Roni
@withamour
Okuyan. Dinleyen. Gezen
53 okur puanı
Temmuz 2018 tarihinde katıldı
Utanç ve Devrim1000Kitap
İki Şehrin Hikayesi'ni okuyalı ve bir inceleme yapmamanın üzerinden tam 4 ay geçmiş. Ne utanç ama, değil mi? Kolları sıvadım, zihnimi toparladım :).
Dickens’ın bu dev eserini sadece bir "ihtilal romanı" olarak görüp geçemiyorum. Yol işçisinin gördüğü o yabancı sahnesi benim için kitabın zirve noktasıydı. Çoğu kişi orada sadece sefalet içindeki bir adamı, yaralı ayakları ve yırtık pırtık elbiseleri görebilir. Ama dikkatli bakınca fark ediyorsunuz ki onda sefalet yoktu. O, devrimin bizzat kendisiydi. Ayakkabısının içine ot koyup dinlenmeye çalışan o yorgun beden, aslında birikmiş bir öfkenin ve sarsılmaz bir iradenin simgesi. Kaleler, şehirler, hendeklerle korunan o koca yapılar; bu adamın temsil ettiği o devasa dalganın önünde duramazdı. Onun iradesi karşısında hepsi yıkılmaya mecburdu. Dickens bize orada bir insanı değil, tarihin yönünü değiştirecek o durdurulamaz gücü anlatıyordu. Diğer yanda ise Jerry’nin tanık olduğu o cenaze sahnesi var. Kimin öldüğünü, neden nefret ettiklerini bile bilmeden yuhalayan kalabalıklar... Ne kadar tanıdık bir sahne. İnsan teker teker çok akıllı(?) olabilir ama bir "yığın" haline geldiğinde ne kadar korkutucu bir canavara dönüşebildiğini görmek sarsıcı.
Sonunda dönüp dolaşıp aynı yere geliyoruz: "Zaten sevgi her zaman nefretten üstün değil miydi?" İki Şehrin Hikâyesi, 4 ay sonra bile zihnimde aynı tazelikle duruyor. Çünkü bize sadece geçmişi değil; insan olmanın, öfkenin ve en nihayetinde sevginin o ebedi savaşını anlatıyor.
Son olarak Sydney Carton... Ben de seni unutmayacağım.
Okurken İçime İşleyen "Üç Yıl"1000Kitap
Çehov’un “Üç Yıl”ında en çok ilgimi çeken karakterlerin ruh hâlleri ve içsel çatışmaları oldu. İnsan bazen umutlu, bazen utanç ve hayal kırıklığıyla dolu hâllerini öyle net hissediyor ki, karakterler gerçek gibi geliyor. Küçük olaylar üzerinden karakterlerin psikolojisine ve düşüncelerine yakından bakabiliyorsun; toplumun dayattığı normlarla bireylerin iç dünyası arasındaki çatışma, yaşamlarını ve kararlarını etkiliyor. Ayrıca Çehov mizahı ve toplumsal eleştiriyi de ihmal etmiyor; günlük yaşamın saçmalıkları, insan ilişkilerindeki komiklikler ve insanların kendi mutluluklarını bir kenara bırakıp başkalarının mutluluğuna odaklanması hem düşündürücü hem eğlenceli. Karakterlerin duygularını bastırıp mantıklı olmaya çalışmaları ama hâlâ içlerindeki yorgunluk ve ağırlığın hissedilmesi, Çehov’un insan ruhunu gözlemlemedeki ustalığını gösteriyor. Küçük olaylarla büyük psikolojik ve toplumsal gerçekleri anlatması kitabı hem etkileyici hem de akıcı kılıyor.
Zaman zaman üzen, utandıran, umutlandıran, eğlendiren Çehov'un Üç Yıl'ının, kitaplığında bulunmasa da birkaç saatinde muhakkak bulunmasını tavsiye ediyorum.
