Bayezid-i Bistami buyurmuş ki: "Bu bilgiyi arayarak bulamazsın, ama onu bulanlar da ancak arayanlardır." Yani, marifet-i nefs nasib işidir; vehbidir, kesbi değildir. Aramazsan zaten bulamazsın; ama arasan da, Allah vermezse yine bir şey bulamazsın. Marifet meyvesini tatmayan bilmez, vesselam.
Mesela bana "ilim nedir?" diye sorsanız; "Fizikten ibarettir" derim. Çünkü insan zekası sadece cansız maddeyi kavrayabilir; o da ancak bir ölçü dahilinde. İlim gelecek ile ilgilidir. Geleceği bilmeyi hedefler. Şimdi bunu söyler söylemez, aklıma Mevlana'dan bir beyit geldi.
" Ez pey-i in alimden zü-fünun
Güft Yezdan der kitab la ya'lemun"
(Bu fenler sahibi alimler hakkında
Allah kitapta (Kur'anda) bilmezler diyor)
İnsan tabiatının karanlık yanı, sahip olduğu hüneri en iyi biçimde kendini haklı çıkarma ve kendi kendini kandırma sanatında kullanması ile ortaya çıkar.