Reklam
Aydınlanma Düşüncesi
Yazar, Aydınlanma’nın hem dolaylı ekonomik ve toplumsal sonuçlarıyla hem de "akılsal devrim" sürecine zemin hazırlayarak modern toplumun entelektüel temellerini oluşturduğunu belirtir. Yazara göre bir kalkınma olacaksa bu, hayatın bütün müsveddelerinde mürekkep olmalıdır; ancak bunu hem bilimsel hem de ekonomik açıdan eş zamanlı yürütmek oldukça zordur.
Nitekim dönemin İngiltere’si sanayide bir öncü (ekol) hâline gelmiş, Rusya dâhil birçok Avrupa ülkesi bu kalkınma modelini örnek almıştır.
Toplumsal alanda ortaya çıkan yapısal farklılıklara rağmen eğitim, bireyin doğuştan gelen eşitsizliklerini ortadan kaldırmaya yönelik en önemli araçtır. Condorcet’nin de vurguladığı gibi bilgi, ampirik (deneysel) içeriğine sadık kalındığı sürece bireyden başlayarak tüm insanlığın gelişimini ve yetkinleşmesini sağlayacak bir güçtür. Bu yönüyle insanlığın ilerleme tarihi, bilginin gelişimiyle neredeyse eş değerdir. Aydınlanma'nın bu evrensel ilkeleri, Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’nde yer alan "tüm insanların eşit yaratıldığı, kendilerine Yaratıcı tarafından yaşama, hürriyet ve mutluluğu arama gibi devredilemez haklar bahşedildiği" vurgusuyla pratik bir siyasi reforma dönüşmüştür.
Yazarın üzerinde durduğu bir diğer önemli konu ise insanın "doğa durumu" (tabii hal) içerisindeki konumudur. İnsanların doğuştan eşit olduğunu ve bireylerin rızasına dayanmayan hiçbir gücün meşru bir otorite kuramayacağını savunur. Buna rağmen, toplumsal ilişkilerde bir tahakküm aracı olarak beliren otorite biçimleri, temelde belirli bir toplumsal işlevi yerine getirmek üzere varlık gösterir. Yazar, bu noktada Thomas Hobbes’un karamsar doğa durumu fikrine karşı çıkarak, devlet öncesi bu ilk evrede insanların eşit ve adil bir biçimde yaşadığını ileri sürer. Bu tezi emek ve mülkiyet ilişkisi üzerinden
Bir mefkure sosyoloğuDuygu ve Düşünce
Ziya Gökalp ve Türkçülük Mefkûresi
Tarih sahnesi, bazı kahramanlarını hafızasına altın harflerle kazır; bunun için de genellikle cephede kazanılan bir zafer ya da her şeyi kökten değiştirecek bir siyasi hamle gerekir. Lakin öyle bir isim vardır ki tarih onu diğerlerinden çok farklı bir yere konumlandırır: Türkçülük mefkûresinin kurucu önderi Ziya Gökalp.
Gökalp'e göre, zihinlerde yer eden Türklük bilincinin yaşayabilmesi, ancak kendi harsımızı (kültürümüzü) ve tarihimizi inşa etmekle mümkündü. Kısa bir ifadeyle; özümüze dönüp Türkleştiğimiz ölçüde her şey değişebilirdi. Ziya Gökalp, ömrü boyunca farklı fikir akımlarının rüzgârından etkilense de entelektüel olarak bütüncül ve net bir profil çizmiştir.
Gökalp'e göre kurtuluşun parolası; Türkleşmek, İslamlaşmak ve Muasırlaşmaktır. Kurtuluş, ancak bu üç aşamanın eksiksiz tamamlanmasıyla mümkündü ve bunlar birbirinden ayrı düşünülemezdi. Nitekim bu üçlü yapıyı, birbirini dengeleyen bir sacayağı metaforuna benzetebiliriz. Genç Kalemler dergisinin dilde sadelik hareketleri, Gökalp'te Türkçülük şiarını uyandırmış ve ona yeni bir bilinç kazandırmıştır. Bu uyanış, Osmanlı’nın üzerindeki ölü toprağının serpilmesinde büyük rol oynamıştır. Osmanlı Dönemi'nde birçok aydın; Osmanlıcılık, İslamcılık, Batıcılık ve Türkçülük gibi fikir akımlarıyla mevcut durumu analiz edip devleti kurtarmaya çalışmış; fakat Türkçülük hariç tüm ideolojiler belirli çatışmalar ve çıkar odakları doğrultusunda çökmüştür.
Ne mutfidir ki Osmanlı kurulurken devlete ruh veren Türkler, imparatorluğun çöküşünde de bayrağı devralma şerefine nail olmuşlardır.
Ziya Gökalp, bir milletin kendi harsını oluşturması gerektiğini belirterek; ortak geçmiş, örf, adet, gelenek ve dil gibi unsurların birleşimiyle kolektif bir kültürün yaratılabileceğini savunur. Bu
Reklam