Franz Kafka'nın Dönüşüm adlı öykü kitabını 20'li yaşlarımda okumuştum. O zamanki basımında Değişim adı kullanılmıştı. Üzerindeki hamamböceği fotoğrafı ve "Gregor Samsa bir sabah huzursuz düşlerinden uyandığında, kendini yatağında kocaman bir böceğe dönüşmüş buldu" cümleleriyle kitaba giriş beni çok etkilemişti. Kendimce bir fikir oluşmuştu kitabın bitiminde. Hatta ağlamıştım Gregor Samsa böyle ölmemeliydi diye Gerçeklik payı var mı, bilmiyorum, ama Kafka, kitabın basım aşamasında kapağa böcek resmi konulmasını istememiş: okuyucu, vermek istediğim mesajı alamaz, demiş. Gerçeklik payı varsa, çok doğru bir tespit. Kitabı basanlar niye ısrarcılar böcek fotoğrafından, e onu da yayınevlerine sormak lazım. O yüzden 50.li yaşlarımda tekrar o gözle okumak istedim kitabı. Elbetteki bu sefer çıkarsamalarım aynı olmadı, Samsa'nın trajik ölümü dışında Samsa'yı böcek gibi düşünmedim bu kez, Samsa'yı böcekleştiren unsurlar neydinin üzerinden gittim. Ve vardığım sonuç 1915 yılında yazılan satırların 2020'de bile geçerliliğini koruduğunun yüzleşmesi oldu.
Pazarlamacı olan, sabahın kör bir vakti ailesini geçindirmek için yollara düşen; anne, baba ve kız kardeşiyle küçük burjuva bir aile yaşamı süren; böceğe dönüşünce tüm dengeleri altüst olan; zamanla istenmeyen, hatta tiksinilen bir bireye dönüşen Samsa'yı anlatıyor yazar. Dahası Samsa'yı böcekleştiren durumların analizini yapmış Kafka. Sistemi o kadar yalın, anlaşılır özetlemiş ki Kafka, hayran olmamak elde değil.
2020 yılında da, işçilerin emekçilerin sistem tarafından nasıl köleleştirildiklerini, kapitalist sistemin bireyler üzerinde nasıl derin izler bıraktığını, aile ilişkilerini, toplumu nasıl cendere altına aldığını düşününce, Samsa'nın içinde bulunduğu ruh halini çok daha iyi anlıyorsunuz. Çaresizliğini, ötelenişini daha içselleştiriyorsunuz. Yaşamanın amaçsızlığını, intihara götüren duyguları üzülerek, "günümüzde olduğu gibi" sadece izliyorsunuz.
Kafka bu kitabı, Amerika kitabını yazarken ilerleyemediğini görünce, nefes almak için kaleme almış. Dönüşüm öyle ortaya çıkmış. Dostoyevski'nin Yeraltından Notlar kitabının bir cümlesinden etkilenerek yazdığı ve Kafka'nın edebiyata olan sevgisini “Sen bir böceksin, parazitsin ailenin sırtında" diyen babasına tepki olarak yazdığı da rivayetler arasındadır.
Ne minvalde yazılırsa yazılsın, iyi ki raflarda yerini almış. İyi ki tanışmışız Samsa'yla.
Kölelik düzeni yıkılmadıkça, nice Samsaların yeryüzünde var olacağını bize hatırlattığı için bir kez daha saygıyla selamlıyorum elbetteki büyük yazar Kafka'yı❤
·
18 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.