Anar Rızayev

Anar Rızayev

Yazar
8.9/10
45 Kişi
·
111
Okunma
·
19
Beğeni
·
1.544
Gösterim
Adı:
Anar Rızayev
Unvan:
Yazarlar Birliği Başkanı
Doğum:
14 Mart 1938
1966 yılında Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nin Filoloji Fakültesi'nden mezun olmuştur. Çalışma hayatına Nizami adına kurulmuş Edebiyyat Müzesi'nde ilmi araştırmacı, Radyo ve Televizyon Komitesi'nde redaktör olarak başlamıştır. 1962-1964 yıllarında Moskova'da Ali Senan Kursunda, 1971-1972 yıllarında da Kinorejissura sanat okulunda okumuştur. Anar, "Qobustan" sanat dergisinin baş redaktörü (1968), Azerbaycan Teatr Cemiyeti'nin Reyaset Heyeti başkan yardımcısı (1976), Azerbaycan Yazıcılar İttifaqı ve Kinomaloğrafçılar lttifaqı İdare Heyetleri'nin üyesi olmuştur. Şimdi de Yazarlar Birliği'nin başkanıdır.
... Zaurik, dünyada bir həqiqət var, bircə həqiqət var—qəlbin həqiqəti ve səadət, xoşbəxtlik tam da budur, vallah...
Adaletli, özgür, güzel bir toplum. Eşit hukuka sahip insanlar, eşit hukuka sahip milletler. Ne ezen var, ne ezilen. Bütün dünyada barış ve refah.
Anar Rızayev
Sayfa 138 - Yazıçı Neşriyatı
Amma oğul, inan mənə, bir gün hər şey sona çatır, ən çılğın ehtiras bilə bitib tükənir ve əgər kişi ilə qadını ehtirasdan başqa bir şey bağlamırsa — yə'ni ailəyə, uşaqlara, nigahla bağlı deyilsə — o vaxt bu cür əlaqə elə bir qorxunc işgəncəyə çevrilir ki...
Mutluluk, ya da mutsuzluk insanın kendi içindedir. Bir yük gibi taşırsın onu. Öyle bir şey işte. Nereye gidersen git, dünyanın öbür ucuna git, taşırsın bu değerli yükünü. Nereye gidersen git ne yiter, ne batar, ne azalır, ne de artar.
Anar Rızayev
Sayfa 9 - Kültür Bakanlığı Yay.
"Belki aradıklarını bende bulamadın. Ama bende bulduklarını ömrün boyunca başkalarında arayacaksın..."
Əsas yuxulamaqdır. Adam yuxuda olanda vaxt mefhumu yox olur. Yatırsan, yuxu seni hoppadan götürüb qoyur sehere. Vəssalam. Yaxşı, yataq. Bir, iki, üç, dörd, beş, altı...
Anar Rızayev
Sayfa 131 - Yazıçı Neşriyatı, Bakü, 1981.
Sarhoştu, hayır sarhoş değil çakırkeyifti bir akşam Zaur. Tehmine'ye, "Sen," demişti. "Kirpiklerini kaldırırken, insanlık tarihinde yeni bir sayfa açılıyor sanki."
Anar Rızayev
Sayfa 7 - Kültür Bakanlığı Yay.
Yahya Kemalın espirisini duydunmu hiç? Ankaraya gelmiş, İstanbula dönerken sormuşlar: Ankaranın nesini beyendiniz? İstanbula geri dönmemi – demiş adam.
Nakış nakış işlenmiş sürrealizm, derinlerde seyreden sembolizm, hafif esintisi hissedilen varoluşçuluk, düşündüren, çıkmaza sokan, her okuyucusunun farklı yorumlayacağı, modernizm tanımına nokta virgülüne kadar uyan bir şaheser. Eleştirmenler ve edebiyat nazariyecileri herhalde böyle açıklıyorlar edebi eserleri. Her defasında böyle bir inceleme yazmağa kalkıştığımda Anton Çehov aklıma geliyor ve imtina ediyorum. Çünki o, bu duruma "isyan" etmişti. Bir kalem sahibi, ben falanca akıma göre yazıyorum derse, öyle o andaca kalemini kırsın ve atsın derim. Tüm bunlar okurları ve eleştirmenleri ilgilendirir. Yazar nabız tutar, tespitler ve değerlendirir.

