Özcan Alkan
@GS94
27 okur puanı
Ocak 2025 tarihinde katıldı
Akli melekeleri yerinde olan ve bunları köreltici mahiyette herhangi bir dış etkinin kontrolü altında olmayan bir kişi özgür hareket ediyor demektir. Her insan doğru ve isabetli olanın hangisi olduğunu belirlemede başka kaynak ve fikirlere müracaat eder, insanlarla istişarelerde bulunur, soru sorar, cevaplar arar, düşünür tartışır ve hükme varır. Müslüman olan bir bireyin bütün bunları yapmasının önünde İslam dini açısından bir engel söz konusu değildir. Tam aksine Kur'an insanlan istişareye,167 düşünüp ibret almaya, 168 gerçekleri keşfetmeye169 davet etmektedir. Aklını ve iradesini kullanarak seçim yapabilen, doğruyu yanlıştan ayırıp doğrudan yana tercihte bulunabilen bir kişinin uyuşuk olmasından bahsedilemez. İkinci bir uyuşukluk hâli de alkol, eroin gibi uyuşturucu madde kullanımı sonrasında doğru düşünebilme yetilerinin kaybedilmesidir ki İslam dini içki türünden uyuşturucu maddelerin kullanımını kökten yasaklamıştır. 170 Sürü haline gelme psikolojisi de dinimiz tarafından eleştirilmiş, atalarının yolunu takip etmek isteyenlere karşı "...Peki ama atalan bir şey düşünmeyen, doğru yolu bulamayan kimseler olsalarda mi!"171 ikazıyla başkalarının yoluna kōrú körúne saplanıp kalmanın yanlışlığına şaret edilmiştir. Bu hükümler, bağnazlığın, uyuşukluğun ve sürü haline gelmenin İslam dini tarafından hoş görülmediğini, Müslümanların uyanık ve bilinçli şekilde hareket etmeleri gerektiğini açık şekilde ortaya koymaktadır. Bu ikazlara rağmen bu yönde yapılan hatalar bireyleri bağlar ve İslam'ın gerçek öğretisi ve kabulu olamaz.
indirdik”. 16³ Görüldüğü üzere İslam dini, insanların akıllanını kalplerini kullanarak ayetlerin hikmetleri üzerinde düşünmeleri ni önermektedir. Kur'an, akletmeyen kalplerin sahibi olan insanlann kōrelme sebebiyle hakikate erişemeyeceklerini bildirmektedir: "Yeryüzünde gezip dolaşmıyorlar mı ki, akledecek kalpleri işitecek kulaklan olsun? Çünkü gerçekte gözler değil, göğüslerdeki kalpler kör olur: *164
Kur'an'da insan davranışlarında aklının sorumluluğu şöyle belirtilir: "Bilmediğin şeyin ardına düşme, doğrusu kulak, göz ve kalp, bunların hepsi o şeyden sorumlu olur". 165 Bu ayet göstermektedir ki, İslam'da yükümlü olma şartlarından birisi akıl sahibi olmaktır. İnsanın yeryüzüne halife olarak gönderilmesinde ve başka varlıklanın taşıma kudreti bulamadığı emaneti üstlenip gereğine sahip çıkmasında rol oynayan en etkin faktör aklıdır. Buradaki akıl iyi ve kötüyü birbirinden ayırmak anlamındaki temyiz gücüne, hem de bilme ve idrak gücüne delalet etmektedir. Bu çerçevede akıl düşünme, bilişsel faaliyette bulunma, bilgi üretme, eşyanın yapı ve mahiyetine nüfuz etme, duygulan kontrol altında tutarak kemale erdirme gibi işlevlere sahiptir. Akıl sadece soyut düşüncenin merkezi değil, duygu ve heyecanlanın da merkezi konumundadır. “Sizler kitabı okuduğunuz hâlde insanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz? Aklınızı kullanmıyor musunuz?"166 ayeti aklını kullanmaması sebebiyle insanın kendi içinde yaşadığı çelişkili duruma dikkat çekmekte ve aklı yerli yerinde kullanmanın bu tur duygusal çelişkileri engelleyeceğinin işaretlerini vermektedir.