Nizamülmülk

Nizamülmülk

Yazar
8.4/10
394 Kişi
·
1.119
Okunma
·
104
Beğeni
·
7,2bin
Gösterim
Adı:
Nizamülmülk
Unvan:
Büyük Selçuklu Devleti'nin Veziri ve Siyasetname Adlı Öğütler Kitabı Yazan Fars Devlet Adamı ve Siyaset Bilimcisi
Doğum:
Horasan, 1018
Ölüm:
14 Ekim 1092
Nizamülmülk, Büyük Selçuklu Devleti sultanlarından Alparslan ve oğluMelikşah’ın veziri olup büyük bir devlet adamıdır. Asıl adı Hâce Kıvâmüddîn Ebû Ali Hasan bin Ali’dir. 1018 yılında İran’ın Tûs şehrinde doğmuş ve 1092 yılında Nihavend’de, Hasan Sabbah’ın* fedâisi bir bâtinî tarafından şehit edilmiştir.
Nizâmülmülk, vezir olduğu 1064’ten, şehit edildiği 1092 senesine kadar aralıksız yirmi dokuz sene Büyük Selçuklu Devletine, tam bir dirâyet ve adâletle hizmet etmiştir. Vazifeli olduğu için katılamadığı Malazgirt Meydan Muhârebesi hâriç, bütün Selçuklu fetihlerinde bulunmuştur. Sultan Alparslan’ın vefâtıyla veliaht Melikşah’ın tahta geçmesini sağlayıp, nizam ve âsâyişin korunmasında muvaffak olmuştur. Sultan Melikşah’a muhâlefet eden veya başkaldıran Selçuklu prenslerinin itâat altına alınmasında büyük hizmetleri geçmiştir. Sultan Melikşah, devletin idâresinde ona çok büyük ve geniş yetkiler vermiştir. Nizâmülmülk’ün akıllı, tedbirli ve adâletli idâresi sâyesinde de, Melikşâh’ın saltanatı, aynı zamanda Büyük Selçuklu Devletinin de en parlak ve en şanlı devri olmuştur.
Nizamülmülk alim, dindar, cömert, adil ve yumuşak huylu, suçluları çok bağışlayan, az konuşan bir kimse idi. Meclisi, alim ve salih insanlarla dolup taşardı. Alimlere çok saygı gösterirdi. Ebulkasım Kuşeyri ile İmam Ebulmeali Cüveyni gelince ayağa kalkar ve sonra tekrar oturur idi. Fakat Silsile-i Saadat*Ebu Ali Farimedi (k.s) gelince ayağa kalkar, onu kendi makamına oturtur, kendisi de onun önüne otururdu. Nizamiye Medresesi'ni* sırf İmam Gazali'nin (r.h) ilim öğretmesi için yaptırmıştı. Selçuklu sultanı Alparslan'ın oğlu Melikşah, bütün devlet işlerini Nizamülmülk'e havale edip ona Atabek* ünvanını vermişti.
Bir rivayete göre; fakir ve kimsesiz bir kadın, vezir Nizamülmülk'en bir müşkilinin halledilmesi için yardım istemiş. Nizamülmülk de durup onunla konuşmaya başlamış. Bunun üzerine vezirin mabeyncilerinden biri o kadını Nizamülmülk'ün yanından uzaklaştırmak istemiş. Vezir, mabeyncisinin bu hareketini çok çirkin görmüş ve "Muhakkak ki ben sana bu gibilere yardım edesin diye vazife verdim" diyerek onu haciblikten uzaklaştırmış.
Sultan Melikşah'ın etrafındaki bazı hasetçiler vezir Nizamülmülk hakkında ileri geri konuşmuş, hatta "Sizin mülkünüzde ortak olduğunu söyler" demişlerdir. Sultan da Nizamülmülk'e "Eğer benim saltanatta şerikim, mülkümde ortağım isen bunun da bir hükmü vardır. Eğer vekilim ve benim emrinde ise onun icablarını yerine getir" demiştir. Nizamülmülk ise Sultan'a şu cevabı vermiştir: "Başındaki o sultanlık tacı bendeki divite* bağlıdır. Bu ikisinin birlikte olması her şeyin dirliği ve saltanatının kıyamını temin eder. Bu divitin kapağını kapatırsam tacın kaybolur gider. Bir kapıyı kırmadan önce başına gelecekleri düşün".