"Beş katlı evin altıncı katı" etkisi altında "ezilip"te anlatılamaması gereken muhteşem eserlerden biridir. Büyüktür, zirvedir, klasiktir.. Okuyunca tüylerim diken diken oldu, deruni bir sızı hissettim, çatladım...

Tehmine ve Zaur'un trajedisi.. Akılda en çok bu kalacak ama en son konuşulması gereken nokta da budur. Dünle bugünün, milli ile evrenselin, gidenle (gelenek-görenek, kültür, medeniyet) gelenin, ihtirasla aşkın karşılaştırılması ve sentezinin çabası.. Dünü, milliyi, gideni ve ihtirası Zaur temsil eder. Karşı tarafı Tehmine. Karşılaştırıldı ama sentezlenemedi. Sentezlenemzdi de! "Değer" (çok anlamda olduğu için "" içinde) sentezlenemez, şekil değiştirir. İşte Zaur bu inceliği anlayamadı, Tehmine'deki bu 'öz'ü göremedi. Gördü ama anlamlandıramadı. İlave olarak toplumsal baskı, önyargılar ve dedikodular onun geri adım atmasına sebebiyet verdi. İleri adım ağır bedeller demekti...

Zaur'un jeolog, Tehmine'nin filosof olarak seçilmesi somutla soyutun savaşı veya barışı olabileceği aklımdan geçmiyor değildir. Belki de sentezi...

Tehmine'nin kısırlığı, Zaur'un evlenip yaşamını sürdürmesi, Tehmine'nin ölümü gibi faktörler, beyaz ve kırmızı renklerine sürekli dikkat çekilmesi üzerinden edebi değerlendirmeler yapılabilir.

Tehmine karakteriyle özde milli, kabukta modern kadın profili çizildi benim gözümde. Aranan ve özlenen kadın profili...

Bir muammadır ki hala düşünüyorum; Tehmine'nin kısırlığı ve ölümü ne anlatıyor bize?

