Mehmed Zihni Efendi

Mehmed Zihni Efendi

Yazar
10.0/10
1 Kişi
·
5
Okunma
·
1
Beğeni
·
225
Gösterim
Adı:
Mehmed Zihni Efendi
Unvan:
İlim Adamı, Yazar, Bürokrat
Doğum:
İstanbul, Türkiye, 10 Temmuz 1846
Ölüm:
İstanbul, Türkiye, 17 Aralık 1913
Kuruluşundan itibaren pek çok ilim adamı yetiştiren Osmanlı Devleti, yıkılmaya yüz tuttuğu son döneminde dahi büyük ilim adamları, dev kametler yetiştirmiştir. Bu husus fıkıh uleması için de geçerlidir. Molla Feneri, Zembilli Ali Efendi, Ebu’s-Suud Efendi gibi fakihleri yetiştiren cihan devleti, yıkılma döneminde de pek çok fıkıh âlimi yetiştirmiştir. Ve fakat son dönem Osmanlı fukahası pek bilinmemektedir. Mehmed Zihni Efendi bu önemli şahsiyetlerden biridir.

Meşhur İslam ulemasında görülen İslam ilimlerinin hemen hepsinde eser yazma karakterine sahip olan Mehmed Zihni Efendi ne yazık ki fazla bilinmeyen çok değerli bir ilim adamıdır. Başta İslam hukuku ve fıkıh usulü olmak üzere Arapça öğretimi, İslam tarihi, hadis, akaid, tasavvuf gibi pek çok sahada eser telif etmiştir.

Yazar kimliğinin yanı sıra bürokrat kimliği de olan Mehmed Zihni Efendi, Osmanlı devletinin bazı kademelerinde yüksek memur olarak da vazife yapmış ve devlet erkânından hürmet görmüştür. Mehmed Zihni Efendi’nin bir de eğitimci yönü vardır ki, kendisi bu hususta aynı anda üç-dört kurumda derslere girecek kadar gayretlidir.

Babası mülkiye kaymakamlarından Mehmed Resid Efendi, annesi ise Güzîde Gülsüm Hanım’dır. Ailesi, Zihni Efendi’nin bildirdiğine göre, dedelerinden beri iki yüz yıldır Vefa semti yakınlarındaki Hızır Bey mahallesinde ikamet etmiştir. Mahallenin adı sonradan Hacı Kadın Mahallesi olarak değişmiştir. Müellifin babası Mehmed Resid Efendi, Çerkez kökenlidir. Mehmed Reşid’in Osmanlı sarayında görevli olan Şâkir isminde bir oğlu daha vardır. Müellifin ebeveyni hakkındaki bilgiler maalesef bu kadarla sınırlıdır.

Doğumu

Mehmed Zihni Efendi, İstanbul’un Hızır Bey mahallesinde, 10 Temmuz 1846 Cuma günü doğmuştur. Bu bilgiyi Meşâhîru’n-Nisâ’da İstanbul edîbe ve şâirelerinden Habîbe Hanım’ın haltercemesinde bizzat kendisi vermektedir.

İsim ve Lakabı

Müellifin asıl adı Mehmed’dir. “Zihni” ise, medresede öğrenci olduğu zamanlarda gösterdiği üstün başarılardan fark edilen ileri derecedeki zekâ seviyesine işaret etmek maksadıyla hocası tarafından kendisine verilmiş bir mahlastır. Mehmed Zihni Efendi bu mahlası sevmiş olacak ki, bütün eserlerinde ismiyle beraber kullanmıştır. Hatta “Zihni” mahlası isminin önüne geçmiştir. Bazı eserlerinde müellif ismi “Hacı Zihni Efendi” şeklinde geçmektedir.

Tahsili

Mehmed Zihni Efendi’nin öğrenim hayatı hakkında ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Oğlu Ali Rana Tarhan el-muhtasarât isimli eserin Cumhuriyetten sonra latin harfli ilk baskısında, Mülkiye tarihi isimli eserde torunu, Tayfur Tarhan şu bilgileri vermektedirler: Özel öğrenim gördükten sonra cami derslerine devama başladı. Burada ciddi ve sıkı bir öğrenimden sonra “ulûm-i âliye şehadetnamesi: icâzetnâme-i esatize: Medrese profesörlüğü diploması” aldı. Önce medrese dersleri demek olan cami derslerine başlayan Zihni Efendi’nin hangi cami ve medresede okuduğu hakkında detaylı bilgi bulunmamakla beraber Kütahyalı Abdurrahman b. Muhammed el-Fevzi Efendi’den icazetname aldığı bilgisine ulaşılmıştır.

