Reşat Nuri Güntekin deyince akla ilk gelenlerden biri kuşkusuz ki Çalıkuşu'dur.Kitap yalnızca yazıldığı topraklarda değil çok başka coğrafyalarda da kendisine hatırı sayılır bir okuyucu kitlesi bulabilmiştir. Bir dönem Rusya'da doğan kız çocuklarına "Feride" isminin verilmesi Çalıkuşu karakterinin ve dolayısıyla Reşat Nuri'nin başarısını gözler önüne sermektedir.
Eserde genç bir öğretmen olan Feride'nin anıları yer almaktadır. Aslına bakılırsa yapıt ilk olarak bir tiyatro oyunu olarak kaleme alınmıştır ve ilk ismi "İstanbul Kızı"dır. Ancak sahneye taşınamamış ve romana çevrilmek zorunda kalınmıştır. Bu arada adı da" Çalıkuşu"olarak değiştirilmiştir.
Oldukça akıcı bir dile sahip olan Çalıkuşu okumayla arası pek iyi olmayanlar için bile oldukça ideal bir kitaptır. Zira bir kez okumaya başladığınız takdirde kendinizi olaylar silsilesine kaptırıveriyor ve Feride ile birlikte Anadolu'nun bağrına bir yolculuğa çıkıyorsunuz.Bu yolculuk boyunca tüm benliği ile inandığı aşkı da dahil olmak üzere her şeyini kaybetmiş genç bir kadının Anadolu'nun ücra köşelerinde hayata tutunma adına verdiği mücadeleye tanık oluyor ve her yönden çürümüş bir zihniyetin Anadolu insanını nasıl da avuçlarının içine aldığına şahit oluyoruz.
Peki Feride'yi bu şekilde çaresiz bırakan, onu kuru bir yaprak gibi oradan oraya savuran yalnızca bu karanlık zihniyetin küf tutmuş cehaletinin rüzgarı mıdır?
Aslında Çalıkuşu'muzun bu yolculuğa çıkmasının temel sebebi tüm varlığıyla inandığı ve ait olduğu nişanlısı Kamuran Bey'in kendisini aldattığını düğünden bir gece önce öğrenmesidir... Hakikat Çalıkuşu'nun çocuk ruhunda öylesine onulmaz bir yara açar ki Feride kendisini bilinmezliğin kollarına atar... Anadolu'ya kaçar. Tüm bu yaşadıkları yetmezmiş gibi bir de gittiği her yerde yosun tutmuş bir cehalet ile karşılaşır. Güzelliği başına bela olur ve ayak bastığı her yerde adı çıkar... Dönemin küf tutmuş zihniyeti ona bir damlacık huzuru çok görür... Kaderin rüzgarında oradan oraya savrulur Çalıkuşu... Bir yaprak gibi... Gönlünde bir türlü kabuk tutmayan yarasıyla adım adım dolaşır Anadolu'yu... Bir de bir yoldaş edinir bu yolculuklarda... Munise... Çalıkuşu'nun can şenliği... Feride, bir parça teselli bulur Muniseciğin varlığında... Fakat kader Munise'yi de alır Çalıkuşu'nun elinden... Paramparça kalır yüreği... Binlerce parça kopar yüreğinden de birisi vardır ki bir türlü koparıp atamaz: Kamuran... Bir yanı hâlâ ona aittir...
İşte Feride içinde bu denli büyük fırtınaların koptuğu ve çaresizliğin her yanını kuşattığı bir sırada belki de şu hayatta ona gerçekten dayanak olacak tek şahsiyet ile tanışır: Doktor Hayrullah Bey. Bu bey Feride'yi kızı yerine koyar ve ona kol kanat gerer. Ancak dedikodular yine kara sürer Feride nin aydınlık saadetine... Halkın baskısı üzerine Feride Hayrullah Beyefendi ile sözde bir evlilik gerçekleştirir... Az bir zaman sonra Hayrullah Bey de göç eder bu dünyanın ufuklarından... Kitabın son kısmında ise Feride yeniden İstanbul'a döner ve Kamuran ile mesut olurlar...
