Exercices de styleEdebiyat & Roman
Bir olay kaç farklı şekilde anlatılabilir? Peki, her anlatışımızda olayın ortaya çıkaracağı etki değişebilir mi? Dil ve üslup karşı tarafta hep aynı etkiyi mi yaratır? Dilin sınırları nedir? Ne kadar esnetebiliriz? İhtimaller nedir? Bu gibi soruların cevapları sanırım sadece bir kitapta yazıyor: “Biçem Alıştırmaları”
Şair ve yazar Raymond Queneau ve matematikçi François Le Lionnais tarafından 1960’da kurulan OuLiPo (Potansiyel Edebiyat Atölyesi diye çevirsem olur herhalde) edebiyat akımının en seçkin örneklerinden biri karşımızda duruyor. Bu akımın öncelikli amacı dili modernize etmek, dilin tozunu şöyle bir silkelemek olmuş. Matematik ve edebiyatın karışımı olan bu akım dilde mevcut olan potansiyeli açığa çıkarmayı, bunları keşfetmeyi hedeflemiştir ve bunu da çok güzel başarmış gibi duruyor, özellikle bu eserde.
“Biçem Alıştırmaları”nı belirli bir edebi sınıfa sokmak çok zor. Hatta okuyucu bu edebiyat mı diye sorabilir. Edebiyat bunun neresinde diye serzenişte bulunabilir. Avangart edebiyatına aday bir eser. Bu eser olsa olsa daha çok edebi bir deneme olabilir. Deneysel bir çalışma. Yazar harflerle, kelimelerle, cümlelerle, metinle oynuyor, onlarla çılgınca, sınırsızca, utanmadan dans ediyor. Dili filtrelerden geçiriyor, damıtabildiği kadar damıtıyor. Farklı ton, stil, üslup kullandıkça metnin etkisi de değişiyor.
Kısa bir otobüs yolculuğu ve bir düğme hakkında size bir hikâye yazın desem ne yazardınız? Bu gibi çok sıradan bir olaya istediğimiz kadar değer yükleyebilir ve onu yüceltebiliriz, aynı şekilde istersek değerini de düşürebiliriz. Bu tamamen bizim kelime seçimimiz, tarzımız, üslubumuz, edebiyatı ne şekilde kullanmak istediğimizle ilgilidir. Bu eserde tam olarak gerçekleşen durum da bu.
Alnacıtı kalbalaık bir obotsüe benir. Obüstote tahuf bir şakpa geyin uuzn bonuylu bir aadm gürör. Bu aadm obütos her ddrukuça yınankadi amada çaparr ve aalarnırda bir tışmarta yaşnaır. Boş bir yer balıncoşa hmeen ktuolğa altar. Obüstoten ienn alancıtı anyı aamdı bir srüe sorna tarker grüör. Bu aadm bir aşadakrlyıa kalbalaık bir plzaada blikiretidr. Aradkaşı da ona cetiniken ynei bir değmüye iyahticı onuğuuld seylör.
Kitaptaki olay bu kadar işte. Aslında kapaktaki kapılar kitabın içeriği hakkında dikkatli okuyucular için bir ipucu veriyor. Aynı şeyi farklı şekillerde, tam olarak 99 farklı şekilde okumanın anlamı ne? Yazar bununla neyi hedefliyor olabilir, neden böyle bir şeye ihtiyaç duymuş? Neden okuyalım? Ya da hangi bakış açısıyla okumalı?
Acaba…
-çevremizdeki dünyayı ne şekilde algıladığımızı mı sorguluyor
-edebiyata ne şekilde yaklaştığımızı mı merak ediyor
-dili, anlatımı yapı bozumuna mı uğratmak istiyor
-gerçeğe farklı bakış açıları sunup okurun algısıyla mı oynamaya çalışıyor
yoksa…
-amacı kelime cambazlığı yaparak sadece okuru mu eğlendirmek istiyor, dilin sonsuz ihtimallerini mi gösteriyor.
Bu soruların cevaplarını okur kendisi verecek. Ancak şunu çok açık bir şekilde ifade etmeliyim ki bu kitabı ya okuduğunuz en ilginç, en garip, en sıra dışı kitaplardan biri olarak görecek ya da tam tersi en absürt, en saçma, en anlamsız kitap olarak etiketleyeceksiniz, belki kitabı bitirmeye bile zahmet etmeyeceksiniz. Bu kitap için başka bir seçenek yok.
·
275 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.