Furkan Doğan
@Thorlok
“Quiquendone kayıp bir kent midir? Hayır. Geleceğe ait bir kent midir, peki? Hiç de değil. Coğrafyacılara karşın var olmakta, üstelik sekiz ya da dokuz yüz yıldır. Aynı zamanda bu kentin, her sakininin bir ruhu olduğu düşünüldüğünde, iki bin üç yüz doksan üç ruhu vardır.”
Kara mizah öğeleri barındıran, distopya ile ütopya arasında gidip gelen, bolca insan eleştirisi barındıran eğlenceli bir bilim-kurgu novellası Jules Verne'ün bu eseri. Anlatıdaki düşünceleri emebilmemiz için de ısrarla, döve döve kurgu olduğunu hatırlatmaya özen gösteren bir eser. Hatta bu hatırlatmalar ara ara klişeleşen kurgunun kendisiyle keyifli bir şekilde dalga geçmesine de olanak sağlıyor, gülümsetiyor.
“Bu esrarengiz, Doktor Ox ne yapmaya çalışmıştı? Sadece çılgınca bir deney; başka bir şey değil. Gaz borularını yerleştirdikten sonra, tek bir hidrojen atomunu dahi işin içine katmadan, Quiquendone’un kamu binalarını, sonra özel konutlarını ve nihayet sokaklarını saf oksijenle doldurdu. Tatsız, kokusuz olan bu gaz, yüksek dozda havaya karışınca, solunduğu zaman, organizmada ciddi bozukluklara yol açar. "
Alıntıdan da anlayabileceğimiz üzere Doktor Ox sakin bir kentin insanları üzerinde bir sinirbilim deneyi yürütüyor. Üstelik sinirbilim üzerine yazılmış ilk öykü olduğu söyleniyor. Jules Verne bu deneyin etiğine kesinlikle karşı çıksa da, taraflı anlatımı bir kenara bırakıp bizi hem halkın hem de Doktor Ox'un gözünden bakıp düşünmeye itiyor. Şahsen günümüz kaosunda Quiquendone sakinliğini arasam da, zaman zaman bu sakinliğin zararları nedeniyle değişime kulak verdiğim oldu. İşte bu çeşitlilik de yine çeşitli eleştirilerin -bunlara politika, bürokrasi, muhafazakarlık, konfor alanı gibi konular dahil- vuruculuğunu arttırıyor. Üstelik kendi döneminden kısa bir süre önce ünlenen "deli doktor" gibi
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
H.P. Lovecraft'ı okudukça bilmemenin güzelliklerini keşfediyorum. Zira bilmediklerimiz korkularımız, dolayısıyla da hayal gücümüzü tetikliyor. Lovecraft da ıssız bir köyden, buzulların bilinmezliğinden, hatta Plüton'un keşfinden bile korkmuş olacak ki üzerine delicesine, altın hayaller geliştirmiş. İyi ki bilmiyormuş ve iyi ki korkmuş.
Farklı coğrafyalarda ve farklı "gelişlere" sahip öykülere yer veren bu derleme haliyle öğretici dipnotlara da sahip. Coğrafya, sanat, bilim hakkında bir dolu dipnotu zihninize kazıyabilirsiniz. Özellikle "Deliliğin Dağlarında" eserindeki tarihi kalıntıların bilimsel terimleri oldukça zengin.
Öte yandan Lovecraft'ın korku ve bilim-kurgu sinemasındaki görsel etkisine şahit olmak şahane. 80'ler ve hatta günümüz sinemasında, filmin konusu Lovecraft temasına uygun olsun ya da olmasın, kozmik anlatının görselleştirilmesinde hep bir Cthulhu mitosu esintisi oluyor. Hatta seslerin bile bu çağrışımlarla yaratıldığına inanıyorum.
Edebi anlamda sorunları görmek mümkün. Lovecraft bazı meselelerin betimlemelerine öylesine takılı kalıyor ki, farklı cümlelerle aynı şeyin sayfalarca anlatımına maruz kalıyoruz.
Ayrıca beyefendinin yersiz ırkçılığı da zaman zaman öylesine sinir bozucu oluyor ki gülünç bir hal alıyor ve kahkaha attıracak düzeye geliyor. Kendisi sıradan bir zencinin odaya girişini anlatıp devam etmek yerine, bir anda gereksiz nefretine yenik düşüp, olayla alakası olmayan aşağılamalar yapıyor.
Fakat ilk paragraflarda belirttiğim üzere benzersiz bir kozmik hayal gücünü okuyoruz. Kötü bir insan olsan da, edebi açıdan iyi ki var olmuşsun Lovecraft.
Farklı sebeplerden ötürü Stefan Zweig'i beğenmediğim olur. Ancak bu düzenlemedeki "Görünmez Koleksiyon" ve "Karda" eserleri yazarımızın çok güçlü olduğu bir yanını ortaya çıkartıyor. Zweig atmosfer oluşturup, bu atmosferi görselleştirme konusunda öylesine güçlü ki "Karda" öyküsünde soğukta dumanlar çıkartan atından, kardaki ayak seslerine kadar gösterip işittiriyor. Aynı şekilde Görünmez Koleksiyon öyküsünün görsel tasviri delicesine detaylı olmasa da delicesine canlı.