Nizâmülmülk’ün Selçuklu Devletindeki bütün düzenleme ve değişiklikleri ciddî bir şekilde tetkik eden, devlet idâresinde kendi görüşlerini, icrâatını ve bunların gerekçelerini gelecek nesillere intikal ettirmek maksadıyla Fârisiolarak yazdığı Siyâsetnâme isimli eseri, bugün siyâset ilmiyle uğraşanların el kitapları arasında sayılmaktadır. Siyâsetnâme’de Türk-İslâm devletlerinin idârî, mâlî, siyâsî, askerî, sosyal ve kültürel yönlerini incelemektedir. Tam doğru metin ve ilâvesiz nüshası, İstanbul’da Süleymâniye Kütüphânesi, Molla Çelebi kısmında 114 numarada mevcuttur. Siyâsetnâme, birçok dillere tercüme edilerek, yayınlanmıştır.
''Öyle insanlar vardır ki, dostlukları ile düşmanlıkları arasında bir fark yoktur. En iyisi, bu tür insanlardan uzak durmaktır. ''
"Bir kimse kendini çok akıllı bilir de, kimse ile istişare etmezse, en akılsızların dahi yapmayacağı yanlışı yapar, utanacağı işleri işlemekten kendini kurtaramaz."
Dünyanın hallerini sordum bir bilgeye
Dedi: Ya düştür, ya rüzgâr, ya efsane

Dedim: Dünya rahatına kim bel bağlar? Şöyle Dedi: Ya ahmak, ya sarhoş, ya bir divane.
Dünyada ilimden iyi dostum yok. İlim hazineden üstündür. Çünkü hazineyi koruman gerekirken, ilim seni korur.
Nizamülmülk
Sayfa 125 - Say Yayınları
Dünyanın hallerini sordum bir bilgeye
Dedi: Ya düştür, ya rüzgâr, ya efsane

