İnsanın hayatında iz bırakan kitaplardan biridir. Geç kalmışım bu kitabı okumaya. Lise çağlarında okumam gereken bir kitaptı. Dili biraz ağır olsa da anlaşılıyor. Bolca sorgulayacağınız bir kitap. Mutlaka okunması gereken bir kitaptır deyip kitap yorumuma geçiyorum.
Felsefe de 'insan nedir?' soruları ile başlamaktadır. Ve sürekli bir anlam arayışı ile devam etmiştir. Kitapta beşer-insan ayrımı yapılmaktadır.
'Beşer olarak doğulur fakat insan olmak aşamalı bir süreçtir.'
Kur'an'da insan kavramları iki şekildedir. Eşrefi mahlukat olan insan ve esfele safilin olan insan. İnsan eşrefi mahlukat olarak yaşamaya çalışılmalıdır. Kur'an'ı Kerim'de geçen iyi sıfatları fıtratlarımıza geçirmek hedefimiz olmalıdır.
İlk inen ayet 'Oku!' lafzıdır. Burada o kadar çok anlam bulunmaktadır ki saymakla bitmez. Oku! Bil! Kendini tanı! Zikret! bu anlamlardan sadece bir kaçıdır.
Oku ama nasıl? Birçok okuma çeşidi vardır. Gökyüzü okumaları, yeryüzü okumaları, bilim-ilim okumaları, ruh okumaları, insan okumaları...
Oku, ama tek yönlü okuma. Bu okumaları çoğalt ki farkındalık oluşturabilesin. İnsan olmanın yollarından biri de sorgulamaktan geçer bu sebeple bu yorumlarımı aktardım.
'Beşer doğulur, insan olunur' der Şerati. Kitapta önce insanı insan yapan özellikleri tanıtmıştır. Ardından bu vasıfları sınırlandıran, insan olmaya engel olan zindanları anlatmıştır.
Bu zindanlar şu şekildedir:
1)Doğa Zindanı
2)Tarih Zindanı
3)Toplum Zindanı
4) Kendi Zindanı
Asıl çarpıcı kısım bu bölümdür. İrade sahibi, bilinçli insan ilk ve zorlayıcı gücün baskısı altındadır. Yani doğa zindanının.
Doğa zindanından, bilinç irade ve yaratıcılığını tabiatı tanımak suretiyle, yani bilimle çekip kurtarabilir. Örneğin; aletler yaparak kurtulurlar.
Tarih zindanına gelince ise, insanı yaşadığı tarih oluşturur. Ruhumuzun rengini tarih vermektedir.
İnsan tarihin bilincine varabildiği, tarihi tanıdığı takdirde tarihin determinist yaklaşımından kurtulabilir.
Örneğin; İnsan köle iken tarihi tanırsa burjuvazi olabilir. İnsan tarihi değiştirebilmektedir. Malcom X'in sözü bu tezimize delildir.
"Bütün uyunanları uyandırmaya tek bir uyanık yeter."
Toplum zindanı da tarih zindanı ile benzeşmektedir. Toplumu temel ve asıl belirleyici kabul eden, bireyi yadsıyan, toplumun bireyi oluşturduğunu ileri süren görüştür.
‘Sen ve ben’ yoktur.
Ben kötü\iyi isem bu durumu oluşturan çevredir.
İnsan kendini sosyal düzen zindanından kendisini bilim ile kurtarabilir ve kendi toplumsal düzenlerinin kurucusu olabilirler.
“aman el ne der” putunu yenerek de kurtulur.
Çevresi değişen bireyde de değişiklikler olur. (Cezaevindeki insanlara halı işlemesi örneği)
"İnsan, Sosyolizm’in, Naturalizm’in, Historizm’in esiridir.
Ama insan olma sürecine girmiş ise, giderek ve aşamalı olarak bu baskılardan kurtulur ve özgür olur."
Bu üç zindandan kurtulan insanın hali:
Üç zindandan kurtulan insan, kendi zindanı içinde çaresiz ve tutsaktır.
Bu zindanlardan kurtulan insan büyük bir boşluğa düşmektedir. Çünkü özgür değildir. Dördüncü zindanın tutsağıdır.
Mutsuzluk ve tatminsizlik başlamaktadır ruhunda. Ne yapması gerektiği bilmemektedir ve büyük boşluktadır. Bu boşluğunu yoga, Nirvana, tasavvuf gibi yollara girerek doldurmaya çalışır. Diğer zindanlar içimizde iken kendilik zindanı içimizdedir. İnsan kendine başkaldırdığı sürece bu zindandan kurtulur.
Kendi zindanından kurtuluş aşk iledir. Çünkü aşk muktedir bir güçtür. İsar kavramına da bu zindanı geçtikten sonra ulaşır.
Bu en üst seviyedir. Son olarak kitabın son cümlesi ile yazımı bitirmek istiyorum "O özgür kılıcı, yaratıcı, bilinçli insan; doğa, tarih ve toplum düzeni zindanlarından bilim ile kurtulur. Dördüncü zindandan ise, din ile kurtulur, aşk ile kurtulur."
Var olan tüm zindanlarımızdan kurtulmak dileğiyle..
04.11.2021
Hayrunnisa Bilgin
·
179 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.