14. ve 15. yüzyılın önemli düşünürü İbni Haldun için tarihçi olduğu kadar, sosyolojinin önderi ve ilk tarih filozofu derler. Sosyologlar İbni Haldun'a tarihçilerden daha fazla ilgi gösterirler. Bunun nedeni zira bir sosyolog karakteri ortaya koymasındandır.
İbni Haldun toplumları analiz ve tahlil eder. İbni Haldun'un toplumları analiz ederken, tabir ederken yakaladığı önemli bulgulardan biri asabiyet kavramıdır. İbni Haldun'a göre bir topluluğu bir araya getiren şey asabiyettir.
Toplumla ilgili görüşlerinin yanı sıra tarih, egemenlik, devlet, din ile ilgili görüşleri de vardır. Devlet ile egemenliğin yaşaması için erdemli olmak gerektiğini savunur. Din ile ilgili görüşlerinde çok özgür ve bağımsız görüşleri vardır. Örneğin şeriatın hükümet için şart olmadığını açıklar. İnsanlığın yaşamı için peygamberlik kurumuna gerek olmadığını söyler. Toplumlar peygambersiz ve tanrısal kitap olmadan yaşayabilirler, toplumun yaşamı için peygamber olsun veya olmasın bir düzenleyici öndere gerek vardır der.
Tarih, devlet-egemenlik, din ve toplum ile ilgili görüşleri dışında Mukaddime'de İbni Haldun'un aforizmalarına, "hikmet" ve "ümran" gibi kavramlara da rastlarız.İbni Haldun "ümran"ı bazı yerlerde bayındırlık anlamında kullanır. Aslında İbni Haldun "ümran"ı çoğunlukla "uygarlık ve toplumsal" yaşam anlamında kullanmıştır. "Ümran"ın kapsamı içinde bayındırlığı sağlayan, gerçekleştiren etkenlerin hepsi ve bu etkenlerin sonuçları ile gelişmeleri tüm anlamları ile yer alır. İnsanların toplum içinde birleşmeleri kaçınılmazdır. Ümran'ın anlamı da budur. Ümran insanların toplumsal yaşamları konusunda bilgi verir.
İbni Haldun güneş ışınlarının dünyaya nasıl etkilediğini ele almış, coğrafyanın insana etkisini, iklim şartının ahlak yapısını nasıl etkilediğini araştırmış ve besinin insan yaşamına etkisini çok yiyen ile az yiyen insanı karşılaştırarak ele almıştır. Bununla birlikte göçebe, yabanıl toplum, kabilelerin yaşam ve uygarlıkları ile bunlara ilişkin beliren durumların üstünde durarak bedevilik ile hadarilik arasındaki farkları ve bu toplumların özelliklerine de genişçe değinmiştir.
·
113 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.