Dedim: Dünya rahatına kim bel baglar? Şöyle
Dedi: Ya ahmak, ya sarhoş, ya bir divane
'' Şu cihanda bana ilimden daha yakın bir dost bulunmaz. İlim hazineye bedeldir;zira hazineyi sen muhafaza edersin, ilim ise seni muhafaza eder. "
Nizamülmülk
Sayfa 79 - Türkiye İş Bankası/Kültür Yayınları
Hangi devirde olursa olsun, bir kişiye iki görev vermezlerdi; bir işi de iki kişiye. Böylece bütün işler intizam içinde yürürdü.
Nizamülmülk
Sayfa 246 - Say Yayınları
365 syf.
·8 günde
Nizamı Mülk , Hasan Sabbah ve Ömer Hayyam... 3’ ü de birbirinden zeki ve donanımlı insanlar. Aynı zamanda olmaları da çağın en büyük avantajı her ne kadar farklı şeylere hizmet etmiş olsalarda. Devlet yönetiminin ne olduğu , toplumda ki adalet anlayışının nasıl olması gerektiği anlatan eşsiz bir kitap. Bu kitabı okuyan arkadaşlara da Fedailerin Kalesi Alamut ( Vladamir Bartol) ve Semerkant’ı da okumasını tavsiye ediyorum toplumun içindeki durumu daha net görme açısından.
365 syf.
·29 günde·Beğendi·9/10
Daha önceden blogumda Selçuklu Devleti'nin büyük veziri Nizamülmülk'ün Siyasetname isimli eserindeki hikayelerle ilgili bir kitap incelemesi yapmıştım. O incelemeye buradan ( https://okunmuskutuphane.blogspot.com/...k-hikayeleri-dr.html ) ulaşabilirsiniz. Şimdi fırsat oldu ve büyük ve ünlü vezirin Siyasetname isimli eserini de okumuş olduk. Nizamülmülk ismi aslında bir lakap. Siyasetname'de de değinildiği gibi o devirlerde kişilere yaptıkları veya çalıştıkları işlere göre lakaplar verilirmiş. İşte asıl adı Kıvamüddin Ebu Ali Hasan b. Ali B. İshak olan Nizamülmülk yaptığı büyük işlerle bu lakabı almaya hak kazanmış. En bilinen hizmeti belki de Nizamiye Medreseleridir.
Kitaptan öğrendiğimize göre zamanın Sultanı Melikşah vezirlerinden ülkenin idaresi, din ve dünya işlerinde yol gösterici bir kitap yazmalarını ister. Nizamülmülk'de yılların verdiği tecrübesini bu esere aktarır. Siyasetname 51 fasıldan yani 51 bölümden ibaret. Bölümlerin uzunluğu anlatılan konuya göre değişiklik gösteriyor. Bu fasıllarda devlet yönetimi ile sanırım aklınıza gelebilecek tüm sorunlara veya açıklara bir çözüm gösterilmiş. Bir padişahın halkına nasıl davranması gerektiği, çalışanlarına nasıl davranması gerektiği, dinin halk yönetimindeki yeri, adalet, eşitlik vs. vs. gibi bir çok husus anlatılmış. Şunu söyleyebilirim ki bu eser gerçekten de devlet yönetimindekiler için bir başucu kitabı olmalıdır. Kitabı okursanız ve kendinizi bir ülkenin sultanı gibi düşünürseniz verilen öğütlerin gerçekten çok değerli olduğunu anlayacaksınız. Belki akıllara şöyle bir soru gelebilir. Yüzlerce yıl önce yazılmış bir kitap içeriği itibariyle hala geçerliliğini koruyabilir mi? Bu soruya cevabım evet olacaktır. Zira Siyasetname devlet yönetimindeki sorunlara belki felsefi bir bakışla genel bir çözüm yolu üretiyor. Misal siz bir devlet yönetiyorsunuz ve bir şehirde halk ayaklanma emareleri gösteriyor. Nizamülmülk de bunun için oraya hemen adamlarını gönder ve bunun sebebini araştır, oraya ordunu gönderip de halkını küstürme diye bize nasihatte bulunuyor. Bu ve bunun gibi bir çok mesele var. Bazı fasıllar geçmiş hükümdarların hikayeleri ile süslenmiş ve bu durum eserin sıkıcı olmamasına katkı sağlamış. Nizamülmülk'de bu hikayeleri okuyan sıkılmasın diye eklediğini söylemiş zaten.
Bu eserin ne kadar devlet yönetimi ile ilgili olduğu söylenegelse de aslında günümüz itibariyle sadece bu tespitle yetinmek bence yanlış. Bence bir holding patronu da bu eseri okumalı ve tavsiyeler almalı. Zira günümüzde holdinglerde artık neredeyse devletler kadar büyük olabiliyor ve bu eserdeki nasihatler iş dünyasında da geçerli olabilir.
Velhasıl siyasete, yöneticiliğe merakınız varsa kesinlikle okumanız gereken bir başucu kitabı. Tavsiye ederim. İyi okumalar.
https://okunmuskutuphane.blogspot.com
208 syf.
·4 günde·Beğendi·6/10
Büyük Selçuklu Devleti’nin en önemli isimlerinden,Alparslan ve Melikşah’ın veziri,büyük devlet adamı Nizamülmülk’ün kaleminden devletin nasıl idare olunacağını anlatan bu kitap,günümüz anayasası ve kanunları niteliğinde.Kitapta devlet yönetimi esasları,padişahın görevleri ve padişahın halka nasıl davranması gerektiğinden bahsediliyor.Ayrıca hak,hukuk,adalet ve devlet idaresi konuları anlatılıyor.Bunlar yapılırken yer yer hikayelerle desteklenmiş.Tarih ve genel kültür seviyorsanız Nizamülmülk’ün en önemli eseri diye tabir edilen bu kitabı mutlaka okumalısınız.Kitap değerlendirme notum 10 üzerinden “6”..
365 syf.
·Beğendi·10/10
Okuduğum en güzel yönetim kitabı. Mcyavelli dahil çoğu kişinin bundan esinlendiğini düşünüyorum. Irkçı degilim Türklerin tarih boyunca dik başlı oluşu ve köle olarak kullanılamadıkları aklımda yer eden.
189 syf.
·2 günde
Kitap bayadır kütüphanemdeydi Tarih hocam eser hakkında konuştuğunda merak ettim. Siyaset Bilimi öğrencisi olarak okumak istedim. Kitap hakkında kısa bir bilgi vermek istiyorum.
Siyasetname adlı eser 51 fasıldan oluşmaktadır. 1 Mayıs 1327'de tamamlanmıştır.Vezir eserinin önsözünde 50 fasıl üzerine kaleme aldığını söylese de 51 tane fasıl vardır. Sürekli ekleme yaptığı için sayısını karıştırmış olması muhtemeldir. Eserinde yazılmasına dair ise Selçuklu hükümdarı Melihşah devlet idaresine dair eser kaleme alınmasını istemiştir. Devlet adamları arasında bir yarışma başlatmıştır.Bu yarışmada Melihşah en çok Vezir Nizamü'l-mülk'ün eserini beğenmiştir. Bir Türk hükümdara yazdığı için Türk gelenekleri ve teşkilatına yer vermiştir. Türk geleneklerinde kadınların devlet işlerinde söz sahibi olduğunu biliyoruz. Ama vezir bu konuda geleneklere aykırı düşünceleri var. O konuda hem fikir olmasakta genel anlamdı beğendiğim bir eser oldu.
Kitapta en çok hoşuma giden fasılları hikayeler ve haber diye bahsettiği hadislerle zenginleştirmesi oldu. Bana göre kitabı akıcı yapan bu hikayeler olmuştur. Yakın bir zamanda okuduğum Hükümdar ve Savaş Sanatı'nı arasında benzerlikler olduğunu fark ettim. Bu üç eseri arka arkaya okumak benim için avantajlı oldu. Aralarında bağlantı kurabilmemi sağladı
365 syf.
·12 günde·9/10
Amin Maalouf'un Semerkant adlı kitabını okuduktan sonra mutlaka okumam gerekli dediğim üç kitabı not düşmüştüm. İkisi bitti kaldı Fedailerin Kalesi Alamut. Kitabın çevirmeni olan Mehmet Taha Ayar'ın önsöz olarak 20 sayfada çok güzel bilgilere yer verilmiş olması ve güncel kitap o sözlerinin satışı arttırma yönünde uzun tutulması bu kitabın kalitesinin ortaya koyuyor.

