Nedenselliğin Zaman Asimetrisi (The Temporal Asymmetry of Causation) - Alison Fernandes
Nedenselliğin Felsefesi Üzerine Denemeler (Essays on the Philosophy of Causation) – Beebee & Hitchcock & Price
Bu makale ve denemelerde bir şey tartışılıyor: Sebepler neden sonuçlardan önce gelir? Ve biz bunları nasıl kabulleniriz?
Yani biri sizi gördüğü için el sallar, el sallamaya karar verip de görmez. Bardak düşünce çatlar, düşmüş bir çatlak bardak kendini onardığı bir âna gidemez.
Bize çok doğal geliyor fakat zaman fizikte “geçmişten geleceğe ilerleyen” basit bir yapı değildir, bu kanıtlandı. Uzayın her noktasında zamanın farklı işlediğini biliyoruz; boş uzaysa (entropi, hareket, ısı değişimi azsa) zamanın yönü (oku) da kayboluyor, böylece geçmişten geleceğe akış olmuyor. Entropi varsa bu ok da bu evrende (şu anki fizik yasalarına göre) geçmişten geleceğe, sebepten sonuca bir süreç oluyor. Yani zamanın farklı bir şekilde bozulabildiği (distorte edildiği) bir kuantum bölgesi yahut kütleçekimi durumu keşfetmezsek, maddenin olduğu her yerde zamanın yönü hep belli, geçmişten geleceğe.
İşte zamanı sorgularsanız, nedensellik de böylece sorgulanır. Makalelerdeki ana fikri özetleyelim:
- Şu anki evrenin fiziksel yasaları nedenselliğe sebep oluyor, fakat bu mantıki bir zorunluluk değildir; yani başka şartlarda geçmiş->gelecek, neden->sonuç olmayabilirdi. Belki zamanda “yukarı ve aşağı yönü” olabilirdi, kim bilir?
- Nedensellik bir sözel (semantik) sonuçtur, insanlar “önce olan şeyler” ile “sonra olan şeyler” arasında bir bağlantı kurar ontolojik doğaları nedeniyle. Halbuki bir şeyler zincirleme oluyor da denebilirdi.
- Geçmişi etkileme kapasitemiz yok, bu yüzden nedensellik doğası gereği bizim için zaman yönlüdür.
Sonuçta fizik yasaları zaman-simetrik olabilir, yani geçmişe