Kant'a göre aydın kişi, kendi kendine yetebilen kişidir. Yani ne demektir bu?
Bir insan kendine yetebiliyorsa, başkalarının değilde kendisine ait fikirlerle hayatına devam edebiliyorsa o insan hür ve aydın kişidir. Bu kişi sadece kendisini aydınlatmaz tam bir aydın gibi etrafına da ışık saçar çünkü o kişi bilmeye öğrenmeye cesaret etmiştir o yüzden bu kişi diğer insanlardan farklıdır ve onlara yol gösteren olmuştur.
1800'lü yıllarda bu denilen şeyler çok makul görülebilir ama günümüz için tamamen geçerli olduğunu düşünmüyorum.
Psikanaliz kurulduktan sonra her şey çok değişti. Düşünür bir insanla düşünür olmayan insanın arasındaki tek fark birinin düşündüklerini kağıda aktarması diğeri sadece düşünmekle kalmasıdır. Yani bu şu demek oluyor herkes aydın ama çoğu tembel.
Bir insanın aydın olabilmesi bu kadar basit değil bence. Eser zamanında hiciv türünde yazılsa da dünya çapında hala etkisini koruyan ve bu etkiyi orijinal metin olarak sadece 4 sayfalık bir yazı olmasıyla başarmıştır.
Psikanaliz kurulduktan sonra insanı sadece bir düşünce sistem olarak ele almak tabiki de doğru olmayacaktır. Artık bir gerçek vardır ki insanın bilinçaltı denilen bir geçmiş ve gelecek arasında ki savaşı onun anı yaşamaya uzak tutmuştur. Bu durumla kişi asla özgür değildir. Özgür olduğunu zannetse bile ona hükmeden bir fikir, bir düşünce veyahut bir tramva olarak kalmış kalıcı bir psikolojik hasarı vardır. İşte bana göre zeki insan burada ortaya çıkıyor.
Özetlemek gerekirse beynine biat eden değil beynine hükmeden insan zeki insandır.
Burada şunu demek istiyorum; başına herhangi bir olay gelse dahi olayın farkına varıp duygularını kontrol edebilme, içinde bulunduğun durumu soğuk kanlı bir şekilde çözebilme, kendi yaptığı hareketler anlamsız dahi gelse bunu neden yaptığını ve buna eyleme döken şeyin neyin olduğunu farkedip kendini kontrol edip buna izin vermeme.
Bir insan kendini kandırabiliyorsa o insan zekidir ama bu kandırma iyi manada. Açlıktan ölen bir insan, kendi beynine sürekli aç değilim aç değilim diyerek sinyal verdiği zaman o açlık hissi gitmiş olacak ama bu açlıktan ölmeyeceği anlamına gelmeyecek tabi burada ki asıl mesele o kişinin ızdırap çekmemesi kendini kandırıp gerçekten aç olduğunu hissetmemesi işte asıl mesele bu. Kil Bill diye bir film var çoğunuz duymuşsunuzdur. Tarantino nün meşhur filmi orada bir kadın 4 yıl boyunca felç bir şekilde yatarken bir süre sonra baş parmağına beyninden komut veriyor hareket et diye ve bunu aylarca yapıyor ve sonunda başarıyor bu da buna örnek olabilir.
Gelelim aydın kişiye her zeki insan aydın olabilecek diye birsey var mı Kant aydın insanla zeki insanı aynı kefeye koymuş bu da bir hata. Ne diktatörler var çok zeki ama bunlara aydın diyebilir miyiz veyahutta ne beyaz yakalılar... Bunların hepsi mi aydın?
Öncelikle aydın kişi ne demektir buna gülelim. Aydın kişi genel anlamıyla etrafına ışık saçan ( sembolik olarak) yani halka yön gösteren halkın göremediğini gören ve onlara yol olan kişi anlamına geliyor. Peki bu ne kadar doğru?
Bu kadar komplike bir dünyada doğru yanlış veyahut mantıklı mantıksız diye düşünmek karar vermek evet budur doğru olan demek ne kadar doğru? Ya da doğrularımız gerçekten doğru mu? Bence insan oğlu mütevazı oldukça ilerleyecektir. Materyalist diyebilirsiniz ama ne zaman tam anlamıyla herkes bizim hiçbir hayvandan farkımız olmadığını kavrayınca işte o zamanlar biseyler değişebilir. Çünkü bütün mesele farkındalıktır.
Öte yandan bana göre aydın insan diye birşey yoktur. Bu sadece çok kitap okuyup yazan insanların " yaptığım şeylerin bir anlamı olmalı" diye kendini kandırmak için kendisini bu kalıba sokan kişilerin uydurduğu takımdır. Ve ben aydınım demek istemeden de olsa başkalarını aşağılamaktan geçiyor bu da ne kadar doğru bilemeyiz. Kant' a pek yakın olmasa da fikir yapım şu gerçekçi deneyimin önüne hiçbir şey geçemez en azından kolay kolay geçemez. Siz binlerce köyle alakalı kitap yazın ama ellerinizin nasır tuttuğu an o tuhaf acıyı ne kadar doğru bir şekilde ileriki nesillere aktarabilirsiniz ki? Anca öğrendiğiniz kadar aktarabilirsiniz ve bu da ne kadar gerçekçi olabilir.
Sadete gelelim... Bana göre zeki insan beynini kullanabilen insandır ama aydın insan diye birsey yoktur varsa da şu şekilde vardır:
modernite her şeyi unutturur herkes unuturken hatırlayan aydın olur.
Keyifli okumalar...
··
372 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.