11. Yüzyılda yaşamış olan Dönemin süper gücü Selçuklu hükümdarları Alparslan ve Melikşah'a toplamda 30 yıl vezirlik yapan Nizamü'l-Mülk'ün devlet yönetimi üzerine rehber niteliği taşıyan bu eşsiz eseri kaleme almış. 51 konu başlığı üzerinde bazılarında hadislerden, halifelerin ve diğer alim kişilerin hayatlarından kıssalarla örneklendirerek kitabı zenginleştirmiştir. Yaklaşık 1000 yıl önce yazılmış olmasına rağmen bazı konu başlıkları halen güncelliğini korumaktadır. Devleti yönetenlerin mutlaka bu kitabı okuyarak birçok konuda hakkaniyetli davranmanın faziletlerini öğrenebilirler. Okumaya yeni başladığım Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünün belki de kuruluşunu oluşturan bu kitabı okumanızı tavsiye ederim. Herkese iyi okumalar dilerim.
250 syf.
·5 günde·Beğendi·8/10
Bu eser istisnasız iktisat ve idari bilimler fakültesinde okutulması gereken bir kitap. Eserde hayat dersleri, Kur'an-i Kerim'den ayetler, hadisler, dönemin içinde yaşanılan hak ile batıl savaşlarınin anlatımı ve devlet yönetimi hakkında çok güzel noktalara vurgu yapılmıştır. Allah Nizamülmülk'ten razı olsun.
368 syf.
·8 günde·Beğendi·10/10
Bu kitapta çok fayda vardır. "Hele devrimizde ne kadar çok okunursa din ile dünya işleri hakkında daha çok uyanık olunur." Okunup uygulandığı zaman nasıl bir kitap olduğu, iki dünyanın sevabının kazanılacağı anlaşılacaktır.
208 syf.
·Beğendi·Puan vermedi
Muhteşem bir eser. Kesinlikle ruhum o zamanlara ait. Adaletin nasıl uygulandığı... Emanet kavramları daha iyi anlatılamazdı... Tüm siyasetçilerin bu kitabı okumaları lazım. Makam mevki sahibi olmak her yiğidin harcı değil... Ne mutlu hakkı ile yapana...
365 syf.
·4 günde·Beğendi·8/10
11. yy'ın en büyük devlet adamı...
Çağrı Bey'in, Tuğrul Bey'in, Alparslan'ın ve Melikşah'ın arkasındaki en büyük destekçileri.
Öyle ki benim için, devlet adamı denince aklıma gelen ilk isimlerden. Kalbinde tek ritm var adeta: "Adalet".
Bu eseri de Melikşah'ın isteği üzerine yazmıştır. Devlet nasıl olmalı, kendi döneminde aksayan yönler nelerdir devlet yönetiminde ve o devrin en büyük tehlikeleri, bunlarla nasıl mücadele edilmeli bunu kaleme almış.
Bir konuyu açıklıyor kendi fikirleriyle, sonra destekleyici mahiyette kısa hikaye, rivayet, ayet ve hadisler sunuyor. Kendisi şöyle tanımlıyor: "Hem nasihat, hem hikmet, hem destan, hem Kur'an tefsiri, hem peygamber sözleri, hem peygamberler kıssası, hem geçmiş adil padişahların maceralarıdır."

