Hayyam'ın sıkıntısı, ne yapacağını bilemeyen, aslında hiçbir şey yapamadığı ya da beceremediği için bu halde olan bir adamın çektiğiyle bir değildir. Öylesi, ölü doğmuş insanların ve kendini haklı olarak morfine ya da kokaine verenlerin sıkıntısıdır. Acem bilgenin sıkıntısı ise, bununla karşılaştırılamayacak kadar asil ve derindir. İyice düşünmüş ve her şeyin karanlık olduğunu görmüş; bütün dinler, bütün felsefeler üzerine kafa yormuş, nihayet Süleyman'ın lafına gelmiş bir adamın sıkıntısıdır onunki: "Gördüm ki her şey boşmuş, ruhun çektiği acılardan ibaretmiş" ya da şu öteki kralın -daha ziyade imparator demeli-, Septimus Severus'un, o da der ki: "Omnia fui nihil..."-" Her şeydim, hiçbir şeye değmezmiş."
Hayat, demiş Gabriel Tarde, yararsızlıktan geçerek imkânsızı aramaktır; Ömer Hayyam da olsa böyle söylerdi.
Hiç “Bu fikir nasıl bu kadar hızlı yayıldı?” diye düşündün mü? Cevabı 100 yıl önce ölmüş bir Fransız’da saklı: Gabriel Tarde.
Gabriel Tarde: Viral Fikirlerin Unutulmuş Kâhini
Bugün “viral olmak” deyince aklımıza sosyal medya gelir. Oysa Tarde, 1890’larda toplumu bir taklitler ağı olarak tanımlamıştı. Ona göre her yenilik, önce bir bireyin icadıdır, sonra taklit yoluyla dalga dalga yayılır.
Düşünce yapısı:
Toplum = bireylerin tekrarlayan taklitleri. Kalabalık psikolojisi falan yanıltıcıdır; asıl belirleyici olan küçük farklılıkların yayılmasıdır. (Bunu biraz düşün: Bir meme nasıl başlar? Bir cümle, bir hareket…)
Savundukları:
– Taklit Yasaları: Her şey mantıklı ve mantıksız taklit yoluyla yayılır. Statü yüksek olanlar taklit edilir.
– Mikro-sosyoloji: Büyük yapılar değil, bireyler arası etkileşimler toplumu inşa eder. Bugünün ağ teorilerinin habercisi.
– Leibniz’e selam: O da evreni “monad”larla açıklıyordu; Tarde ise toplumu “monadik” bireylerle. Aralarında derin bir bağ var.
Unutulmaz sözü:
“Toplum, taklitten ibarettir. Taklit ise bir rüya gibi uykudadır, ama her an uyanabilir.”
Eserleri:
· Taklit Yasaları (başyapıtı)
· Kamuoyu ve Kalabalık (Le Bon’a gizli bir cevap)
· Sosyal Mantık (birey-toplum ilişkisini yeniden kuran metin)
Tarde, kriminoloji alanında da devrim yaptı. Suçu “biyolojik kader” değil, öğrenilmiş taklit olarak gördü. Bugünkü bilişim suçları, çete kültürü, hatta “challenge” akımları… hepsi Tarde’ın tezleriyle açıklanır.
Şimdi soru sana: Taklit mi ediyorsun, yoksa fark yaratıyor musun? Fikirlerin viral olmasını istiyorsan önce kimin seni taklit edeceğini düşün. Yorumlarda bir örnek ver: en son neyi taklit ettin?
#SosyalPsikoloji #ViralFikirler
#GabrielTarde #TaklitTeorisi #MikroSosyoloji #Sosyoloji #Kriminoloji #Viral #TaklitYasaları #Kamuoyu #Felsefe #DüşünceTarihi #BireyVeToplum #TakipçiArttırma #Derinİçerik #FikirAkışı
---
Unutma: Her paylaşım bir taklittir. Ama hangi taklit dünyayı değiştirir, orası sana kalmış.