Merhaba arkadaşlar. Ahmet Mithat Efendi ile alakalı olabildiğince geniş, uzun ve tüm kitapları hakkında genel bir inceleme de bulunacak bu yazımızda. Evvela bunu söyleyerek başlamak istedim. Şimdi birkaç kitabını okuyacak belirli bir sırayla gideceğiz ama birkaç yıl sonra bir okur, yazarın kitaplarını merak edip geldiğinde sadece incelemeyle değil aynı zamanda Ahmet Mithat Efendi ile ilgili bir şeyler öğrensin, bizim de araştırmalarımız birkaç günle kalmasın uzun yıllara yayılsın diye çabalıyoruz. Yazarlarımız arasında daha fazla eseri olan birisi yok ve bu kadar çok kitap yazıp daha pek çok kitabı değil basılmak, günümüz Türkçesine bile çevrilmemiş birinin eserleri üzerine çalışma yapmak da haliyle epey zor oldu takdir edersiniz. 2022 yılı Kasım ayından beridir bir yandan bu projemle uğraşıp bir yandan da günlük hayatıma odaklanmaya çabaladığım için de burada ekleyeceğim genel bilgileri diğer incelemelerde de paylaşacağım. Paragraf düzeni ise sadece okunan kitabın anlatıldığı bölüm büyük harflerle kitabın adı iki kere yazılmak şeklinde olup, aradaki boşluğa yapılan kitap incelemesini içerecek, kalan kısımlar genel bilgi üzerine olacaktır.
DENİZCİ HASAN – HASAN MELLAH
Hep beraber 1977 yılına uzanacağız. Gönül isterdi ki orijinal baskı okuyalım ama pdf bile olsa kapak kalitesi beni kendine hayran bıraktı. Denizci Hasan adıyla yayımlanması da çok önemli bu eserin. Aslında pek çok kısa ve sadeleştirilmiş kitabı bulunan ve Ahmet Mithat adı anılınca akla gelen ilk hikayelerden birisi Hasan Mellah. Ancak bu neredeyse 700 sayfaya ulaşan baskıyı geçebilen yok henüz. Beni açıkçası çıldırtan durum ise hikayelerini bulmak zorken bulunan hikayelerini farklı isimlerle yayımlamaları. Yani bulabildiğimiz az iken bulduğumuzu birleştirmek de bir o kadar zor olunca ben çok sinir oluyorum. Bu işe gönül verenlerin de aynı dertten muzdarip olduğuna eminim.
Diğer yandan yazar Hasan Mellah yazarken bir de buna ek olarak Hasan Mellah’ın Zeylini yazıyor. Bu baskıda biz iki yazıyı da göreceğimiz için bu kısım çok önemli. Aynı zamanda okurlar Fransız edebiyatının etkisi de hissedecekler kitapta. Hasan Mellah kitabı için kısa konuşacak olursak bu kitap Mehmed Cevdet adıyla yazılıyor. Kendisi yazarın bir akrabası. Tabi yazar neden kendi adını kullanmadı bunu merak etsem de Fransız edebiyatı demiştim. Monte Cristo Kontu tadında bir kitap olduğunu eklemem gerekiyor. Aynı zamanda 1000 sayfayı aşan kitap, harfleri mümkün olduğunca küçültülerek bu sayfa sayısına düşürülüyor. Monte Cristo deme sebebimse bizzat yazarın önsözde bu eserin bir tercüme veya taklit olmadığını iddia etmesi üzerinedir. Biliyoruz ki onun eserleri genelde böyledir ama olsun. Başka yerde değil yine aynı paragrafta Monte Cristo hikayesine benzetmek istediği bir roman kaleme aldığını belirtmiştir yazar. 1874 yılında önsözü kaleme aldığını düşünürsek ne kadar eski ve bir o kadar değerli bir eser olduğunu da anlamış oluruz.