Machiavelli'nin ve batı dünyasının nasıl Hükümdar eseri varsa doğu uygarlıklarının da ondan daha değerli 'Siyasetnamesi' vardır. Devlete hizmet edecek her insanın okuması gerekir diye düşünüyorum. Fazla devletçi yanı ise bu yüzyıl ihtiyaçlarından uzaklaştırıyor hatta yer yer sıkabiliyor.
Gerçekliği olmasa da özünde değerli kitaptan bir menkıbe ile bitirelim:
Hz. Ömer vefat etmek üzeredir. Oğlu Abdullah, kendisini bir daha ne zaman ve nerede göreceğini sorar. Hz. Ömer, birinci olmadı ikinci olmadı üçüncü gece rüyanda görebilirsin der. Vefatından sonra oğlu Abdullah 12 yıl bekler de babasını rüyasında göremez. 12 yıl gördüğünde neden geciktiğini sorar. Adalet timsali Hz Ömer şu cevabı verir: Sevgili oğlum! Bağdat civarında harap halde bir köprü var idi, görevliler de onarımını ihmal etmişler idi, bir koyunun da ayağı oradaki bir deliğe denk gelivermiş de kırılmış. Şimdiye değin onun davasıyla meşgul idim.
Hz Ömer, Bağdat şehrini kurmadığı için doğruluk payı olmasa da benzer bir hadise için doğruluk payı olabilir. Her devlet adamının inançlı ise şayet, bu hassasiyetle yaşamasını istiyor insan. Şahsen öteki tarafta mizanın ölçüsü bu derece hassas olacaktır kanaatindeyim.
Adalet, mülkün yani devletin temelidir. Yoksa şayet devlet de devlet değil demektir.

