Saidüddin Fergani

Saidüddin Fergani

Yazar
0.0/10
0 Kişi
·
1
Okunma
·
0
Beğeni
·
8
Gösterim
Adı:
Saidüddin Fergani
Fekumte mekâmen batta kadruke dûnebû
'âlâ kademin 'an bazztbâ mâ tebattati

Hâlâ nefsânî hisseleri talep bölgesine basan ayağınla öyle bir makama kıyam ettin ki, o makamın altındaki makamın bile hakkını veremezsin!

Kelime ve Kavramlar
'El-kıyâm' çeşitli anlamlara gelir. Mesela bir kişinin zorla veya isteğine bağlı olarak kalkması, anlamına gelir. Yine bir şeyi gözetmek ve onu korumak anlamındadır. Nihayet bir şeye azmetmek ve ona yönelmek demektir ki beyitteki kasıt da budur. 'El-mekâm' ise ya mastardır ya da 'kıyam'dan ism-i mekândır {kıyam edilen yer) ki beyitte bu ikinci anlamda kullanılmıştır {azmettiğin, yöneldiğin yer).

'El-hatt' bir şeyin yüksekten düşmesi demektir.

'El-kadr' burada mal, hisse, yücelik, mertebe gibi bazı şeylerin hakkını teslim etmek, onları bihakkın takdir etmek demektir. Şu ayette de bu anlamda kullanılmıştır; "Onlar Allah'ı gereği gibi tanımadılar." (Enam91) yani O'nun yüceliğinin, mertebesinin farkına varamadılar ve dolayısıyla O'nu hakkıyla tanıyamadılar.

'Dûn' kelimesine gelince, şu şekilde kullandır; 'fülânün düne fülânin' yani bir kişi şu diğerinden daha alt bir mertebededir; mal, makam, ilim vb. özelliklerde ona yetişemez, demektir.

'El-hazz' takdir olunan pay, hisse demektir.

'Tehattâ' kelimesi de şöyle kullanılır; 'tehattayte 'an kezâ' yani şunu adımınla geçtin, onun önüne geçtin demektir.

'Ala' 'kumte' fiiline bağlıdır. 'Mekâmen* kelimesi de mekân zarfı olmakla mansuptur. 'Dûnehû'deki zamir 'mekâm' kelimesine gönderme yapar. 'An' da 'tehattat' fiiline bağlıdır. 'An hazzıhâ' terkibinde tamlayan / muzaf gizlidir, anlam; onun sahibi olan nefsin payı, şeklindedir.

Beytin Şerhi
Anlam: Diyor ki; senin hevesin, gözlemen, iddian aşkımın hakikat makamına, bana gerçekten kavuşma ve yaklaşma isteğine yöneliktir. Bu makam; içine yaratılmışlıkla, başkalıkla ilgili ve insânî hiçbir hükmün ve eserin asla karışmayacağı yücelikte bir makamdır. Bu makamın [bir] altında birlikle ilgili (vahdani), yalın (bileşik olmayan) ve soyut (mücerret ruhun makamı) vardır. Bu makama da asla 'başkalarla' ilişkili olmaya dair bir şey bitişemez. Ancak bu makama sonradan oluşun, yaratılmışlığın ve başkalığın damgası vurulmuştur. Bu makamın altında nefs-i mutmainne makamı vardır. Bu nefis bir önceki, yalın, mücerret ruhun zahiridir, ondan taayyün etmiştir. Ama bu taayyün ediş; şekillendirilmiş, düzgün mizacı düzenlemek ve işleyişinin hükümlerini bir maslahata, ilâhî ve küllî bir hikmete bağlamak içindir, yoksa nefsânî bir hisse veya insânî bir tat talebi için değil. Bu makamın altında nefs-i levvâme makamı vardır. Bu nefis dünyalık, şu an ulaşabileceği paylardan yüz çevirmiştir, ama ahiretle ilgili, sonra gelecek nefsânî hisselerden yüz çevirmemiştir. Bu makamın altında nefs-i emmâre makamı vardır. Bu mertebedeki nefis şu an ulaşabileceği, dünyalık, hayvânî, nefsânî pay ve tatları gözler durur.

Sende bazen nefs-i levvâme bazen nefs-i emmâre hâkim olduğu için, sen rûhânî ruhun bile hakkını veremezsin. Bu rûhânî ruhun makamı benim aşkımı elde etme makamından aşağıdadır. O hâlde sen nasıl olur da bu iddiaların, istek ve arzularınla aşkımı, bana kavuşmayı ve yakınlığımı istediğini iddia eden bir makamda olursun? Her biri senin değerini ve menzilini belirleyen ayağın[ın bastığı yer], hâlin ve kabiliyetinle ancak nefs-i levvâme ve mutmainne makamında durabilirsin. Kaldı ki bu her iki makam da benim aşkımın makamının altındaki makamdan, yani rûhânî ruhun makamından aşağıdadır. Senin bu makamda bulunuşun, bir ayağının hâlâ hisseleri talep bölgesine basması nedeniyledir. Öyle ki hâlinin ayağı bu hisselerden bir adım öteye geçmedi, onlardan gelecek tadı beklemekten zerre öteye gitmedi.
Bu makamda kâim olabilmen ancak hâlinin derecesinin sana düşen payı bir adım bile geçmemesi, nefsindeki tatlara zerrece yönelmemesi suretiyle, talep ettiğin hisseleri buna göre derecelendirmekle olur.
Saidüddin Fergani
Sayfa 207 - Litera Yayıncılık, 2018, 1. Basım
Yazara henüz inceleme eklenmedi.

Yazarın biyografisi

Adı:
Saidüddin Fergani

Yazar istatistikleri

  • 1 okur okudu.