzluğu yaşaması ve zamanının yavaş akması da eğer görebildiğimiz takdirde ruhen de şaşılacak derecede farklı
hızlarla hareket ettiğimizin ve zamanları-bütünlük içinde ayrı bir boyutta da- farklı yaşadığımızın göstergesidir. Görünen fiziki yapımız hıza, harekete ve mekân-uzaya bağlı olarak farklı zamanları yaşarken bunun yanında bir ikinci zaman akışını hissedip kabulleniyorsak ve yadsınamaz bir gerçekse, o zaman bu fiziki yapımızı tamamlayan ruhi yapımızın bağımsız mekan-uzay ve zaman yaşayarak var olduğunu kabul ederiz. Ve öylece ışık hızına varacak hızları da aramaya gerek yok.

Aşkın Diyalektiği, Hasan Öztürk (Sayfa 87 - Kanes yayınları)Aşkın Diyalektiği, Hasan Öztürk (Sayfa 87 - Kanes yayınları)

Yanılgı !

Pek çoğumuz kabul etmesek de yanılgılar görecelidir, evrensel doğrular bu doğrultuda şekil alır. Bendeki yanılgı sizdeki yanılgı ile birleşince yanılgılar yumağı olur ve seçim yapmamız daha da zorlaşır. Oluşan bu karmaşada doğru olanı ararken evrensel doğru nedir, diye bir soru aklımıza gelebilir. İşte burası göreceliliğin ta kendisidir diye ifade edebiliriz. Algı ve yanılgı zamana göre değişiklik gösterirken dünyanın yuvarlık mı yoksa düz mü olduğunu hala tartışan insanların olduğunu görebiliyoruz.

Şimdi biraz düşünelim, gördüklerimiz mi doğru, yoksa size doğru olduğunu söyleyenlerin ifadesi mi. Hangisi algı, hangisi yanılgı...

Ayşe, bir alıntı ekledi.
16 Nis 17:18 · Kitabı okudu · İnceledi · 10/10 puan

Her şey görecelidir azizim Rodion Romanoviç, her şey görecelidir!

Suç ve Ceza, Fyodor Mihailoviç Dostoyevski (Sayfa 560 - İş Bankası Yayınları)Suç ve Ceza, Fyodor Mihailoviç Dostoyevski (Sayfa 560 - İş Bankası Yayınları)
pınar, İnsan'ı inceledi.
09 Nis 23:31 · Kitabı okudu · 19 günde · Beğendi · 10/10 puan

"Sizi rahatsız etmeye geldim!" diyor Ali Şeriatı... Neden peki?
Ali Şeriatı düşünce olarak bir çığır açmıştı, bir çok kesimi rahatsız etmiş, bir o kadar da uyanmalara sebep olmuştur. Çünkü devrimci ruhludur, tabu yıkandır. Slogan veya edebiyat değil gerçeklerle konuşur.. Öyle rahatsız etmiş ki savak militanları ve İngiliz istihbaratının ortak hedefi olmuştur.

Kitap 6 bölümden oluşuyor:
Birinci bölüm, İslam ve insan
İkinci bölüm, özgürlük
Üçüncü bölüm, insan, islam ve hümanizm
Dördüncü bölüm, özgür insan insanin özgürlüğü
Beşinci bölüm, insan ve tarih
Altıncı bölüm egzistansiyalizm

Öncelikle her daim gündem oluşturan, ideolojilerin, siyasetin, gündelik hayatin içinden bu kadar geniş başlıklar evet, işlenişi ve anlatımı bakımından temelde birşeyler olması gerekiyor. Felsefe ve sosyolojiye yabancı olmamak yani.

İnsan... Doğanın, tarihin, toplumun ve kendinin zindanından olan, ister balçığa ister eşrefi mahlukata doğru yaklaşan, hem maddi hem manevi bunalımlardan yaşayan, her daim ne türlü yaşayacağı yada yaşamanın ne olduğunu tartışan...

Şeriati, ideolojileri ve belirli popüler akımları, özellikle marksizmin ve egzistansiyalizmin çelişkilerini kurucularının ifadeleri ile ortaya koyuyor.

Yahu adam fikirli fikirle yeniyor!

Polemik yada saldırı ile de değil, tutarlı üstelik tartışmaya açık kapı çoğu kez bırakmadan.
Çünkü felsefede hep öğrendik ki önemli olan sorudur, cevaplar görecelidir, çoktur vs. Ama şeriatı soruyu gündeme getiriyor ve ideolojilerin tutarsızlıklarindan sonra sistematik ve tutarlı fikirler sunuyor.

Şeriati kitabı tamamlayamadan suikaste kurban gitmiştir. Bir kaç yeri çevirmenin belirtmesi, garip bir etki bırakıyor.

"İnsan kendisi de doğanın ürünü olmasına rağmen doğada başka bir yol çizen güçtür" diyor mesela.. 'Doğanın ürünü' , 'rağmen' 'güç'.. Her cümlesini titizlikle yazdığı, verdiği örnekleri bir araya getirişi emek kokuyor sahiden..
'İnsan, bir yarısında şeytani, diğer yarısında ilahi özellik olan, ben bilinçli ve yaratıcı bir varlıktır' ...'Sorumluluk iradeyi, irade özgürlüğü getirir' gibi gibi tespitleri sayfalarca hayranlıkla okudum.

Aynı dönemde bir arkadaşım(ateist) Ali bir başka arkadaşım(sağlam bir dindar) da Ebuzer' i okudu. Ara ara birbirimize birşeyler yolladik.. Fikrilerimizin farklılığına rağmen hepimiz hayran kaldık..

Nacizane fikrim Ali şeriati'nin her kesim tarafından okunması gerektiği. Mesele fikirlerine katılmak veya katılmamak da değil; yaklaşım ve Eleştirel düşünme.

Ali Şeriati sağlam tabularla örülmüş taburdan duvarları yıkıp bambaşka bir pencere açmış o zindanlara.

Herkese iyi okumalar...

Mustafa ŞAHİN, bir alıntı ekledi.
30 Mar 21:54

Belanın ölçüleri görecelidir...
Belanın ölçüleri görecelidir... insana yüklenen acının gerçek ağırlığı, ona bağışlanan refahın ve mutluluğun büyüklüğüyle ölçülebilir. Geçen hafta Bay'ın cins aygırı düşmüştü. Kutımbay bunu ne dert etmiş ne de üzüntüye kapılmıştı. Biri düşer diğeri hemen satın alınırdı. Üstelik ilkinden daha iyisi... Sanem'in sıcak günlere kadar dayanamayıp çöken ocağı... Bu da bir bela... Ama yeniden yapmak için ustaya ödenecek para yok! Çünkü yemek yemeden yatacaklar, geceleyin de kulübenin içi dışarıdan farklı olmayacak. Basitçe, bir dert diğerine uzanıyor; ne başı ne de sonu geliyordu.

Karakalpak Kızı, Tulepbergen Kaipbergenov (Sayfa 35 - Evrensel Basın Yayın)Karakalpak Kızı, Tulepbergen Kaipbergenov (Sayfa 35 - Evrensel Basın Yayın)