Her zaman olduğu gibi tam kitaba odaklanacakken sürekli olarak yazarın eklemeler ve notlar aldığını görüyoruz. Zaten kendini bile o kadar yetersiz buluyor ki satır aralarında kitaba girip eklemeler ve açıklamalar yapmasına rağmen bunla da yetinmeyip bir de kendi kitabına zeyl yazıyor. Aslında bu onun ne kadar büyük bir eğitmen kimliği taşıdığının da kanıtı. İnsanlar okuduğu her şeyi tam olarak anlasın diye büyük bir mücadele veriyor yazar.
Hasan Mellah aynı zamanda her hayatı yaşayan, Türk korsanı. Sanırım bu alandaki ilk romanımız. Bundan tam emin değilim. Fas’ta bir şehzade olarak dünyaya geliyor ama denizlere olan hevesi onu maceralara atarken bizler de o maceranın içine çekiliyoruz. Anlatılan kişiler ve anlatılan maceraların arasında verilen siyasi mesajlar da önemli. Az evvel sizlere tarihi aktarmıştım. Bu tarihler de siyasi olarak sıkıntılı dönemler (ne zaman değil) kabul edildiğinde bu mesajlar da haliyle önemli oluyor. Hasan Mellah’ın korsanlar tarafından bulunması, ölüm tehlikesi geçirmesi, gemiye alınması derken bir kader ve kısmet mesajı veren Ahmet Mithat her an korsanları da Müslüman yapacak diye bekledim. Var böyle huyları ama hoşuma giden bir durum olduğunu da inkar etmeyeceğim. Daha sonra gittiği yerler girdiği maceralar ve aşık olduğu bir kadın giriyor hikayeye. Adeta gitmediğimiz kasaba görmediğimiz şehir de kalmıyor. Üstelik edebi yanını zayıf görmekle beraber içerdiği konular ve etkilemesi nedeniyle okumak zevkli. Zaten Ahmet Mithat’ın 300 kitabı varsa bunun 250 tanesinde edebi kaygı yoktur önemli olan hikaye anlatmaktır. Yani bu bir eleştiri değil benim için. Filmi olsa seyredilir hatta eminim yabancı biri yazsa şimdi reklamını yapar en çok satan kitaplar arasına koyup defalarca filmini ve hatta animasyonunu bile yaparlardı. Şahsi düşüncem.
Aynı zamanda bu kadar uzun ve bu kadar çeşitli konuyu ve karmaşık bir yapıyı barındıran bu roman, Ahmet Mithat’ın da yazdığı ilk romandır. Bu yönüyle de önemlidir. Her ne kadar karmaşık karakterler, birbirinden alakasız olaylar ve yazarın eklediği pek çok yorum karmaşasını da barındıran bir eser olsa da aynı zamanda Hasan Mellah’ın maceraları yanında babasının intikamını da bir şekilde alması ve romanın bunu bağlaması dikkat çekici bir noktadır. Bir ilk kitaba göre oldukça faydalı bilgileri de içeren, okuru sıkmayan adeta daha fazla anlasak biraz daha kelimelere hakim olsak da kitabı yaşasak beklentisini hiç bırakamadığımız bir roman oldu.
DENİZCİ HASAN – HASAN MELLAH
Kitap incelemesi ardından devam ediyoruz. Evvela Ahmet Mithat Efendinin eserlerine ve neleri okuduk neleri okumadık bunları ayırdığımıza yönelik açıklamaları yapacağız. Bulabildiğimiz kitapları ve bunların neler olduğunu anlatacak, bulduklarımız üzerinden sıralı bir liste yaparak ilerlemeye çalışacağız. Aynı zamanda bu birkaç günlük - haftalık proje de değil. Yaklaşık 3 ila 5 yıl arasında düşündüğüm zaman dilimini kapsayarak son bulacak bir proje olacaktır. Hatta bu süreçte ve sonrasında bizlere yardımı dokunacak her türlü bilgiye de açık olduğumuzu belirtmek isterim.
Araştırma sürecinde bulduğumuz eserler neler oldu? Neleri sıraladık? Şöyle bir isim sırası şeklinde ilerlemenin en doğrusu olduğu kanısındayım ve burada büyük emek harcadığımı belirtmek isterim:
Acaib-i Alem
Ahmed Metin ve Şirzat
Alayın Kraliçesi - Alayın Kraliçesine Zeyl
Aleksandr Stradella
Altın Aşıkları
Amiral Bing
Arnavutlar Solyotlar
Avrupa’da Bir Cevelan
Ben Neyim?