Öğretmenliği

Hayatının otuz üçüncü yılında Galatasaray Mekteb-i Sultanisi ve Mekteb-i Mülkiye gibi devlet okullarının kadrolu öğretmeni olma imkânına kavuştu. Zihni Efendi’nin öğretmenlik görevini icra ettiği bu okullar devrinin en popüler okulları sayılmaktadır ki, Mekteb-i Sultani, memleketin batı medeniyetine açılan ilk penceresi; Mekteb-i Mülkiye de memleketimizde siyasi fikirlerin ilk ilmi tohumlarını ekmiş olan saygın bir müessesedir.

Mehmed Zihni, dönemin önemli iki büyük mektebinde çalıştığından pek çok ünlü zevâta doğrudan ya da dolaylı olarak hocalık yapmıştır. Tevfik Fikret (ö. 1915), Babanzâde Ahmed Nâim Efendi (ö. 1934), Mehmed Âkif Ersoy (ö. 1936), Rızâ Tevfik (ö. 1949) ve İsmail Hikmet Ertaylan (ö. 1967) bu kişilerden bazılarıdır.

Tasavvufi Yönü

Kaynaklarda ilim ve irfanı övülen Mehmed Zihni Efendi’nin Ahlaki faziletleri, bilhassa vera ve takvası ile de eşine az rastlanır bir zat olduğu bildirilmekte; hadis ve tasavvuf ilimlerinde de, derinliğe sahip âlimlerden olup Halvetiyye-Şabaniyye tarikatına mensup ve Şeyh Muhammed Necib Efendi’ye (ö. 1307) bağlı bulunduğu mevcuttur.

Vefatı

Mehmed Zihni Efendi, 17 Aralık 1913 Çarşamba günü İstanbul Beylerbeyi’nde Şemsi Bey Sokağı’ndaki köşkünde vefat etmiştir. Vefat ettiğinde Meclis-i Kebîr-i Maarif azâsıydı ve son eseri olan el-Muhtasarât’ın ilk basımına başlanalı onyedi gün olmuştu. Aynı zamanda hadis kitaplarından Müslim’in tashîhi isiyle meşguldü. Mehmed Zihni, Beylerbeyi’nde Küplüce Câmi-i Serîf’i yanındaki Küplüce Mezarlığı’nda bulunan aile kabristanına defnedilmiştir.

Zihni Efendi’nin vefât haberi ertesi günkü gazetelerde halka duyurulmuştur. Bunlardan İkdam’da bu haber “Zıyâ-i Müessif” başlığı altında yer almıştır.
Yazara henüz alıntı eklenmedi.
Yazara henüz inceleme eklenmedi.

Yazarın biyografisi

Adı:
Mehmed Zihni Efendi
Unvan:
İlim Adamı, Yazar, Bürokrat
Doğum:
İstanbul, Türkiye, 10 Temmuz 1846
Ölüm:
İstanbul, Türkiye, 17 Aralık 1913
Kuruluşundan itibaren pek çok ilim adamı yetiştiren Osmanlı Devleti, yıkılmaya yüz tuttuğu son döneminde dahi büyük ilim adamları, dev kametler yetiştirmiştir. Bu husus fıkıh uleması için de geçerlidir. Molla Feneri, Zembilli Ali Efendi, Ebu’s-Suud Efendi gibi fakihleri yetiştiren cihan devleti, yıkılma döneminde de pek çok fıkıh âlimi yetiştirmiştir. Ve fakat son dönem Osmanlı fukahası pek bilinmemektedir. Mehmed Zihni Efendi bu önemli şahsiyetlerden biridir.

Meşhur İslam ulemasında görülen İslam ilimlerinin hemen hepsinde eser yazma karakterine sahip olan Mehmed Zihni Efendi ne yazık ki fazla bilinmeyen çok değerli bir ilim adamıdır. Başta İslam hukuku ve fıkıh usulü olmak üzere Arapça öğretimi, İslam tarihi, hadis, akaid, tasavvuf gibi pek çok sahada eser telif etmiştir.

Yazar kimliğinin yanı sıra bürokrat kimliği de olan Mehmed Zihni Efendi, Osmanlı devletinin bazı kademelerinde yüksek memur olarak da vazife yapmış ve devlet erkânından hürmet görmüştür. Mehmed Zihni Efendi’nin bir de eğitimci yönü vardır ki, kendisi bu hususta aynı anda üç-dört kurumda derslere girecek kadar gayretlidir.

Babası mülkiye kaymakamlarından Mehmed Resid Efendi, annesi ise Güzîde Gülsüm Hanım’dır. Ailesi, Zihni Efendi’nin bildirdiğine göre, dedelerinden beri iki yüz yıldır Vefa semti yakınlarındaki Hızır Bey mahallesinde ikamet etmiştir. Mahallenin adı sonradan Hacı Kadın Mahallesi olarak değişmiştir. Müellifin babası Mehmed Resid Efendi, Çerkez kökenlidir. Mehmed Reşid’in Osmanlı sarayında görevli olan Şâkir isminde bir oğlu daha vardır. Müellifin ebeveyni hakkındaki bilgiler maalesef bu kadarla sınırlıdır.

