Habib Kartaloğlu’nun kaleme aldığı eserin konusu esas itibariyle Safevi Devleti ve Şii ulema arasındaki ilişkilere dayanmaktadır. Safevi Devleti 1501-1736 yılları arasında İran coğrafyasında hüküm sürmüş ve siyasi tarihinin yanı sıra mezhebi değişim ve devlet içerisindeki ulemanın konumu nedeniyle tarihte oldukça dikkat çekici devletlerden biri olmuştur. Şiiliğin resmi mezhep olarak kabuk edilmesiyle İran tarihinde köklü değişimler yaşanmış etkilerini günümüze kadar muhafaza etmiştir. Aynı zamanda Safevi Devleti’nin kurulması Şii ulemanın ilk kez bir devlet desteği bulmasına ve daha sonra ise güçlenip iktidara ortak olacak konuma gelmesine kitapta detaylıca değinilmiştir.
Eser dört bölümden oluşmaktadır. Safevi Devleti’nin ilk elli yılındaki iktidar-ulema ilişişinin ele alındığı bu çalışmanın ilk bölümünde devletin arka planını oluşturan Erdebil tekkesinin teşekkülü, bu tekkenin dini ve ideolojik değişim ve dönüşümü, Şah İsmail’in devletin başında olmasıyla Safevi Devleti’nin değişimi ve teşekkülü alınmıştır. İkinci bölümde İmamiyye Şiiliğinin din ve siyaset ilişkisi ekseninde Safeviler öncesi dönemde resmi mezhep olarak ilan edilme girişimleri ve sonunda Şah İsmail’in bu mezhebi resmi mezhep olarak ilanı ve Safevi İran’ında Şiiliğin yayılmasının sağlanma çabaları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde de Safevi topraklarına hicret etmiş olan ulemalar ve muhacir olan ulemanın kendi topraklarını terk etmelerinin nedenleri, Safevilerin üstlendikleri görevler ve son olarak şahın özel daveti üzerine İran’a ilk giden Muhakkik el-Kereki hakkında bazı bilgilerden söz edilmiştir. Son bölümde ise iktidar ulema ilişkileri bağlamında Safeviler döneminde, el-Kereki’nin dini ve siyasi nüfuzu, sadr makamı, cair yönetimler ve ulemanın fıkhi otoritesi konuları ele alınmıştır.
Eserdeki konular Safevilerin arka planındaki Erdebil Tekkesinden bahsedildikten sonra Şeyh Cüneyt ile birlikte siyasallaşma ve son olarak Şah İsmail’in Safevi Devleti’ni kurmasıyla taçlanmıştır. İmamiyye Şiiliğini resmi mezhep yapan Şah İsmail’in zihnindeki nedenleri kitap berraklaştırarak okuyucuya sunmaktadır. Bunun sonucu olarak İmami ulemanın İran’a daveti propaganda yapılması ve Şiiliğin yerleşmesi adına bir adım olmuştur. Aynı zamanda devlet mekanizmasının bir parçası haline gelen Muuhakkık el-Kereki verdiği fetva ve uygulamaları ile Safevi iktidarının gücünü pekiştirip büyütmesinden de bahseden bu çalışma bir araştırma eser olsa da dili, üslubu ve verdiği bilgiler bağlamında okuyucunun adeta tarihi roman okuyormuş hissine kapılmasını sağlıyor. Kolay okunabilir ve bir o kadar da faydalı olan eser, Safevilerin ve günümüz İran coğrafyasındaki yaşanan tarih içindeki değişim ve dönüşümleri anlama bağlamında oldukça faydalıdır.
·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.