Doğrusunu söylemek gerekirse çocuklar anne babaları ve amca, hala, teyze, dayılarıyla aynı evde yaşadıkları halde âdeta yetim gibidirler. Bazı ailelerde çocuklar çok iyi beslenir, iyi giydirilir ve sağlıklarına çok özen gösterilir. Fakat çocuğun ruhu ve zekâsı ihmal edilmektedir. Bu şartlar altında yetişen çocukların, şimdi olduklarından daha kötü olmadıklarına gerçekten şaşırmamız gerekiyor. Bu çocuklar büyüyüp her şeyi anlamaya başladıklarında çevrelerinde neler görüp hissediyorlar?
Snelman alaycı bir gülümsemeyle “Kanunsuzluğun en büyük öğretmenleri kimlerdir?” dedi ve ardından kendi sorusunun cevabını kendi verdi. “Kanunlara uymakla mükellef olan devlet memurlarıdır. Ama onlar topluma kanunlara uymamayı öğretiyorlar.”
Tarih bazı milletlerin ve devletlerin acıklı sonlarını da yazmıştır, bazı devlet ve milletlerin gelişmelerini ve ilerlemelerini de.
Tarih, toplumların eğitilerek mutlu hayatlar yaşayan ve yaşatan sanatkârlara çevirmenin çarelerini, devletin ve kurumlarının nasıl kuvvetlendirileceğini, insanların nasıl eğitileceğini ve yetiştirileceğini gösteren bir bilimdir.
Kitabımın her bölümünün, her sayfasının sonunda okurlarıma şunu hatırlatmak isterim: Hayat yapıcılığına ne zaman başlıyorsunuz? Siz ey bay ya da bayan, hayata borcunuzu ne zaman ödeyeceksiniz?
Milletlerin kaderini tayin eden ve huzur ve refaha doğru yol almasını sağlayan hadise “milli uyanış” olarak ifade bulur. Milli uyanışa giden yol ise yüksek ahlak, çok çalışmak ve üretmekten geçer ki bu ancak sağlam temellere dayanan bir eğitimle mümkündür. Eğitim sistemini sağlam temeller üzerine inşa edemeyen toplumların kaderi ne yazık ki hüsrandır.