Sevmek demenin kavga demek olduğunu bilen bir isyancı hakkındaydı…
Zamyatin Sovyetler’den sürgün edildiği -sürgün edilmeyi kendisi istiyor- için Biz’in temel eleştirisi Sovyetler sanılıyor ama esas eleştirisi Taylorizm. Kitapta eski insanların en zekisi olarak söylenen kişi F. W. Taylor. Taylor’ın geliştirdiği Taylorizm kitapta daha da geliştirilerek Tek Devlet’te günün 24 saatini düzenliyor ve toplumu makineleştirmiş. Ekim Devriminden önce İngiltere’de bulunan Zamyatin’in sanayileşmenin doruğundaki bu ülkede dehşete kapılmış olması muhtemel. Nitekim Marx da sanayileşmeden dolayı devrimin İngiltere’de gerçekleşeceğini düşünüyordu. Yani kitabın temel eleştirisi Taylorizm diyebiliriz. Tabii Lenin, Sovyetlerde Taylorizmi egemen kılmak istediği için doğal olarak Sovyetler de bu eleştirilerden payını almış.
Gelecekte sanayileşmede ileriye gitmiş doğadan kendini tamamen ayırmış bir Tek Devlet var. Tek Devlet doğadan o kadar kopuk ki kahramanımız doğaya ayak basınca yürüyemiyor bile. İnsanların cinsel ilişkilerine kadar bütün hayatı Tek Devlet tarafından düzenleniyor. İnsanlar bir isim yerine makineler gibi numaralara sahipler. Tek Devlet aklın en üst seviyesi olarak nitelendiriliyor. Zamyatin, uygarlığı-Tek Devleti akılla nitelendirirken bunun karşısına koyduğu Mefi’yi -Mefistoles’in kısaltması- ilkellikle, akıl dışılıkla özdeşleştirmesi beni biraz kırdı… Çünkü söylediğinin aksine “Akıl, Şeytandır.” Zamyatin Efendi, neyse :) Kitapta Zamyatin’in Mefistoles’i kullanmasının sebebi isyan-başkaldırıyla, özgürlükle alakalı. Nitekim Tek Devlet’te bir şair; biz Tanrı’ya Şeytan’ı alt etmesi için yardım ettik, artık her şey çok basit, özgür değiliz ve mutluyuz diyerek kendilerinin cennette olduğunu söyleyerek bu durumu açıklıyor.
Kahramanımız D-503, Tek Devlet’te yaşayan İntegral’i inşa eden bir matematikçi.D-503 yılmaz bir Tek Devlet savunucusuyken I-330’a aşık olmasıyla bu durum değişiyor. Makineleşmiş toplumda aşık olmak, duygulara kapılmak hastalık olarak görüldüğü için D-503 müthiş bir dehşete kapılıyor. Kahramanımızın tam tersi olarak I-330 ise hem Tek Devlet’te yasak olan şeyleri yapan hem de Mefi’yle bağlantılı Tek Devlet’e karşı isyan hazırlığında bir direniş örgütünün üyesi. I-330, Cennet-Tek Devlet’te karşımıza Havva figürü olarak çıkıyor. Havva’nın Adem’i yasağa davet etmesi gibi I-330 da kahramanımızı yasağa, günaha davet edip Tanrı-Tek Devlet’e isyana teşvik ediyor. İkisi de Şeytanla bağlantılı olarak bu isyanı başlatıyor. Havva’ya elmayı gösteren Şeytan, Tanrıya isyan ederken I-330’un yer aldığı isyanla bağlantılı Mefi-stoles de Tek Devlet’e isyan ediyor. D-503 de Adem gibi yasak olanın, günahın verdiği cazibeye dayanamayarak isyana katılıyor. Her isyanın ardında bir kadın vardır hehe.
Kitap D-503’ün yaşadığı bu akıl-duygu, uygarlık-ilkellik, vatandaş-isyancı çatışmalarını anlatıyor. Kitabı okuması epey keyifli. Cesur Yeni Dünya ve 1984’ü okuduysanız Biz kitabından ne kadar esinlendiklerini göreceksiniz. CYD’nin uygar-ilkel çatışması, 1984’ün baştan çıkarıcı kadını ve Büyük Biraderi vs. Kitap uygarlığı bırakıp Mefi’ye ilkel duruma dönelim gibi romantik söylemler yerine devrimin bu uygarlık-akıl dünyasında yapılması gerektiğini söyleyerek gönlümü fethetti. Bir de kitabın sonunda Zamyatin’in “Son devrim yoktur.” temalı nefis yazısı bir yazısı var.
·
123 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.