Arda Sever
@Saccha
15 okur puanı
Ekim 2019 tarihinde katıldı
Hırsın gülünesi, iktidarınsa şeytani olduğunu düşünüyorduk. Ama şempanze gözlemlerim hiyerarşilerin yalnızca toplumsallaşmanın ürünü olan kültürel kurumlar olduğu ve onları her an ortadan kaldırabileceğimiz fikrini sorgulamama yol açtı. Hiyerarşi çok daha derinlere kök salmış gibi görünüyordu. En hippivari organizasyonlarda bile bu eğilimleri tespit etmekte zorluk yaşamıyordum. Bu topluluklar genelde otoriteyle alay eden ve eşitliği vaaz eden ama insanlara emir vermekten ya da yoldaşlarının kız arkadaşlarını çalmaktan gocunmayan genç erkekler tarafından yönetiliyordu. Garip olan şempanzeler değil, ikiyüzlü insanlardı. Siyasi liderlerin iktidar arzularını ulusa hizmet etmek ve ekonomiyi geliştirmek gibi daha asil arzuların ardına saklama alışkanlıkları vardır. İngiliz siyaset felsefecisi Thomas Hobbes bastırılmaz bir iktidar arzusunun varlığını öne sürdüğünde hem insanlar hem de kuyruksuz maymunlarda hedefi tam on ikiden vurmuştu.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Hayvan bilişi hakkında ne kadar şey öğrenirsek bu türden başka örneklerin karşımıza çıkma şansı da o kadar artar. Japonya'daki Primat Araştırma Enstitüsü'nde çalışan Amerikalı primatolog Chris Martin şempazelerin uzmanlık alanlarına bir yenisini ekledi. Bir birinden ayrı bilgisayar ekranları kullanarak, kuyruksuz maymunların birbirlerinin hamlelerini tahmin etmelerini gerektiren rekabetçi bir oyun oynattı onlara. Tıpkı taş-kağıt-makas oyununda olduğu gibi, rakiplerinin daha önceki seçimlerinden yola çıkarak onlardan daha iyi tahminde bulunmayı başarabilirler miydi? Martin insanlara da aynı oyunu oynattı. Şempanzeler türümüzün üyelerine kıyasla en iyi performansa daha kısa sürede ve daha eksiksiz bir biçimde ulaşarak insanları alt etmeyi başardılar. Biliminsanları bu üstünlüğü şempanzelerin rakiplerinin hamlelerini ve karşı hamlelerini daha çabuk tahmin etmelerine bağladı.
Kuyruksuz maymunlarla çocuklar arasında yapılan karşılaştırmaların sonucu tek başına cevabı söylüyor. Bellek, nedensellik ve alet kullanımı gibi fiziksel görevlerde test edildiklerinde kuyruksuz maymunlar iki buçuk yaşındaki çocuklarla neredeyse aynı seviyede performans gösteriyorlar. Ama iş başkalarından öğrenmek veya başkalarının işaretlerini takip etmek gibi sosyal becerilere gelince tozu yutuyorlar. Sosyal problem çözümünde deneycilyle etkileşime geçilmesi gerekir, ama fiziksel problem çözümünde buna gerek yoktur. Bu da anahtar konunun insan aracılığı olması ihtimalini doğurur. Bir deneyin tipik formatı, kuyruksuz maymunları çok az tanıdıkları beyaz önlüklü bir insanla etkileşime sokmaktır.
Panzee'nin yeteneklerinin canlı olarak sergilendiği sırada, Charlie bana hayvan bakıcılarının tipik bir filozof veya psikoloğa kıyasla kuyruksuz maymunların zihinsel yetenekleri hakkında genellikle daha olumlu fikirleri olduğunu anlattı. Deneyci için bu olumlu fikrin temel önemde olduğunu söyledi, çünkü böylece Panzee'nin karşısında onu ciddiye alan insanlar oluyordu. Panzee tarafından seçilenlerin tümü ilk başta onun davranışına şaşırdıklarını ama sonra şempazenin kendilerinden ne yapmalarını istediğini anladıklarını söylediler. Panzee'nin el işaretlerini, baş işaretlerini, soluklarını ve çağrılarını takip ettikleri için ormanda saklı şekerlemeleri bulmakta zorluk yaşamadılar. Onun yönlendirmesi olmasaydı nereye bakacaklarını asla bilemezlerdi. Panzee hiçbir zaman yanlış yönü veya bir önceki seferlerde kullanılmış yerleri işaret etmedi. Neticede bir kuyruksuz maymun, belleğindeki geçmiş bir olay hakkında farklı bir türün herşeyden habersiz üyeleriyle iletişime geçmiş oldu. Eğer insan, yönlendirmeleri doğru şekilde takip eder ve yiyeceğe yaklaşırsa Panzee başını onaylar bir biçimde ("Evet! Evet!" dercesine) sallıyor ve tıpkı bizim yaptığımız gibi eğer nesne daha uzaktaysa elini havaya kaldırıyordu. Başkalarının bilmediği bir şeyi bildiğinin farkındaydı ve arzuladığı şekerlemelere ulaşmak için insanları gönüllü köleler olarak seçecek kadar da zekiydi.
Çocuklar başkalarının ne istediğini kavrayabilirler. Tüm insanlar bu yetiden faydalanmaz, bu yüzden hediye veren insanlar ikiye ayrılır: sizin hoşunuza gidebilecek bir hediye bulmak için çabalayanlar ve kendilerinin beğendiği hediyeyle gelenler.