Yazarın biyografisi

Adı:
Nizamülmülk
Unvan:
Büyük Selçuklu Devleti'nin Veziri ve Siyasetname Adlı Öğütler Kitabı Yazan Fars Devlet Adamı ve Siyaset Bilimcisi
Doğum:
Horasan, 1018
Ölüm:
14 Ekim 1092
Nizamülmülk, Büyük Selçuklu Devleti sultanlarından Alparslan ve oğluMelikşah’ın veziri olup büyük bir devlet adamıdır. Asıl adı Hâce Kıvâmüddîn Ebû Ali Hasan bin Ali’dir. 1018 yılında İran’ın Tûs şehrinde doğmuş ve 1092 yılında Nihavend’de, Hasan Sabbah’ın* fedâisi bir bâtinî tarafından şehit edilmiştir.
Nizâmülmülk, vezir olduğu 1064’ten, şehit edildiği 1092 senesine kadar aralıksız yirmi dokuz sene Büyük Selçuklu Devletine, tam bir dirâyet ve adâletle hizmet etmiştir. Vazifeli olduğu için katılamadığı Malazgirt Meydan Muhârebesi hâriç, bütün Selçuklu fetihlerinde bulunmuştur. Sultan Alparslan’ın vefâtıyla veliaht Melikşah’ın tahta geçmesini sağlayıp, nizam ve âsâyişin korunmasında muvaffak olmuştur. Sultan Melikşah’a muhâlefet eden veya başkaldıran Selçuklu prenslerinin itâat altına alınmasında büyük hizmetleri geçmiştir. Sultan Melikşah, devletin idâresinde ona çok büyük ve geniş yetkiler vermiştir. Nizâmülmülk’ün akıllı, tedbirli ve adâletli idâresi sâyesinde de, Melikşâh’ın saltanatı, aynı zamanda Büyük Selçuklu Devletinin de en parlak ve en şanlı devri olmuştur.
Nizamülmülk alim, dindar, cömert, adil ve yumuşak huylu, suçluları çok bağışlayan, az konuşan bir kimse idi. Meclisi, alim ve salih insanlarla dolup taşardı. Alimlere çok saygı gösterirdi. Ebulkasım Kuşeyri ile İmam Ebulmeali Cüveyni gelince ayağa kalkar ve sonra tekrar oturur idi. Fakat Silsile-i Saadat*Ebu Ali Farimedi (k.s) gelince ayağa kalkar, onu kendi makamına oturtur, kendisi de onun önüne otururdu. Nizamiye Medresesi'ni* sırf İmam Gazali'nin (r.h) ilim öğretmesi için yaptırmıştı. Selçuklu sultanı Alparslan'ın oğlu Melikşah, bütün devlet işlerini Nizamülmülk'e havale edip ona Atabek* ünvanını vermişti.
Bir rivayete göre; fakir ve kimsesiz bir kadın, vezir Nizamülmülk'en bir müşkilinin halledilmesi için yardım istemiş. Nizamülmülk de durup onunla konuşmaya başlamış. Bunun üzerine vezirin mabeyncilerinden biri o kadını Nizamülmülk'ün yanından uzaklaştırmak istemiş. Vezir, mabeyncisinin bu hareketini çok çirkin görmüş ve "Muhakkak ki ben sana bu gibilere yardım edesin diye vazife verdim" diyerek onu haciblikten uzaklaştırmış.
Sultan Melikşah'ın etrafındaki bazı hasetçiler vezir Nizamülmülk hakkında ileri geri konuşmuş, hatta "Sizin mülkünüzde ortak olduğunu söyler" demişlerdir. Sultan da Nizamülmülk'e "Eğer benim saltanatta şerikim, mülkümde ortağım isen bunun da bir hükmü vardır. Eğer vekilim ve benim emrinde ise onun icablarını yerine getir" demiştir. Nizamülmülk ise Sultan'a şu cevabı vermiştir: "Başındaki o sultanlık tacı bendeki divite* bağlıdır. Bu ikisinin birlikte olması her şeyin dirliği ve saltanatının kıyamını temin eder. Bu divitin kapağını kapatırsam tacın kaybolur gider. Bir kapıyı kırmadan önce başına gelecekleri düşün".

Nizâmülmülk’ün Selçuklu Devletindeki bütün düzenleme ve değişiklikleri ciddî bir şekilde tetkik eden, devlet idâresinde kendi görüşlerini, icrâatını ve bunların gerekçelerini gelecek nesillere intikal ettirmek maksadıyla Fârisiolarak yazdığı Siyâsetnâme isimli eseri, bugün siyâset ilmiyle uğraşanların el kitapları arasında sayılmaktadır. Siyâsetnâme’de Türk-İslâm devletlerinin idârî, mâlî, siyâsî, askerî, sosyal ve kültürel yönlerini incelemektedir. Tam doğru metin ve ilâvesiz nüshası, İstanbul’da Süleymâniye Kütüphânesi, Molla Çelebi kısmında 114 numarada mevcuttur. Siyâsetnâme, birçok dillere tercüme edilerek, yayınlanmıştır.

Yazar istatistikleri

  • 104 okur beğendi.
  • 1.119 okur okudu.
  • 65 okur okuyor.
  • 906 okur okuyacak.
  • 30 okur yarım bıraktı.

Yazarın sıralamaları