Tasavvufî Katmanlar ve Makamlar
Bu hadis, tasavvufta dört makam içerir:
Makam 1: İman (İnanç)
"Allah ne yazdıysa o olur" demek, tevhid-i rubûbiyyete (Allah'ın Rabb olduğuna) imandır. Bu, en temel makam.
Makam 2: Sabır (Dayanma)
Hastalık karşısında sabredmek. Bu, nefsin dizginlenmesidir. Henüz rıza yok, ama isyan da yok.
Makam 3: Tevekkül (Tam Güven)
"Allah'a tevekkül edip, yerinde kalmak." Artık kul, neticeden emin değildir ama Allah'a güveni tamdır. "Ne olursa olsun, Allah hayır verir" der.
Makam 4: Rıza (İlahi İradeye Tam Teslimiyet)
En yüksek makam budur. Kul der ki: "Yâ Rabbi, Sen tâun mı verdin? Al-hamdulillah. Sen şifa mı verdin? Al-hamdulillah. Sen ölüm mü verdin? Al-hamdulillah." Bu, fenâ fillah (Allah'ta yok olma) makamına yakındır.
Şehitliğin sırrı: İşte bu dört makamı yaşayan kişi, savaş meydanında olmasa bile, yatağında Allah yolunda cihad etmiş, dolayısıyla şehit sayılmıştır.