Altıncı Koğuş’ta Kayıtsızlığın Trajedisi1000Kitap
Anton Çehov’un Altıncı Koğuş’u bana göre insanın akıl, vicdan ve felsefe arasında sıkışmış hâlini anlatan bir metin. Dr. Ragin, yaşamı felsefi bir sükûnetle karşılayan, hiçbir şeye öfkelenmemeyi erdem sayan bir karakter. Yüzeyde Stoacı bir bilgelik gibi görünse de, ben bu tutumun Stoacılıkla ilgisi olmadığını düşünüyorum. Gerçek Stoacılık acıdan kaçmak değil, acıya karşı tutumunu yönetmekle ilgilidir; Ragin ise bunu kayıtsızlığa indirgemiştir. Ragin’in karşısında duran Gromov, deliliğiyle bile daha insancıldır. Onun öfkesi, vicdanın sesidir. Toplum Gromov’u deli, Ragin’i akıllı görür; fakat sonunda Ragin’in de aynı koğuşa kapatılması, “akıl” kavramının ne kadar çürük bir temele dayandığını gösterir.
Ben bu eseri iki felsefi duruşun çatışması olarak görüyorum: Ragin’in sözde Stoacı kayıtsızlığı ve Gromov’un tutkulu insanlığı. Çehov burada bilgelik kılığına girmiş eylemsizliği eleştiriyor. Gerçek bilgelik, acıya körleşmek değil, onu fark edip insan kalabilmektir.
Altıncı Koğuş, bana göre Çehov’un en keskin toplumsal eleştirilerinden biri. Sade diliyle, sessiz bir şekilde şunu söylüyor: Sakinlik bir erdem olabilir ama kayıtsızlık her zaman bir suçtur.
Stefan Zweig’in Korku’sunda dışsal olaylardan çok içsel gerilimin nasıl büyüyüp insanı tükettiğini hissettim. Irene’yi asıl yıpratan şantaj değil, kendi vicdanıydı. Korkunun giderek büyüyen bir gölge gibi üzerine çöküşünü okurken ben de o sıkışmışlığı yaşadım.
Zweig’in dili kısa ama etkili; her sayfada insan ruhunun derinliklerine iniyor. Kitap bana şunu düşündürdü: Bazen en ağır cezayı başkaları değil, insanın kendi içi verir.
Keyifli okumalar.
Bu kitabı bitirdiğimde aklımda tek bir isim kaldı: Paula.
Zweig, Mecburiyet’te savaşın yıkımını yalnızca cephede değil, insan ruhunun en derinlerinde gösteriyor. Ressam Ferdinand, sanatın özgürlüğü ile devletin buyruğu arasında sıkışırken, Paula tüm berraklığıyla öne çıkıyor.
Paula, sadece bir eş değil; iradenin, vicdanın ve cesaretin sesi. Onun sözleri, satırların arasından yankılanıyor:
“Zaten güçlerinin korkunçluğu da bu, insan kendi iradesini hiçe sayarak onlara hizmet ediyor.”
Bir başka yerde ise şunu dile getiriyor:
“Sadece dünya istediği sürece güçlüler. Birey her zaman kavramdan daha güçlüdür fakat sadece kendisi olarak, kendi iradesi ile kalmak zorundadır.”
Bu iki cümle, Paula’nın nasıl bir karakter olduğunu tek başına anlatıyor. O, dünyanın dayattığı “mecburiyet”e boyun eğmeyen, bireyin kendi iradesine sahip çıkışını savunan güçlü bir figür. Zweig onun ağzından adeta şu gerçeği fısıldıyor: “İnsanın kendine sadık kalmasından daha büyük bir cesaret yoktur.”
Ve belki de kitabın en çarpıcı hatırlatması şu: “Dünyanın buyruğu gürültülüdür, vicdanınki ise sessiz; ama sonunda yalnız o kalır.”
Paula’nın sözlerini okurken, kendime şu soruyu sordum: Hayatın hangi anlarında ben kendi irademe sadık kaldım, hangilerinde mecburiyetlere boyun eğdim?
Mecburiyet, yalnızca bir savaş öyküsü değil; vicdanın, özgürlüğün ve bireysel cesaretin zamanlar üstü bir sorgulaması. Ve itiraf etmeliyim ki, bu sorgulamayı bana en çok Paula’nın sesi duyurdu.
