Ülkenin gene dışta güçlü düşmanları var... İçte gene karanlık güçler var, dış düşmanların uzantıları var... Eskileri öldü; ama yeni mandacılar, yeni ayrılıkçılar, yeni şeriatçılar var. Yarım yüzyıllık 'gaflet' ya da 'ihanet'in sonucu olarak gündeme gelmiş önemli sorunlar var...
İspanya'da, Yahudilere karşı ilk olaylar 1109'da Toledo'da başladı. 1483'ten itibaren hristiyanlığı kabule yanaşmayan Yahudiler kovulmaya başlandı. O günlerde tek bir ülke; Osmanlı İmparatorluğu, bu göçmenlere kucak açıyordu. Sultan II. Beyazıt tüm eyalet yöneticilerine yayımladığı emirle: "İspanya Yahudilerini herkesin içtenlikle karşılamasını, kötülük yapıp zarar verenlerin idam edileceğini bildiriyordu."