Son kısmı kısaltarak aktardım çünkü bende büyük hayranlık uyandıran Çalıkuşu'nun son kısmını hiçbir zaman tam anlamıyla benimsememişimdir. Bana kalırsa Feride gibi saf ve narin ruhlu bir genç kızın bu denli derin hisleri Kamuran gibi bir adam için feda edilmemelidir. Ancak bana hak vermeniz için elbetteki önce sizlere Kamuran karakterini tanıtmalıyım.
Kamuran, Feride'nin teyzesinin oğlu ve aynı zamanda çocukluk arkadaşıdır. Feride'nin yaramazlıklarına karşılık Kamuran oldukça akıllı bir çocuktur. Feride Kamuran'ın bir hanım olarak dünyaya gelmesi gerektiğini söyleyerek onunla dalga geçer... Hatta yıllar evvel çocukluğun verdiği bir cesaret ile "erkek olsaydım Kamuran'ı kendime alırdım" dediği bile olmuştur. İşte çocukluk yılları böyle geçmiştir ikilinin... Sonra zaman geçer ve ikisi de büyürler... Aralarındaki tatlı münakaşalar hala devam etmektedir ancak aşk ikisinin de ruhunu çoktan ele geçirmiştir. Aslında bu cümleyi kurmak pek doğru olmadı çünkü kanımca aşk gibi ulvi bir his Kamuran gibi adamların aşağılık ruhlarında kendisine yer bulamaz. Oysa Kamuran'a göre içinde Feride'ye karşı beslediği duygular tarif edilemeyecek derecede kuvvetli ve şüphe duyulmayacak biçimde samimidir. Ancak sadakatsizlik bu denli kuvvetli olduğunu iddia ettiği hislerinin önüne geçivermiştir nedense(!)
Meseleyi tam mahiyetiyle ele aldığımız takdirde aslında Kamuran'ın hasta ruhlu bir varlık olduğunu söyleyebiliriz. Kamuran Bey, iyi bir ailenin oğludur. Doktorluk mesleği ve bir genç kızı rahatlıkla büyüleyebilecek derecede tesirli cazibesiyle o dönemde yaşayan kızlar için geri çevrilemeyek bir kısmettir aynı zamanda. Bu nedenledir ki Kamuran Bey'in delikanlılığa ayak bastığı günden beri pek çok hanımla samimiyeti olmuştur. Hatta bunların arasına kendisinden yaşça büyük olan ve Çalıkuşu'nun "karadul" olarak nitelendirdiği Neriman Hanım da dahildir. Feride'nin anlattığına göre bu kadın, kocasının ölümünden sonra sürekli koyu renkli elbiseler giymekte ve etrafına sahte bir yas havası imajını vermektedir. Oysaki Neriman Hanım bu kıyafetleri yalnızca sarışın olan tenine iyi gittiği için tercih etmektedir. Ve Kamuran'ın bu düzenbaz ve kötü ruhlu Neriman Hanım'la bile muhabbeti olmuştur... Üstelik bunlar Feride'nin gözünün gördüğü ihanetlerdir. Kimbilir bu aşağılık ruhlu adam Feride'nin pür ü pak aşkına daha ne kadar ihanet etmiştir? Mamafih Kamuran tüm bunları hiçe sayarak hâlâ Ferideciği sevdiğini iddia etmektedir.Hele son ihaneti... Feride bunu düğünden bir gün önce öğrenir. Üstüne üstlük Kamuran'ın bir de çocuk sahibi olduğu gerçeği ile karşılaşır... Tüm bunlar anne ve babasını çocuk yaşta kaybeden Çalıkuşu'nu derinden yaralar...Sahip olduğu her şeyi ardında bırakır... Sessizce kaçar Feride... Üstelik tüm bunlar yetmezmiş gibi etrafındaki herkes onu Kamuran ile yeniden bir araya getirmek için çalışır... Yapayalnızdır Çalıkuşu... Ve onun o çocuk kalbi şimdi bir kafesin içinde çırpınıp durmaktadır... Esir olmuştur ruhu Kamuran'ın varlığına... İşte yıllar böyle geçer... Nihayetinde ise Hayrullah Bey e verdiği sözü tutmak için Feride akrabalarının yanına döner... Kamuran ise beni kesinlikle tatmin etmeyen birkaç özür cümlesi ile gönlünü alır Feride'nin... Ve Çalıkuşucuğumuzun hikayesi burada sona erer...
·
130 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.