Puan vermedi·510 syf.··
Beğendi
·2021 9. kitabı
·10 günde okudu
·Okunma: 19 Nisan 2021 01:25
Ethica: Geometrik düzene göre kanıtlanmış ve beş kısma ayrılmış ahlak.
17. yy rasyonalizm öncülerinden olan Spinoza kesin bilgiye akılla ulaşabilir diyen "akıllı inançtan inançlı akla" ulaşmış çoğu kişiye göre ahlâk anlayışı diğerlerinden çok üstün soylu bir filozoftur. Yahudi cemaatinden Tanrı fikrinden ötürü çıkarılmış, mercek camları ile geçimini sağlayarak onurlu bir yaşam sürmüştür. Kendi tefekküre dayalı felsefesini oluşturmak için kimselere de eyvallah etmemiş müşfik bir kişilik aynı zamanda.
Felsefe tarihinde de başyapıt denebilecek eseri Ethica'ya gelince geometrik yöntemle kurulmuş kendi içinde tutarlı, adım adım ilerlemiş olduğu eserdir. Yola çıkış noktası Tanrı'nın varlığını zorunlu kabul edip bunu özgür iradeye varana kadar açıklamış olmasıdır. Peki neden döneminde bu kadar tepki toplamıştır ya da kitabının ölümünden sonra basılmasını istemiştir Spinoza? Çünkü varlığı ezeli ebedî olan tüm varlıkları onun yansıması olarak gördüğü zaman mekansal Doğa/Tanrı sınırsız ve sonsuzdur, semavî dinlerde olduğu gibi müdahaleci değildir. Ve bu semavî dinlerin Tanrı anlayışına ters düşmektedir. (Bu yönüyle bazıları ateist bazıları panteist kabul etse de bunun bir önemi yok.)Kitap kendi içinde kavramları çok net açıklıyor. Bazı kitapların ayrı bir enerjisi olduğuna inanırım Ethica da öyle. Okuyucuyla sohbet havasında önerme, aksiyom ve önerme sonucu şeklinde ilerleyerek Tanrı, zihin, duyguların kökeni ve kuvveti ve özgür iradeye farklı bir bakışla beş bölümde sona eriyor.
Başyapıt sayılan kitapların ucuza gittiği bu mecrada kıt felsefe bilgimle sizi yönlendirmek istemem. Benim okurken hissettiklerim şöyle oldu; ilk başlarda girdik bir çukura derken birinci bölüm efsaneymiş dedim. Sonra akıl ve duygular açıldıkça Spinoza'nın gerçekten çok insani hatta Pollyanna yönümü keşfettim. Mesela "Nefret nefreti doğurur." ya da "Cahil de olsa insan insandır." gibi tatlı bir bakış yakaladım.
Spinoza evrende tek töz Tanrı/ Doğa dediği gibi duygular için de arzu, sevinç ve keder üzerinden tüm duyguları tanımlıyor. Sonuç özgür iradeye nasıl varıyor çok uzun konu.
Kafamı kurcalayan bazı noktalar olsa da tekrar okumayı isterim hatta bu eseri incelemelerini de..
Konu da Spinoza'nın felsefesi de çok derin. Sürçü lisan ettiysem affola..
·
97 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.