Doğumu

Mehmed Zihni Efendi, İstanbul’un Hızır Bey mahallesinde, 10 Temmuz 1846 Cuma günü doğmuştur. Bu bilgiyi Meşâhîru’n-Nisâ’da İstanbul edîbe ve şâirelerinden Habîbe Hanım’ın haltercemesinde bizzat kendisi vermektedir.

İsim ve Lakabı

Müellifin asıl adı Mehmed’dir. “Zihni” ise, medresede öğrenci olduğu zamanlarda gösterdiği üstün başarılardan fark edilen ileri derecedeki zekâ seviyesine işaret etmek maksadıyla hocası tarafından kendisine verilmiş bir mahlastır. Mehmed Zihni Efendi bu mahlası sevmiş olacak ki, bütün eserlerinde ismiyle beraber kullanmıştır. Hatta “Zihni” mahlası isminin önüne geçmiştir. Bazı eserlerinde müellif ismi “Hacı Zihni Efendi” şeklinde geçmektedir.

Tahsili

Mehmed Zihni Efendi’nin öğrenim hayatı hakkında ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Oğlu Ali Rana Tarhan el-muhtasarât isimli eserin Cumhuriyetten sonra latin harfli ilk baskısında, Mülkiye tarihi isimli eserde torunu, Tayfur Tarhan şu bilgileri vermektedirler: Özel öğrenim gördükten sonra cami derslerine devama başladı. Burada ciddi ve sıkı bir öğrenimden sonra “ulûm-i âliye şehadetnamesi: icâzetnâme-i esatize: Medrese profesörlüğü diploması” aldı. Önce medrese dersleri demek olan cami derslerine başlayan Zihni Efendi’nin hangi cami ve medresede okuduğu hakkında detaylı bilgi bulunmamakla beraber Kütahyalı Abdurrahman b. Muhammed el-Fevzi Efendi’den icazetname aldığı bilgisine ulaşılmıştır.

Öğretmenliği

Hayatının otuz üçüncü yılında Galatasaray Mekteb-i Sultanisi ve Mekteb-i Mülkiye gibi devlet okullarının kadrolu öğretmeni olma imkânına kavuştu. Zihni Efendi’nin öğretmenlik görevini icra ettiği bu okullar devrinin en popüler okulları sayılmaktadır ki, Mekteb-i Sultani, memleketin batı medeniyetine açılan ilk penceresi; Mekteb-i Mülkiye de memleketimizde siyasi fikirlerin ilk ilmi tohumlarını ekmiş olan saygın bir müessesedir.

Mehmed Zihni, dönemin önemli iki büyük mektebinde çalıştığından pek çok ünlü zevâta doğrudan ya da dolaylı olarak hocalık yapmıştır. Tevfik Fikret (ö. 1915), Babanzâde Ahmed Nâim Efendi (ö. 1934), Mehmed Âkif Ersoy (ö. 1936), Rızâ Tevfik (ö. 1949) ve İsmail Hikmet Ertaylan (ö. 1967) bu kişilerden bazılarıdır.

Tasavvufi Yönü

Kaynaklarda ilim ve irfanı övülen Mehmed Zihni Efendi’nin Ahlaki faziletleri, bilhassa vera ve takvası ile de eşine az rastlanır bir zat olduğu bildirilmekte; hadis ve tasavvuf ilimlerinde de, derinliğe sahip âlimlerden olup Halvetiyye-Şabaniyye tarikatına mensup ve Şeyh Muhammed Necib Efendi’ye (ö. 1307) bağlı bulunduğu mevcuttur.

Vefatı

Mehmed Zihni Efendi, 17 Aralık 1913 Çarşamba günü İstanbul Beylerbeyi’nde Şemsi Bey Sokağı’ndaki köşkünde vefat etmiştir. Vefat ettiğinde Meclis-i Kebîr-i Maarif azâsıydı ve son eseri olan el-Muhtasarât’ın ilk basımına başlanalı onyedi gün olmuştu. Aynı zamanda hadis kitaplarından Müslim’in tashîhi isiyle meşguldü. Mehmed Zihni, Beylerbeyi’nde Küplüce Câmi-i Serîf’i yanındaki Küplüce Mezarlığı’nda bulunan aile kabristanına defnedilmiştir.

Zihni Efendi’nin vefât haberi ertesi günkü gazetelerde halka duyurulmuştur. Bunlardan İkdam’da bu haber “Zıyâ-i Müessif” başlığı altında yer almıştır.

Yazar istatistikleri

  • 1 okur beğendi.
  • 5 okur okudu.
  • 9 okur okuyacak.