Beşair
Beşir Fuad
Bir Acibe-i Saydiyye
Cellad
Cinli Han
Çengi
Çerkez Özdenler
Çingene
Çocuk Melekat-ı Uzviye ve Ruhiyesi
Dolaptan Temaşa
Durub-u Emsal-i Osmaniyye Hikamiyyatının Ahkamını Tasvir
Dünyaya İkinci Geliş yahut İstanbul’da Neler Olmuş
Dürdane Hanım
Demir Bey yahut İnkişaf-ı Esrar
Eski Mektublar
Esrar-ı Cinayat
Eyvah
Felatun Bey ile Rakım Efendi
Fenni Bir Roman yahut Amerika Doktorları
Gönüllü
Gürcü Kızı yahut İntikam
Hasan Mellah yahut Sır İçinde Esrar
Hayal ve Hakikat
Haydut Montari
Hayret
Henüz On Yedi Yaşında
Hilal-i Ahmer Cemiyet-i İnsaniyesinin Tarihi
Hikmet-i Peder
Hüseyin Fellah
İstibşar
Jön Türkler
Karı Koca Masalı
Karnaval
Kıssadan Hisse
Letaif-i Rivayat (İçerisinde 21 öykü vardır. Bazı öyküler farklı kitaplarda farklı isimlerle yayımlanmış olabileceğinden buna da değineceğiz ve o öyküleri de ekleyeceğim)
Suni’fi Zan
Gençlik
Esaret
Teehhül
Felsefe-i Zenan
Gönül
Mihnetkeşan
Firkat
Ölüm Allah’ın Emri
Bir Gerçek Hikaye
Bir Fitnekar
Nasib
Çifte İntikam
Para
Kısmetinde Olanın Kaşığında Çıkar
Diplomalı Kız
Dolabdan Temaşa
İki Hudutkar
Emanetçi Sıdkı
Cankurtaranlar
Ana Kız
Menfa
Mesail-i Muğlaka
Müdafa’a
Müşahedat
Nedamet mi – Heyhat
Niza’ı İlm-ü Din
Pariste Bir Türk
Rikalda yahut Amerika’da Vahşet Alemi
Seyyadane Bir Cevelan
Süleyman Musli
Şeytankaya Tılsımı
Şopenhavr’ın Hikmet-i Cedidesi
Taaffüf
Üss-i İnkılab ve Zübdetül Hakayık
Vah
Volter
Volter Yirmi Yaşında
Yeniçeriler
Yeryüzünde Bir Melek
Görüldüğü üzere bizim bulabildiklerimiz Ahmet Mithat kitaplığında yalnızca %15 civarında. Daha bunun yayımlanmayan, çeviri bekleyen, illa ki kaybolan veya yazar tarafından yazılıp da ona ait olduğu imzası olmadığı için anlaşılmayan gibi pek çok çeşidi var. Elimizden geleni de yapacağız bu konuda.
Şimdilik araştırdıklarımız ve bulduklarımız bu kadar. Birkaç yıl sonra yeniden bu çalışmalara döndüğümüzde hem yeniden araştırmamıza gerek kalmayacak hem de –umudum bu yönde- yeni bilgilerle harmanlamaya çalışacak ve eldeki Ahmet Mithat eserlerini güncellemeye çabalayacağız. Bu konuda kütüphaneci ve moderatör arkadaşlardan da ricam, bilmediği kitaplara lütfen dokunmasınlar. Bilhassa isimleri farklı diye kafalarına göre ayırma yapmasınlar bazı eserlere. ‘Geçmiş’ kısmından özellikle emek verip düzenlediğim eserlerde bunu rica ediyorum. Hayatımın 4’te 1’ini bu işe adadığım için bu şekilde konuşup hepinizden rica ediyorum.
Hepimize iyi okumalar dilerim..
·
471 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.