Anar Rzayev'i ayakta alkışlıyorum!..
Azerbaycan'ın önemli yazarlarından birisi olan Anar'ın 2003 yılında yazdığı romanı. Roman iki modern masaldan oluşuyor. Birincisinde Ak koç'un sırtına binen Melik Memmed güzel bir manzarayla karşılaşıyor. Azerbaycan ütopyası dediği bu masala göre Azerbaycan dünyanın en gelişmiş ülkelerinden birisi durumunda. Hatta tek bşına da değil Türk dünyası muasırlaşmış; ekonomiden politikaya, sanattan kültüre kadar herşey fevkalade iyi durumdadır. İkinci masal ise bir korku senaryosudur. Burada Kara koç'un sırtına binen Melik Memmed'in dinci, komünist ve demokratik olarak üç bölgeye ayrılmış ve üçünde de olması gerekenden uzak, kimliksiz, milli değerlerin olmadığı ve felaket olarak nitelenebilecek bir Bakü manzarası var. Yazarın dünya görüşünü ortaya koyan başarılı bir roman Ak Koç, Kara Koç...
Normalde kitap incelemeyi pek sevmem ama bu kitabın bana yaşattığı duyguları yazmam gerekir. Hem karakterlerin aşırı doğal oluşu, hem de hiç bir olayın absürd olmaması beni kendine çeken asıl özelliklerdi. Ve bence, Zaur’un yaşadığı çaresizliği herkes hayatında bir kez de olsa yaşar. Mutsuz sonlu bir kitap olmasına rağmen yazar beni en sonunda yine de gülümsetti; tavsiye ediyorum sevgili okurlar, okuyun. (Ayrıca ben 2001 basım olan Ak Liman ve Beş Katlı Binanın Altıncı Katı’nın birleştirildiği kitabı okudum.)
Anar muellimi yazilari butin kritelerde secilir adindan tutmush sonluguna kader....... Anar ele Anardir kim ne deyir desin...... onun haqqinda soz deyenler hec vaxt o kecdiyi yollari bbele gore bilmeyecekler......
Azerbaycan edebiyatının yaşayan en büyük kalemlerinden birisi olan Anar'ın Azerbaycan coğrafyasından portreler sunduğu kısa hikâyelerinin toplandığı bir eserle karşı karşıyayız. Azerbaycan edebiyatına ilgi duyanların kaçırmaması gereken bir kitap.
(Spoiler)
Səhər saat yeddidə dəmiryol vağzalının bufetində
oturmuşdular, şirin çaxır içirdilər, boyat çörəklə, qupquru
qurumuş holland pendiriylə yavanlıq edirdilər. Məmməd Nəsir
Zaurun söhbətinə diqqətlə qulaq asıb soruşdu:
—Neçənci mərtəbəyə qalxdı?
Zaur:
—Altıncıya, — dedi — başımı verərəm ki, səhv etmirəm, öz
gözlərimlə görmüşdüm 6 rəqəmini... Amma bina da
beşmərtəbəlidir axı...
Məmməd Nəsirin yaşı həştadı çoxdan keçmişdi, amma hələ
də gümrah idi və allahın var günü səhər tezdən bir-iki stəkan
"Ağdam" portveyni vurardı bədənə. Doğrudur, indi
əvvəlkindən çox-çox az içərdi, amma əvvəlki təkin
mütəmadiyən hər gün içərdi... Axır vaxtlar tez-tez Zaurla
içərdilər — illər keçdikcə onların yaş fərqləri itib getmişdi və
indi kənardan baxan elə güman edərdi ki, iki qoca şərab içə-içə
ötən günləri, keçmiş xatirələri yada salır, nəşriyyatda birgə
keçmiş uzun ömürlərindən söhbət edirlər...
Zaur bir də təkrar etdi:
—Bina axı beşmərtəbəli idi...
Məmməd Nəsir uzun müddət harasa baxdı, gözləri yol
çəkdi, elə bil baxışlarıyla divarı deşib harasa çox-çox uzaqlara
baxırdı, sonra qəfilcən belə bir kəlam bəyan etdi:
—Əgər adamlar başa düşsəydilər ki, beşmərtəbəli binanın
altıncı mərtəbəsi də ola bilər, onda nə vardı ki...
Genel açıdan aykırı bir aşk hikâyesinin trajediyle sonuçlanmasını anlatmış olsa da detaya inince ,insan psikolojisinin coğu yonlerini ele almıştır , ayrıca kitabın yazarının hayatını okumakta bize faide sağlayacaktır. Zira kendisi Rus politikalarına kurban gitmiş bir aydınımızdır.
