Vahşetin inceliği sürekli acı çektirmeye dayanmıyor aslında, sonunda aşılıyor acı. İz bırakan bir yara yeniden açıldığında, ilk seferkinden çok daha fazla acı verir. Bireyin bütün duyarlılıklarını birbiri ardına kırmak... Nazi tekniğinin asıl sırrı işte bu!
"Jawohl! Jawohl!"
Başlıbaşına bir şiir şu "jawohl" sözcüğü. Her söylenenin kayıtsız şartsız kabulü. Aynı zamanda, "Evet, kesinlikle", "Evet, elbette", "Evet, haklısınız" anlamlarına geliyor. Fransızcada tam karşılığı yok. Burada aşağılanmanın ve boyun eğmenin "evet" i gibi geliyor bana.
Çok büyük görünüyor Kazamat. Bizimkinden daha karanlık. Oturduğum yatağın biraz üzerinde kurşunkalemle karalanmış bir yazı : 'Zafer inancıyla, cesaretle ölümü bekleyen kırk altı kişiyiz'.