Azerbaycan edebiyatinin en önemli isimlerinden biri olan Anar'in sıra selvilerde bir otel odasi adli romani yaziligi 1993-94 doneminin ruhunu yansitiyor. Bir sempozyum icin Türkiye'ye gelen Kerim adli Azerbaycanli bir akademisyenin gunu birlik İstanbul seyahati üzerine kurgulanan eser geri donuslerle birlikte isgal altındaki Şuşa ve Bakü ile donrmin guncel sorunlarini da isliyor. Kısa ama önemli bir eser bence.
“ – Neçənci mərtəbəyə qalxdı ?
Zaur:
– Altıncıya,- dedi,- başımı verərəm ki, səhv etmirəm öz gözlərimlə görmüşdüm 6 rəqəmini...Amma bina da beşmərtəbəlidir axı...
Məmməd Nəsir uzun müddət harasa baxdı, gözləri yol çəkdi, elə bil, baxışlarıyla divarı deşib harasa çox-çox uzaqlara baxırdı, sonra qəfilcən belə bir kəlam bəyan etdi:
– Əgər adamlar başa düşsəydilər ki, beşmərtəbəli binanın altıncı mərtəbəsi də ola bilər, onda nə vardı ki...”
Sadəcə bir cümlə əsərin məğzini ifadə edə bilərmi? - deyənlərin suallarının cavabıdır bu...
Bir cəmiyyət, hansıki sərhədərlə, qaydalarla, yazılan və yazılmayan qanunlarla əhatəlidir. Və hansıki bu qaydalar iki sevən gəncin həyatını müəyyən edəcək dərəcədə əhəmiyyətlidir. Bəs cəmiyyətin normalarını kim müəyyən edir? Doğru və yanlış kimə görə dəyişir? Öz ayaqları üzərində durmağa çalışan bir qadın mütləq şəkildə “yüngül”mü olmalıdır? Həqiqətən bu qanunlar iki ürəyi birləşdirən sevgidən dəyərlidirmi? Ya bir münasibətdə sevmək bəs deyilmi?
Azad cəmiyyət nədir bəs? Adət-ənənələri görməzlikdən gəlməkmi ya sərhədsiz sərbəstlikmi?
Həm Azadlıq veriləndə belə hamı özgür olmur ki...
Bu əsəri sadəcə faciəli sonluqla bitən eşq tarixçəsi adlandırmaq da doğru olmaz. Bu roman 70 illik sosializmə baxmayaraq sovet cəmiyyətinin dərin burjua mahiyyətini göstərir. Bir tərəfdə köhnəlmiş mənəvi dəyərlər var, digər tərəf də isə məğlubiyyətə düçar olan bir məhəbbət.1
Maraqlısı ondan ibarətdir ki, Ştefan Proysun Almaniyada nəşr olunan “Goslarsche Zeitung” qəzetinin 16 may 1989-cu il tarixli sayında bu əsər haqqında yazını “Şərqdə məhəbbət” adlandırmışdır.
Bu əsərin iki baş qəhrəmanı var, iki sevən ürək; Təhminə və Zaur...
Təhminə - azad olmayan cəmiyyətin azad qadını idi. İnamları olan, özünü təsdiq etmiş və bunun üçün çaba sərf etmiş, gözəlləşməyin yolunu sevgidə görən qadın idi... “Mənə rəqs etməyi öyrət, dolaşır ayağım yaşadıqca” deyən Əli Xəyyama istinad edərək demək olar ki, Təhminənin bu qədər güclü xarakter olmasının səbəbi yaşantıları və ondan qazandığı təcrübələrdir. Elə bir cəmiyyətdə yaşayır ki, bu qadının özünətəsdiqinə “yüngüllük” olaraq baxılır. Təhminə öz sevgisindən bixəbər olan birinə vurulan qadın idi... Təhminə tək qanadla uçmağa çalışırdı... Mövcud şəraitin fərqində olan biri idi. O, əslində, fərqində idi mindiyi gəminin su aldığının... niyyəti sevdada boğulmaq olan biri üçün gözlənilən nəticələr idi bunlar...
Əsərdə Təhminənin səssiz haraylarını görürük bir neçə dəfə; “ – Eşitməyibsən, aşıq deyib: nə gözlərim səni görsün, nə könlüm qubar eyləsin” , “birdən bir səhər yuxudan durarıq,görərik ki, bir qəlbdən min qəlbə aşiq olmuşuq bir-birimizə. Hər halda ikimizdən birimiz, tutalım elə mən, aşiq oldum sənə, vuruldum. Onda necə olsun?...” – deyəndə, əslində, səssizcə öz eşqini elan edirdi Zaura. Səbəbsiz deyildi Təhminənin “Səndən mənə yar olmaz”, “Pəncərədən daş gəlir”, “Girdim yarın baxçasına”, “Laçın” , “Küçələrə su səpmişəm” mahnılarına qulaq asması... Elə bil qəlbinin ən dərinliyində gizli saxladığı hissləri ifadə edirdi bu musiqilər...
Təhminə hər şeyə sinə gərdiyi sevgisinin daşıyıcısının ona inamsızlığına da bələd idi. O səbəbdən idi, bəlkə də, “mənə inan” sözünü tez-tez təkrarlaması... Bəlkə də, hüzur tapmaq üçün başını yasladığı bu çiynin inamsızlığı digərlərinin böhtanlarından daha çox incidirdi onu. Bütün çətinliklərə Zaurun sevgisinə görə qatlaşmırdımı?
Nə qədər Zaur bəzi hadisələrin fərqində olmasa da, Təhminə bilirdi, bilirdi ki, yaşadıqları təkrarolunmaz bir hadisədir. Həyatın onlara hədiyyəsidir...
Zaur... Özünü, yaşamaq çətin olan bu cəmiyyətdə hələ də təsdiq etməmiş gəncdir...
Zaur “balıqqulağı”na bənzəyir müəyyən qədər. Dənizdəmi olsun,sahildəmi qalsın qərar verə bilmir. Gec də olsa anlayır ki, ehtiras olduğunu düşündüyü əslində sevgi imiş... həm də elə bir sevgi ki, Zaurun öz “mən”inin təsdiqinə və inkişafına kömək edir.
"Əslində, həyat insanın necə yaşadığı deyil, onu necə xatırladığı və başqalarına anlatmaq məharətidir" - deyir Q.Q.Markes "Anlatmaq üçün yaşamaq" romanında. Zaur həyatın sürətli axarında, qarışıqlığında durduqda, baxdıqda bu anların Təhminə olduğunu anlayır, gec də olsa...
Zaur qəlbi başqası üçün döyünərkən biriylə həyat qurmağı seçir. Bununla da, həm özünə, həm Təhminəyə, həm də Firəngizə haqsızlıq etmiş olur...
Düşünülür ki, sevgi fiziki və hissi olaraq ehtiyacların qarşılanmasıdır. Desslerin bir cümləsi vardır; “İnsan çox vacib səhv edərlər. Sevdiklərinə verdiklərini zənn edərlər. Ancaq əslində olan verdikcə sevdiyimzdir”. Təhminənin Zaura verdiyi bütün əziyyət, tənqid, təhqir və böhtanların qarşısında saf sevgi və üzündəki müəzzəm gülüşü olurdu hər dəfə...
Sonda isə, Təhminənin o silləni yeməsinin səbəbi Zaura da məlum olan bəzi həqiqiətləri ifadə etməsi, ona güzgü tutması oldu. Zaur o sillə ilə özünü göstərən güzgünü qırmaq istədi sadəcə...
Asif Atanın (Əfəndiyev) fikrincə, əzəli imkanın gerçəkləşməsinə mühit mane olur. Mühitə qarşı dayanmayınca, mühitdən ayrılmayınca, imtina etməyincə – imkansızlıq aradan qalxmaz. Qəfəs qırılmalıdır, sədd götürülməlidir, bunun üçün qüdrət gərək! İmkansızlıq - əslində qüdrətsizlikdir, qüdrətsizlər “altıncı mərtəbələrinə” çata bilmirlər, çünki mühitlə bağlılığı qıra bilmirlər. Adamlar yarımçıq yaşayırlar, çünki yarım iradə sahibi olurlar, imkan – daxili təkan tələb edir, daxili təkan –qüdrət...

Yazarın biyografisi

Adı:
Anar Rızayev
Unvan:
Yazarlar Birliği Başkanı
Doğum:
14 Mart 1938
1966 yılında Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nin Filoloji Fakültesi'nden mezun olmuştur. Çalışma hayatına Nizami adına kurulmuş Edebiyyat Müzesi'nde ilmi araştırmacı, Radyo ve Televizyon Komitesi'nde redaktör olarak başlamıştır. 1962-1964 yıllarında Moskova'da Ali Senan Kursunda, 1971-1972 yıllarında da Kinorejissura sanat okulunda okumuştur. Anar, "Qobustan" sanat dergisinin baş redaktörü (1968), Azerbaycan Teatr Cemiyeti'nin Reyaset Heyeti başkan yardımcısı (1976), Azerbaycan Yazıcılar İttifaqı ve Kinomaloğrafçılar lttifaqı İdare Heyetleri'nin üyesi olmuştur. Şimdi de Yazarlar Birliği'nin başkanıdır.

Yazar istatistikleri

  • 19 okur beğendi.
  • 111 okur okudu.
  • 3 okur okuyor.
  • 85 okur okuyacak.